Қазақстан жол ғылыми-зерттеу институты Қазақстан бойынша топырақтың қату тереңдігі картасын жасады
«ҚазжолҒЗИ» АҚ Қазақстанның әртүрлі климаттық жағдайларында арнайы құрылғылардың көмегімен автомобиль жолдары жамылғылары мен жол төсемдерінде температура мен ылғалдылықты бөлу бойынша ұзақ мерзімді зерттеулер жүргізген еді.
Арнайы өлшеу құрылғысының орналасуы және сыртқы түрі
Бірнеше жыл бойы (қыс мезгілінде де, күзгі-көктемгі еру мен жауын-шашын кезінде де) үздіксіз жұмыс істейтін арнайы құрылғылар арқылы жол төсемі мен жол төсемінің температурасы және ылғалдылығы туралы эксперименттік деректер алынды.
Бүгінде көпжылдық тәжрибенің нәтижесінде жол жамылғысының ылғалдылығы мен температурасының өзгерістеріне, соның ішінде қату үрдісіне тән көрсеткіштері, мысалы, жер қыртысының қатуы мен еру жылдамдығына байланысты деректердің көлемді қоры жинақталды. Бұл деректер бізге жолдарды жобалау бойынша нормативтік-техникалық құжаттарды жетілдіру мен жол төсемдері құрылысын есептеу үшін зерттеу нәтижелері бойынша ұсыныстар жасауға мүмкіндік береді.
Осы зерттеулердің шеңберінде ҚР Ұ 218-151-2018 «Автомобиль жолдары жамылғылары мен жол төсемдерінің су-жылу режимінің сипаттамалық көрсеткіштерінің есептік мәні бойынша әртүрлі климаттық аймақтарға арналған ұсынымдар» әзірленді.
- Зерттеу жұмысының нәтижелері зерттеу тақырыбы бойынша ғылыми мақалалар түрінде жарияланды. Жалпы - 5 мақала, соның ішінде 2 – уі Web of Science және Scopus компанияларының ақпараттық базасында нөлдік импакт-факторы бар халықаралық ғылыми рейтингісі жоғары журналдарда жарияланды:
1)А. Nugmanova, B. Teltayev. Measured temperature and moisture distribution in the subgrade of the “Almaty-Bishkek” highway, Proceedings of the 8th Asian Young Geotechnical Engineers Conference, Astana, Kazakhstan, 2016, pp. 57-60 (Scopus).
2)Bagdat B. Teltayev and Elena A. Suppes. Regularities for temperature variation in subgrade of highway. Geomechanics and Engineering, Vol. 13, No. 5 (2017) р. 793-807 (Web of Science, Impact factor: 1.107, Scopus).
Төмендегі ведомстволық нормативтік-техникалық құжаттарға өзгерістер енгізілді:
ҚР ЕЖ 3.03-103-2014 «Қатты жол жамылғыларын жобалау»
ҚР ЕЖ 3.03-104-2014 «Қатты емес типтегі жол жамылғыларын жобалау».
Жер асты топырағы тоңуының жаңартылған картасы
Қазақстандағы топырақтың қату тереңдігі картасы «ҚазжолҒЗИ» АҚ-да алынған эмпирикалық формула мен зерттеу нәтижелеріне сәйкес, қату тереңдігі бойынша алынған деректерге негізделіп жасалған.
Бұл карта аязға төзімділікке арналған жабын құрылымдарын есептеуде қолданылады. Қазақстан Республикасының ҚР Ұ 218-151-2018 «Автомобиль жолдарының түрлі климаттық аймақтарындағы жол төсемдері мен жол төсемін су-жылу режимінің сипаттамалық көрсеткіштерінің есептік мәндері бойынша ұсынымдар» немесе ҚР ЕЖ 3.03-104-2014 «Қатты емес типтегі жол жамылғыларын жобалау». Картада Қазақстан бойынша көрсетілген қату тереңдігінің кестелік деректерін пайдалану ұсынылады.
Картаны жол құрылыстарының қату тереңдігін ескере отырып, жол құрылысын жобалау, сондай-ақ жолдарды салу барысында қолдану ұсынылады.
Қазақстан жол ғылыми-зерттеу институты осы тақырып бойынша 4 (2 халықаралық және 2 қазақстандық) патент алды:
1. «Температура және ылғалдылық құрылғысы» инновациялық патенті, 06.06.2015 ж. № 30157 (авторлар: Тельтаев Б.Б., Андриади Ф.К.).
2. Инновациялық патент «Жол құрылысының температурасы мен ылғалдылығын және оның топырақтық негізін анықтау әдісі», 20.07.2015ж. № 30272 (авторлар: Тельтаев Б.Б., Андриади Ф.К.).
3. 10.31.2017 ж. № 028207 «Жол құрылымы температурасын және ылғалдылығын және оның топырақтық негізін анықтау әдісі» Еуразиялық патент (авторлар: Тельтаев Б.Б., Андриади Ф.К.).
4. «Жол құрылысына арналған температура мен ылғалдылық құрылғысы» еуразиялық патенті, 28.09.2018 ж. № 030700 (авторлар: Тельтаев Б.Б., Андриади Ф.К.).