Айыртау ауданының
2026 жылғы қаңтар-наурыздағы
әлеуметтік-экономикалық төлқұжаты
Айыртау ауданы 1928 жылы құрылып, 1997 жылы қайта аталды.
Аумағы - 9,6 мың шаршы км (960,0 мың га), облыс аумағындағы үлес салмағы 9,8% құрайды.
Әкімшілік-аймақтық бөлінуі:
аудан орталығының атауы Саумалкөл а.
облыс орталығына дейін ара қашықтығы 235 км
барлық әкімшілік-аймақтың бірлігі 76
соның ішінде
ауылдық округтер 14
Тұрғындардың саны 2026 жылдың 1 наурызына 29570 адам немесе облыстың жалпы халқының 5,8% құрады. 2026 жылғы 1 наурыздағы жағдай бойынша халықтың көші – қон сальдосы -153 адамды құрады (256 адам келді, 409 адам шықты). Туғандар саны-40 адам, қайтыс болғандар саны – 69 адам, табиғи кему - -29 адам.
Ұлттық құрам бойынша келесі сипатта (2026 жылғы 1 қаңтарға):
қазақтар - 12 475 адам немесе 41,9%
орыстар - 12 195 адам немесе 41%
украиндар - 1 652 адам немесе 5,5%
немістер - 1 368 адам немесе 4,6%
белорустар - 616 адам немесе 2,1%
татарлар - 468 адам немесе 1,6% басқа ұлттар- 978 адам немесе 3,3%
Табиғи ресурстар
Пайдалы қазбалар. Уран кендері, қалайы, вольфрам, беткі гранит, құрылыс материалдарының қоры бар.
Су ресурстары. Аудан аумағында Имантау - 5492 га, Жақсы-жалғызтау – 4724 га, Баян – 2500 га, Құспек - 300 га, Логовое - 320 га, Шалқар – 3300 га, Белое - 1560 га, Байсары - 350 га, Лобановское - 400 га және басқа көлдер, сондай-ақ Иман-Бұрлық, Бабық-Бұрлық өзендері, салалары орналасқан Ишим өзені.
Қорғалатын аймақтар – ауданы – Ауданы – 134198 га "Көкшетау" мемлекеттік ұлттық табиғи паркінің 3 филиалы (Арықбалық, Шалқар, Айыртау), орман және жануарлар дүниесін қорғау жөніндегі 2 мемлекеттік мекеме (Орлиногор, Бурлук) – 20954 га, 9 мемлекеттік табиғи ескерткіш-63,1 га.
Ауыл шаруашылығы
2026 жылғы 1 сәуірдегі жағдай бойынша ауыл шаруашылығының жалпы өнімінің көлемі 2264,6 млн. теңгені құрады, нақты көлем индексі – 2025 жылғы деңгейге 102,1%.
2026 жылға арналған егіс алқаптарының алдын ала құрылымы 387,6 мың га құрайды, оның ішінде дәнді және дәнді – бұршақты дақылдар – 282,2 мың га, майлы дақылдар – 68,7 мың га, жемшөп дақылдары – 36,53 мың га, картоп-0,2 мың га, көкөністер-0,02 мың га.
2026 жылғы 1 сәуірдегі жағдай бойынша егістік алқабы 441,0 мың га құрады, оның ішінде ШҚ және ФҚ – 58,6 мың га немесе 13,3% - ы алып жатыр.
|
Мәдениет
|
2024 ж. |
2025 ж. |
2026 ж. |
|||
|
Көлемі мың г |
Өнімділігі ц/г |
Көлемі мың г |
Өнімділігі ц/г |
Көлемі мың г |
Өнімділігі ц/г |
|
|
Дәнді дақылдар |
286,3 |
19,6 |
257,1 |
21,9 |
282,2 |
|
|
Майлы дақылдар |
52,6 |
11,2 |
80,6 |
11,8 |
68,7 |
|
|
Картоп |
0,1 |
149,3 |
0,1 |
134 |
0,2 |
|
|
Көкөністер |
0,014 |
119,6 |
0,014 |
189 |
0,02 |
|
Ауданда 4250 бірлік ауыл шаруашылығы техникасы, оның ішінде 123 бірлік егіс кешені, 475 бірлік комбайн бар.
Ағымдағы жылдың басынан бастап аудан шаруашылықтары 632,6 млн.теңге сомасына 29 техника мен жабдық сатып алды, оның ішінде «КазАгроФинанс» АҚ арқылы 224,8 млн. теңге сомасына 8 бірлік.
