Конституциялық сот Қазақстан Республикасының Конституциясына сәйкес емес деп тану мәселесі бойынша «Неке (ерлі-зайыптылық) және отбасы туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің (бұдан әрі-Кодекс) 65-бабы ата-анасы белгісіз немесе олардың ұлтын белгілеу мүмкін болмаған жағдайларда баланың ұлтын айқындау мен өзгертудің өзге де тәсілдерін көздемейтін, сондай-ақ азаматтың заңды мүдделерін қозғайтын басқа да өмірлік жағдайлары бөлігінде азаматтың шағымын қарады.
Кодекстің қолданыстағы 65-бабында баланың ұлты оның ата-анасының ұлтымен анықталады деп белгіленген.
Егер ата-анасының ұлты әр түрлі болса, ол баланың қалауы бойынша әкесінің немесе анасының жеке куәлігін немесе паспортын беру кезінде оның ұлтына сәйкес анықталады. Болашақта баланың ұлты оның өтініші бойынша тек басқа ата-ананың ұлтына өзгертілуі мүмкін.
Бұл нені білдіреді
Конституциялық Сот Қазақстан Республикасы мен жекелеген шет мемлекеттер заңнамасының нормаларын, халықаралық тәжірибені, сот практикасын талдай отырып, Конституцияның мәні бойынша адамның өзін-өзі сәйкестендіруімен байланысты екенін, оған отбасылық және туыстық байланыстар мен басқа да мән-жайлар әсер етуі мүмкін екенін көрсетті.
Ата-аналардың ұлтына негізделген таңдау, әрине, басым, сонымен бірге әр түрлі өмірлік жағдайларға байланысты әрдайым мүмкін емес (ата-аналар белгісіз, олардың ұлты туралы ақпарат жоқ, бала белгіленген немесе басқа адамдар тәрбиелейді және т.б.). Кодекстің 65-бабы мұндай жағдайларды ескермейді және осылайша Конституцияда белгіленгенге толық жауап бермейді.
Конституциялық Сот Кодекстің аталған бабын баланың ата-анасы немесе олардың ұлты белгісіз болған жағдайларда, сондай-ақ азаматтардың заңды мүдделерін қозғайтын басқа да өмірлік жағдайларда ұлтын айқындау мен өзгертудің өзге де (ата-анасы бойынша қоспағанда) тәсілдерін көздемейтін бөлігінде Конституцияға сәйкес емес деп таныды. Бұл ретте Конституциялық сот ата-аналар бойынша ұлтты айқындау мен өзгертудің конституциялылығына күмән келтірмеді.
Қандай өзгерістер енгізілді
Ішкі істер министрлігі мүдделі мемлекеттік органдармен бірлесіп, көрсетілген Кодекстің 65-бабына оның нормаларын Қазақстан Республикасының Конституциясына және Конституциялық Соттың нормативтік қаулысында баяндалған құқықтық ұстанымдарға сәйкес келтіруге бағытталған түзету әзірледі және келісілді.
Бүгінгі таңда, осы түзетулер бойынша «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне Қазақстан Республикасы Конституциялық сотының шешімдерін орындау және заңсыз сатып алынған активтерді мемлекетке қайтару мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Заң жобасы шеңберінде Үкіметтің ұстанымы дайындалуда, оларды кейіннен Парламент қарайтын болады.
Неліктен бұл маңызды
Бұл шешім еліміздің барлық азаматтарының Қазақстан Республикасының Конституциясына сәйкес ұлтын айқындау құқығын іске асыру және кейіннен Қазақстан Республикасы азаматының жеке басын куәландыратын құжаттарға құжатталған кезде ұлтын көрсету құқығын қамтиды.