Железин ауданы әкімінің 2023 жылғы 27 сәуірдегі № 1-16-ө «Сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізу туралы» өкіміне сәйкес ауданның мемлекеттік мекемелерінде сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізілді.
Есепті кезеңде Железин ауданының мемлекеттік органдары 33 нормативтік-құқықтық актілерді дайындады, олар құқықтық сараптама жүргізу үшін міндетті түрде М.С. Нәрікбаев атындағы КазГЮУ-ге, ҚР Президенті жанындағы Мемлекеттік басқару академиясына жіберілді. Құқықтық сараптама нәтижелері бойынша 22 ұсыныс жіберілді, олар назарға алынды және одан әрі жұмыста ескерілді. Сыбайлас жемқорлық тәуекелдері анықталған жоқ.
Қарастырылып отырған барлық кезеңде 890 құжат (өкімдер, шешімдер, бұйрықтар, жеке құрам бойынша бұйрықтар, іссапарлар, кадрлар қозғалысы және т.б.) талданды. Сыбайлас жемқорлық тәуекелдері анықталған жоқ.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін анықтау шеңберінде персоналды басқару саласындағы нормативтік құқықтық актілер зерделенді, онда жүргізілген жұмыс нәтижелері бойынша мынадай сәйкессіздіктер анықталды.
ҚР Мемлекеттік қызмет істері агенттігі Төрағасының 2023 жылғы 5 сәуірдегі № 71 бұйрығымен бекітілген "Б" корпусының мемлекеттік әкімшілік лауазымдарына қойылатын үлгілік біліктілік талаптарының 70 және 75-тармақтарында E-R-4 және E-G-3 санатындағы мемлекеттік әкімшілік лауазымдарға жоғары оқу орнынан кейінгі немесе жоғары білім болған кезде жұмыс тәжірибесі талап етілмейді. Сонымен қатар, орта білімнен кейінгі немесе техникалық және кәсіптік білім болған жағдайда қандай жұмыс тәжірибесі талап етілетіні көрсетілмейді.
Кандидаттарды бос лауазымдарға орналасу үшін конкурстарға қатысуға жіберу кезіндегі осы келіспеушіліктер конкурстық рәсімдердің бұзылуына әкелуі мүмкін.
Ұсыным: жоғарыда көрсетілген үлгілік біліктілік талаптарының осы тармақтары үміткердің орта білімнен кейінгі немесе техникалық және кәсіптік білімі болған кезде жұмыс тәжірибесімен толықтырылсын.
2022 жылы Железин ауданының жергілікті атқарушы органдарымен 10365 Мемлекеттік қызмет көрсетілді. 2023 жылдың 5 айында-4704 Мемлекеттік қызмет.
Қызмет көрсетуді талдау нәтижесінде келесі проблемалар мен қақтығыстар анықталды.
Қазақстан Республикасы Әділет министрінің 2015 жылғы 25 ақпандағы № 112 бұйрығымен бекітілген Азаматтық хал актілерін мемлекеттік тіркеуді ұйымдастыру, азаматтық хал актілері жазбаларына өзгерістер енгізу, қалпына келтіру, күшін жою қағидаларына (бұдан әрі-қағидалар) сәйкес кәмелетке толмаған балалары ортақ балалары жоқ ерлі-зайыптылардың өзара келісімі бойынша некені бұзуды және мүліктік даулар мен өзге де талаптардың болмауын мемлекеттік тіркеу үшін өтініш берушілер бір-біріне некені бұзу туралы өтінішпен кез келген тіркеуші органға өтініші бойынша жазбаша нысанда жүгінеді, немесе қажетті құжаттарды қоса бере отырып, портал арқылы электрондық түрде.
Некені бұзуды мемлекеттік тіркеуді тіркеуші орган некені бұзу туралы бірлескен өтініш берілген күннен бастап бір ай мерзім өткен соң некені бұзушылардың жеке өзі болған кезде де жүргізеді.
Егер ерлі-зайыптылардың бірі некені бұзуға келіссе, бірақ қандай да бір себептермен (мысалы: Германияда немесе Минск конвенциясы елдерінде тұрса) тіркеуші органға некені бұзуға келе алмаса және некені бұзу туралы акт жазбасына қол қою арқылы келісімін растай алмаса, онда екінші жұбайы сотқа жүгінеді.
Соттар Кодекстің жоғарыда аталған 17-бабына "тіркеуші органдарда некені (ерлі-зайыптылықты) бұзу"сілтеме жасай отырып, мұндай өтініштерді қарамайды.