2026 жылғы қаңтар-наурызда 0,9 мың тонна ет (тірі салмақта) өндірілді, бұл 2025 жылғы тиісті кезеңге 102,4%, 3,2 мың тонна сүт немесе 102,6%, 417,5 мың дана жұмыртқа немесе 117,1% құрайды.
|
Мал шаруашылығы өнімдерін өндіру, мың тонна |
2026 жылғы 1 сәуірге |
2025 жылдың тиісті күніне пайызбен |
|
Мал және құстың тірідей салмағы тонна |
973,8 |
102,4 |
|
Сүт, тонна |
3194,8 |
102,6 |
|
Жұмыртқа, мың дана |
417,5 |
117,1 |
Ірі қара мал басы 28,7 мың басты, қой – 35 мың басты, жылқы -13,3 мың басты, шошқа – 4,8 мың басты, құс -68 мың басты құрады.
|
Мал басы |
2026 жылғы 1 сәуірге |
2025 жылдың сәйкес күніне % |
|
Ірі қара мал |
28726 |
94 |
|
Соның ішінде: сиырлар |
14881 |
98,5 |
|
жылқы |
13261 |
110,9 |
|
шошқа |
4808 |
119 |
|
қой |
34711 |
103 |
|
ешкі |
323 |
114,9 |
|
құс |
67953 |
112,1 |
2024 жылдан бастап «Агро Елецкое» ЖШС базасында картоп сақтауға арналған көкөніс қоймасының құрылысы жүргізілуде. Жобаның жалпы сомасы 4,5 млрд. теңге.
2024 жылы картоп сақтауға арналған көкөніс қоймасының 1 ғимаратында қабырғаларды монтаждау және еденге құю бойынша құрылыс жұмыстары жүргізілді.
Қазіргі уақытта көкөніс қоймасының ауа камераларын салу бойынша жұмыстар жүргізілуде. 2 жұмыс орнын ашу жоспарлануда. Көкөніс қоймасының екі ғимаратын пайдалануға беру 2026 жылға жоспарланған.
«Борисфен» ЖШС базасында Антоновка ауылында «Голштинская» тұқымды 410 бас ірі қара малға есептелген жобаның жалпы құны 2,0 млрд.теңге болатын сүт-тауар фермасының екінші нысанын салу жоспарлануда. Қосымша 25 жұмыс орнын ашу жоспарлануда.
Қазіргі уақытта аумақтарды жер жұмыстарын жүргізуге дайындау жұмыстары жүргізілуде. Пайдалануға беру 2026 жылдың 4 тоқсанына жоспарланып отыр.
«Amanat Jer 2020» ЖШС базасында астықты тазарту және кептіру кешенін салу, жобаның жалпы сомасы 650,7 млн. теңге, пайдалануға енгізу жоспарланған - 2026 жылғы мамыр-шілде.
Антоновка ауылындағы сүтті қайта өңдеу цехы («Shaiyr Agro Group» ЖШС) 3 жұмыс орнын құра отырып, жобаның сомасы 200,0 млн. теңге, 2026 жылдың екінші тоқсанында пайдалануға беру жоспарланып отыр.
Инвестициялар
2026 жылғы қаңтар-наурызда негізгі капиталға салынған инвестициялар көлемі 2261,4 млн.теңгені немесе 2025 жылғы ұқсас кезеңге 167,6% құрады.
Инвестицияларды қаржыландыру көздері кәсіпорындар мен ұйымдардың меншікті қаражаты (жалпы көлемнің 17,4%), басқа да қарыз қаражаты (63,8%) болып табылады.
Индустриалдық-инновациялық даму
2026 жылғы қаңтар-наурызда өнеркәсіп өнімін өндіру көлемі 1535,7 млн. теңгені құрады, нақты көлем индексі – 2025 жылғы қаңтар-наурыз деңгейіне 180,2%.
Өнеркәсіптік өндіріс құрылымында ең көп үлесті алатын өңдеу өнеркәсібінде (61,7%) 2025 жылдың ұқсас кезеңіне 947,4 млн.теңге немесе 196,7% өнім өндірілді.
Ауданда тамақ өнімдерін өндірумен 23 кәсіпорын, оның ішінде 4 ет жартылай фабрикаттарын өндіру цехы, 3 кондитерлік цех, 2 сүт өңдеу кәсіпорны және 14 наубайхана жұмыс істейді.
Кәсіпкерлік
Бөлшек тауар айналымының көлемі 2026 жылғы қаңтар-наурызда 2079,4 млн.теңгені немесе 2025 жылғы тиісті кезеңге 100,7% - құрады.