Кодексте және ережелерде сенімхат бойынша некені бұзу көзделмеген, мысалы, некені өзара келісім бойынша бұзғысы келетін ерлі-зайыптылардың бірі алыс тұрған жағдайда. Сондай-ақ, актілік жазбаға электрондық цифрлық қолтаңбамен (ЭЦҚ) қол қою техникалық көзделмеген.
Кодекстің 240-бабында Тараптардың бірі болмаған кезде, оның некені бұзуға нотариалды куәландырылған келісімі болған кезде, өтінішті қайта берген кезде ғана некені бұзуды мемлекеттік тіркеу мүмкіндігі көзделген.
Ұсыным: мұндай жағдайларда, біржақты тәртіппен некені бұзу мүмкіндігін, сондай-ақ Тараптардың бірі болмаған жағдайда, оның бірінші өтініш жасаған кезде некені бұзуға нотариат куәландырған келісімі болған кезде некені бұзуды мемлекеттік тіркеу мүмкіндігін көздеу.
Алайда, жеке басын куәландыратын құжаттарды айырбастау кезінде бұзылған неке туралы актінің жазбасына енгізілген өзгерістерден кейін өзгерістер көші-қон полициясының ақпараттық жүйесінде көрсетілмейді, өйткені бұзылған некеге қатысты неке қию туралы куәліктер берілмейді, бірақ өтініш берушілерге неке қию туралы анықтама беріледі.
Ұсыныс: көші-қон полициясының ақпараттық жүйесінде бұзылған неке қию туралы акт жазбаларына енгізілген өзгерістерді көрсету мүмкіндігін қарастыру.
3.2003 жылғы 20 маусымдағы ҚР Жер кодексінің 49-1-бабына сәйкес жер учаскесінің нысаналы мақсатын өзгерту мынадай тәртіппен жүзеге асырылады:
1) жер учаскесінің нысаналы мақсатын өзгерту туралы өтінішті қарауға қабылдау;
2) жер учаскесін сұрау салынатын нысаналы мақсаты бойынша пайдалану мүмкіндігін айқындау;
3) жер учаскесінің нысаналы мақсатын өзгерту туралы өтінішті мемлекеттік ақпараттық жүйелер арқылы не Келісуші органдарда бұл жүйелер болмаған кезде қағаз жеткізгіштерде келісу;
4) жер комиссиясының қорытындысын дайындау;
6) жер учаскесінің нысаналы мақсатын өзгерту туралы құзыреті шегінде жергілікті атқарушы органның шешім қабылдауы;
7) жер учаскесіне сәйкестендіру құжатын дайындау.
Осы баптың 5-тармағында уәкілетті орган не сәулет және қала құрылысы саласындағы функцияларды жүзеге асыратын жергілікті атқарушы органның құрылымдық бөлімшесі құзыреті шегінде өтініш келіп түскен күннен бастап бір жұмыс күні ішінде жер учаскесін мәлімделген нысаналы мақсаты бойынша пайдалану мүмкіндігін айқындайтыны және оны бір мезгілде барлық мүдделі мемлекеттік органдарға, тиісті қызметтерге келісуге жіберетіні көрсетілген. Жоғарыда көрсетілген баптың 6-тармағына сәйкес келісуші органдар үш жұмыс күні ішінде мәлімделген нысаналы мақсаты бойынша жер учаскесін пайдалану мүмкіндігі туралы тиісті қорытындылар ұсынады. Алайда, нақты келісуші органдардың анықтамасы жоқ.
Ұсыныс: келісуші мемлекеттік органдар мен тиісті қызметтердің толық тізбесін белгілеу қажет.
4."Жер учаскелерін қалыптастыру жөніндегі жерге орналастыру жобаларын бекіту" мемлекеттік қызметін көрсету кезінде көрсетілетін қызметті алушы көрсетілетін қызметті алуға электрондық үкімет порталы арқылы өтінім беруге тиіс, оның нәтижесі цифрлық құжат нысанындағы бұйрық болып табылады. Сонымен қатар, көрсетілетін қызметті алушы жер қатынастары бөліміне басшының қол қоюы және жерге орналастыру жобасының мөрімен расталуы үшін құжаттар пакетін қолма-қол енгізуге мәжбүр, өйткені "Азаматтарға арналған үкімет" мемлекеттік корпорациясы жер учаскесіне құжаттарды одан әрі ресімдеу үшін цифрлық құжатты (электрондық бұйрықты) (мемлекеттік актіні) қабылдамайды. Осыған байланысты көрсетілетін қызметті берушінің көрсетілетін қызметті алушымен тікелей байланыс тәуекелі туындайды.
Ұсыным: "Азаматтарға арналған үкімет" мемлекеттік корпорациясы жерге орналастыру жобаларын бекіту туралы бұйрықтарды цифрлық құжат нысанында қабылдау мүмкіндігін қарауы қажет.
5.Денсаулық сақтау, білім беру, әлеуметтік қамсыздандыру, мәдениет, спорт және агроөнеркәсіптік кешен саласындағы мамандарға, ауылдық елді мекендерге жұмыс істеу және тұру үшін келген ауылдар, кенттер, ауылдық округтер әкімдері аппараттарының мемлекеттік қызметшілеріне әлеуметтік қолдау шараларын ұсыну қағидаларының (бұдан әрі – қағидалар) 21-тармағына сәйкес, келісім жасалғаннан кейін көрсетілетін қызметті беруші бір жұмысшы ішінде күн көтерме жәрдемақы сомасын көрсетілетін қызметті алушылардың жеке жеке шоттарына аударады. Алайда, Қағидалардың 10-тармағында көрсетілетін қызметті алушының жеке дербес шотты ұсынуы көзделмеген, ал Қағидаларда көзделмеген басқа құжаттарды ұсынуды талап етуге жол берілмейді.
Ұсыным: ауылдық елді мекендерге жұмыс істеу және тұру үшін келген ауылдар, кенттер, ауылдық округтер әкімдері аппараттарының мемлекеттік қызметшілеріне Денсаулық сақтау, білім беру, әлеуметтік қамсыздандыру, мәдениет, спорт және агроөнеркәсіптік кешен саласындағы мамандарға әлеуметтік қолдау шараларын ұсыну қағидаларында қайшылықты болдырмау мәселесін пысықтау ұсынылады.
6."Железин ауданының жер қатынастары бөлімі" ММ-де жасырын мемлекеттік қызмет белгілері бар функция анықталды. Жер учаскесін жалға алу мерзімін ұзарту ҚР Жер кодексінде көзделмеген, мерзім мүдделі тұлғаның тікелей мемлекеттік органға өтініш беру жолымен ұзартылады. Бұл мәселені қарау ҚР Әкімшілік рәсімдік-процестік Кодексімен регламенттеледі және Мемлекеттік қызметке жатпайды.
Ұсыныс: жоғарыда аталған жасырын қызметті жер қатынастары бөлімі көрсететін мемлекеттік қызметтер тізіліміне енгізу қажет.
7.Железин ауданының қаржы бөлімінде талдау нәтижесінде мемлекеттік қызмет белгілері бар функциялар анықталды.
Мемлекеттің жеке және мемлекеттік емес тұлғалардан облыстық коммуналдық меншікке сыйға тарту шарты бойынша мүлікке құқықтарды сатып алуы ҚР Үкіметінің 2011 жылғы 28 қыркүйектегі № 1103 қаулысымен бекітілген сыйға тарту шарты бойынша мүлікке құқықтарды мемлекеттің сатып алу Қағидаларымен реттеледі.
Мемлекеттік меншікке берілетін мүліктің меншік иесі мемлекеттік мүлік жөніндегі уәкілетті органға не оның аумақтық бөлімшесіне (бұдан әрі – аумақтық бөлімше) не жергілікті атқарушы органдарға сыйға тарту шарты бойынша мүлікке құқықтарды мемлекетке беру туралы ұсыныспен жүгінеді.
Аумақтық бөлімше мүлік иесінің өтініші келіп түскен кезде осы өтінішті үш жұмыс күні ішінде мемлекеттік мүлік жөніндегі уәкілетті органға жібереді.
Мемлекеттік мүлік жөніндегі уәкілетті орган немесе жергілікті атқарушы органдар мүлік иесінің өтінішін алған күннен бастап күнтізбелік жеті күн ішінде сыйға тарту шарты бойынша мүлікке құқықтарды мемлекетке беру жөніндегі қолда бар ұсыныс туралы сыйға тарту шарты бойынша мүлікке құқықтарды мемлекеттің сатып алу қажеттілігі туралы қорытынды беру үшін орталық немесе жергілікті атқарушы органдарды хабардар етеді.
Мемлекеттік органдар тиісті ұсынысты алған күннен бастап күнтізбелік 30 күн ішінде мемлекеттің сыйға тарту шарты бойынша мүлікке құқық алу қажеттілігі (қажеттілігінің болмауы) туралы қорытындылар дайындайды және Мемлекеттік мүлік жөніндегі уәкілетті органға немесе жергілікті атқарушы органдарға жібереді.