Көтерме сауда тауар айналымының көлемі 2026 жылғы қаңтар-наурызда 4512,7 млн.теңгені немесе 2025 жылғы тиісті кезеңге 200,7% - құрады.
2026 жылғы 1 сәуірге 392 заңды тұлға тіркелген, оның ішінде шағын – 374, орта – 14 және 1 ірі.
Аудан бойынша тіркелген 1692 ШОБ кәсіпорнының 1620 немесе 95,8% жұмыс істейді. Жұмыс істеп тұрған шағын және орта кәсіпкерлік субъектілерінің саны 2025 жылдың тиісті кезеңіне 1620 немесе 96,9%.
Кәсіпкерлік саласында 2026 жылғы қаңтар-наурызда Саумалкөл ауылында «Әлімхан» ЖК - 1 жұмыс орнын құра отырып, 3,0 млн. теңге сомасына «Әлімхан» дүкені ашылды.
Бюджет
Жергілікті бюджет барлық кіріс көздері бойынша (субвенциялар мен трансферттерді ескере отырып) 100,2% - ға орындалды немесе 1399,9 млн.теңге түсті.
2026 жылғы 1 сәуірдегі жағдай бойынша жергілікті бюджетке 1349,2 млн.теңге немесе болжамға 110,1% сомаға салықтар мен басқа да міндетті төлемдер жиналды.
Облыстық бюджет 101,8% - ға орындалды, жоспар бойынша 394,0 млн. теңге 400,9 млн. теңге түсті.
Аудан бюджетіне жоспарланған 718,1 млн. теңгенің орнына іс жүзінде 720,5 млн. теңге немесе жоспарға 100,3% түсті.
Жоспар 113,7 млн. теңге болған кезде МӘМ бюджетіне іс жүзінде 227,8 млн.теңге немесе жоспарға 200,3% түсті.
Бюджеттің шығыс бөлігі 96,2% - ға орындалды, нақтыланған жоспар бойынша 1511,8 млн. теңге, кассалық атқарылу 1454,3 млн. теңгені құрады.
Құрылыс және жолдар
2026 жылғы қаңтар-наурызда құрылыс жұмыстары 1676,4 млн. теңгені құрады немесе 2025 жылғы тиісті кезеңге қарағанда 16,1 есе. 2026 жылғы қаңтар-наурызда халық қаражаты есебінен 336 шаршы метр тұрғын үй (4 үй) пайдалануға берілді.
Жолдар.
Облыстық бюджет қаражаты есебінен:
Имантау ауылдық округі аумағында Имантау ауылынан Промкомбинатқа дейінгі облыстық жолды салуға - 100,0 млн. теңге;
аудандық маңызы бар «Елецкое ауылына кіреберіс» KTAI-4 0-2,0 км автомобиль жолын орташа жөндеуге (түзету) - 80,1 млн. теңге;
Саумалкөл ауылының кентішілік жолдарын ағымдағы жөндеуге - 150,0 млн. теңге.
Тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығы
Ауданның 76 ауылдық елді мекенінен (бұдан әрі-АЕМ) орталықтандырылған сумен 38 АЕМ немесе 50%, орталықтандырылмаған 38 АЕМ немесе 50% қамтамасыз етілген.
Құмтөккен ауылында сумен жабдықтаудың таратушы желілерін салуға 150,0 млн. теңге бөлінді.
Новосветловка, Аксеновка, Кирилловка ауылдарындағы су мұнарасын ағымдағы жөндеуге 51,9 млн. теңге бөлінді, 1 сәуірге 17,3 млн. теңге игерілді (Новосветловка ауылы).
КҚС, КНС1, КНС2, КНС3 және олардың арасындағы магистральдық құбырларды және Үлкен Қоскөл көліне дейінгі магистральдық құбырларды қайта жаңартуға 500,0 млн. теңге бөлінді, 1 сәуірге 450,7 млн. теңге игерілді.
Ауданды электрмен жылумен жабдықтау
Елді мекендердің электр энергиясымен қамтамасыз етілуі 100% -. құрайды. Ауданда 41 қазандық бар, оның ішінде 4 орталық, 1 жергілікті және 36 дербес, олар білім беру, денсаулық сақтау және мәдениет объектілерін жылытады. Көпқабатты тұрғын үйлер 4 қазандықпен жылытылады, барлығы 40 көпқабатты үй жылытылады.
Тұрғындарды жұмыспен қамту және әлеуметтік қорғау.
2026 жылғы 1 сәуірдегі жағдай бойынша 288 жұмыссыз ресми тіркелді, жұмыс күшінің ішінде тіркелген жұмыссыздардың үлесі 1,9% -. құрады (2025 жылғы қаңтар-ақпан 1,1%).
2026 жылғы 1 сәуірдегі жағдай бойынша аз қамтылған азаматтардың саны 187 адамды (37 отбасы) құрады. Кедейлік деңгейі 0,6% құрады, бұл өткен жылдың сәйкес кезеңінен 0,3 пайыздық тармаққа төмен. Атаулы әлеуметтік көмек 37 отбасына (187 адам) жалпы сомасы 3,3 млн.теңгеге тағайындалды.
2026 жылы 34,6 млн. теңге сомасына 400 АЕК мөлшерінде жаңа бизнес идеяларды іске асыру үшін халықтың әлеуметтік осал топтары (ХӘОТ) санаты үшін 20 мемлекеттік грант беру жоспарланған.
Барлығы 1726 жұмыссыз азаматтарды жұмысқа орналастыру жоспары бар. 206 адам жұмысқа орналастырылды, оның ішінде жаңа және бұрын құрылған тұрақты жұмыс орындарына 1371 жұмыссыз азаматты жұмысқа орналастыру жоспарында 2026 жылғы 1 сәуірге 97 адам немесе 7,1% жұмысқа орналастырылды, оның ішінде ауыл шаруашылығында - 26 адам (4,7%), басқа салаларда - 36 адам (17,2%) және жеке кәсіпкерлік саласында - 13 адам (6,9%).
Жаңа жұмыс орындарын ашу есебінен жоспарланған 950 адам, 78 адам немесе 8,2% жұмысқа орналастырылды.
Бұрын құрылған жұмыс орындарына жұмысқа орналастыру 19 жұмыссыз азаматты құрады, жылдық жоспар 421 адамды немесе жылдық жоспардың 4,5% -ын құрады.
Жылдық тапсырма бойынша 550 адам бос орынға 2026 жылдың 1 сәуіріне 78 адам немесе 14,1% жұмысқа орналастырылды.
Әлеуметтік жұмыс орындарына 6 қатысушы жіберілді немесе 40%, жоспар бойынша 15 адам.
Жастар практикасына жоспар бойынша 31 адам, 3 қатысушы немесе 9,6% жіберілді.
«Күміс жас» жобасына жоспар бойынша 17 адам, 13 адам немесе жылдық жоспардың 76,4% бағытталды.
Қоғамдық жұмыстарға 53 адам жіберілді немесе 50%, жоспар бойынша 106 адам.
2026 жылы 17 адамды қысқа мерзімді кәсіптік оқытуға жіберу жоспарлануда.
2026 жылға 62 отбасы 215 адам (54 отбасы қоныс аударушылар, 190 отбасы мүшелері, 8 қандас отбасы, 25 отбасы мүшелері) еңбегі артық өңірлерден азаматтарды көшіру жоспары жеткізілді.
2025 жылғы қаңтар-желтоқсандағы орташа айлық жалақы өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 12,2%–ға ұлғайды және 305 186 теңгені құрады, оның ішінде ауыл шаруашылығында-327 674 теңге 2024 жылдың ұқсас кезеңімен салыстырғанда 37,6% - ға өсті.
Білім беру
Мектептер желісі 43 бірлікті құрайды, оның ішінде: бастауыш – 7, негізгі -7, орта – 29 мектеп. Оқушылар контингенті 4470 адамды құрайды.
Мектепке дейінгі мекемелер желісі 40 бірлікті құрайды, оның ішінде 3 мектеп–бөбекжай кешені, 2 бөбекжай және 35 шағын орталық.
Мектепке дейінгі тәрбиемен және оқытумен қамту – 100% құрайды.
Білім беруді 1048 педагог қызметкер қамтамасыз етеді.
Жоғары білімі бар педагогтар – 84,1%, орта арнаулы білімі бар педагогтар-12,9%. Жоғары санатты, бірінші және екінші санатты мұғалімдер, педагог-шебер, педагог-зерттеуші, педагог-сарапшы, педагог-модератор -73,6%.
Ауданның 43 мектебінде кең жолақты Интернетке қосылу мүмкіндігі бар.
Ауданның жалпы білім беретін мектептерінде аз қамтылған отбасылардан 1013 оқушы оқиды, барлығы ыстық тамақпен қамтылған. Сонымен қатар, 1360 бастауыш сынып оқушысы ыстық тамақпен қамтылған.
2026 жылы оқулықтар мен оқу-әдістемелік кешендерді сатып алуға және жеткізуге 19,6 млн. теңге көзделген.
Саумалкөл № 1 орта мектебін күрделі жөндеуге 236,5 млн. теңге (1 сәуірге 66,9 млн. теңге игерілді) және Саумалкөл № 2 мектеб гимназиясын күрделі жөндеуге 126,0 млн. теңге бөлінді.
Денсаулық сақтау
Халыққа медициналық көмекті 9 емдеу-профилактикалық ұйым көрсетеді, оның ішінде 8 амбулаториялық-емханалық мекеме, 89 төсектік 1 орталық аудандық аурухана, сонымен қатар 4 ФАП, 43 медициналық пункті.
Халыққа 49 дәрігер мен 212 орта медициналық қызметкер қызмет көрсетеді. Дәрігерлік кадрлардың тапшылығы 5 бірлікті құрайды (5 ЖПД дәрігері).
2026 жылғы қаңтар-наурызда туберкулезбен сырқаттанушылық 100 000 адамға шаққанда 6,5-тен 13,5-ға дейін өткен жылдың ұқсас кезеңімен салыстырғанда 2 есе өсті (2026 жылғы қаңтар-наурыз - 4 жағдай, 2025 жылғы қаңтар-наурыз - 2).
Ауданда онкологиялық сырқаттанушылық көрсеткіші 100 000 адамға шаққанда 81,3-тен 40,4-ге дейін (25-дан 12-ге дейін) өткен жылдың ұқсас кезеңімен салыстырғанда 50,3% -ға төмендеді.
Мәдениет
Ауданда 55 мәдениет ұйымы жұмыс істейді, оның ішінде 26 клубтық мекеме (мемлекеттік-16), 27 кітапхана (мемлекеттік-27), 2 мемлекеттік мұражай.
Аудан аумағында 6 қала құрылысы және сәулет ескерткіші, 9 тарих ескерткіші, 34 археология ескерткіші және Ұлы Отан соғысы жылдарында қаза тапқан 75 ескерткіш бар. Ботай қонысы мен «Қарасай-Ағынтай» мемориалдық кешені Қазақстанның киелі географиясы картасының жалпыұлттық тізіміне енгізілген. «Айғаным» мүлкі Солтүстік Қазақстан облысының киелі жерлерінің картасына енгізілген.
Ауданның клубтық мекемелерімен 230 іс - шара өткізілді, оған 11123 адам қатысты; мұражайларда 128 іс - шара, 99 экскурсия, қатысушылар саны 822 адаммен 78 лекция өткізілді; кітапханаларда 3116 адам қамтылған офлайн - 201 іс-шара, 4093 адам қаралған онлайн-29 іс-шара өткізілді.
Кітап қоры 278760 дана, оның ішінде мемлекеттік тілде 86925 дана.
Спорт
Ауданда 184 спорт ғимараты жұмыс істейді. Жыл басынан бері спорт саласында 72 спорттық-бұқаралық іс-шара ұйымдастырылып, өткізілді, оған 540-дейін адам қатысты.
Дене шынықтырумен және спортпен жүйелі түрде айналысатындардың саны 14409 адамды немесе жалпы халықтың 48,7% құрайды.
«Ауыл-ел бесігі» жобасы аясында 2026 жылы жергілікті бюджет есебінен стадион құрылысына 100,0 млн. теңге бөлінді.
Гусаковка, Константиновка және Новоукраинка ауылдарында жасанды жабыны бар 3 шағын футбол алаңын салуға 60,0 млн. теңге бөлінді.
Қоғамдық және діни бірлестік
Діни бірлестік:
Ауданда 9 діни бірлестігі жұмыс істейді, оның ішінде:
7 мұсылмандық және 2 православиелік.
Қоғамдық бірлестіктер саны -2, оның ішінде:
- аудандық ардагерлер Кеңесі;
- СҚО бойынша «Қазақ тілі» халықаралық қоғамы» қоғамдық бірлестігінің Айыртау аудандық филиалы.
Мұражайлар:
Саяси партиялардың саны – 1, «АMANAT» партиясы.
Ескерту: Ұлттық статистика бюросы департаментінің статистикалық деректері пайдаланылды Қазақстан Республикасының Стратегиялық жоспарлау және реформалар жөніндегі агенттіктері Солтүстік Қазақстан облысы бойынша.