Ұсыныс: НҚА-ны әзірлеуші органға түсіндіру және қажет болған жағдайда НҚА-ны қолданыстағы заңнамаға сәйкестендіру бойынша.
1."Тракторларды және олардың базасында дайындалған өздігінен жүретін шассилер мен механизмдерді, монтаждалған арнайы жабдығы бар тіркемелерді қоса алғанда, олардың тіркемелерін, өздігінен жүретін ауыл шаруашылығы, мелиоративтік және жол-құрылыс машиналары мен механизмдерін, жүріп өту мүмкіндігі жоғары арнайы машиналарды мемлекеттік тіркеу" мемлекеттік қызмет көрсету мерзімі бір жұмыс күні.
Осы мемлекеттік қызметті бір жұмыс күні көрсету әрдайым мүмкін бола бермейді. Өтініштер жұмыс күнінің соңына қарай түсуі мүмкін, ал факторларды ескере отырып - Интернет жылдамдығы, "Е-лицензиялау "мемлекеттік деректер базасы" ақпараттық жүйесінің процестерін мониторингтеудегі жүктеме мен іркілістер, сондай-ақ қысқа мерзімді мерзімдермен басқа да мемлекеттік қызметтер көрсету, "жыл сайынғы техникалық қызмет көрсету кезінде ауыл шаруашылығы техникасын ауылдарға шығумен техникалық байқаулар өткізілді тексеру", мерзімдердің бұзылуына әкеледі. Инженер-инспектордың функционалдық міндеттерін бір маман орындайды.
Ұсынымдар - осы қызметті көрсету мерзімін 2 күнге дейін ұлғайту.
2.Беру жүргізер алдында" тракторларды және олардың базасында жасалған өздігінен жүретін шассилер мен механизмдерді, өздігінен жүретін ауыл шаруашылығы, мелиоративтік және жол-құрылыс машиналары мен механизмдерін, сондай-ақ жүріп өту мүмкіндігі жоғары арнайы машиналарды басқару құқығына куәліктер беру " мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына сәйкес, жоғалған куәліктерді ауыстыруды және қалпына келтіруді көрсетілетін қызметті беруші ҚР Бас прокуратурасының Құқықтық статистика және арнайы есепке алу Комитетінің "ауыл шаруашылығы техникасын мемлекеттік тіркеу" АЖ-мен интеграцияланбаған ақпараттық жүйесі бойынша көрсетілетін қызметті алушыға тексеруді жүзеге асырады.
Ұсыным: осы қызметтің мемлекеттік қызметін "адам жасаған әкімшілік құқық бұзушылық туралы мәліметтер" мемлекеттік қызметімен интеграциялау, атап айтқанда ҚР ӘҚБтК - нің 608-бабы 1-бөлігі-онлайн өтініш берген кезде, құқық бұзушылық болған жағдайда, бұл ақпарат көрсетілетін қызметті алушының өтінішінде көрсетілуі мүмкін.
Немесе ауыл шаруашылығы техникасын мемлекеттік тіркеу жүйесін ҚР БП КПС және СУ жүйесімен біріктіру.
Ұсыным:"электрондық үкімет"веб-порталы арқылы"елді мекен шегінде объект салу үшін жер учаскесін беру" мемлекеттік қызметін алуға өтінім берудің бизнес-процестерін автоматтандыруды белгілеу қажет egov.kz. көрсетілетін қызметті берушінің көрсетілетін қызметті алушымен байланысын болдырмау үшін.
11.Ұйымдастырушылық-басқарушылық қызметтен туындайтын өзге де мәселелерді іске асыруға байланысты сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін анықтау.
Объектілерді баланстан заңды тұлғалардың балансына беру кезінде "мемлекеттік мүлік туралы" ҚР Заңының 10-бабына сәйкес мүлікті қабылдау-беру актілері қағаз нысанда ресімделеді.
Беруді келісудің ұзақ рәсімдеріне байланысты беруші және қабылдаушы Тараптардың актілерге қол қоюында кідірістер орын алады, бұл актілерді ресімдеу мерзімдерін сақтау бөлігінде заңнама талаптарын орындамауға әкеп соғады.
Бұл ретте, берілетін объектілердің орналасу қашықтығына байланысты қаржы бөлімінің қызметкерлері берілетін объектілерді қарап отырып, сол жерге, шалғайдағы елді мекендерге шығу мүмкіндігі әрдайым бола бермейді. Сонымен қатар, берілетін мүліктің болмау қаупі бар.
Ұсыныс: осыған байланысты актілерді ресімдеу мерзімдерін ұлғайту және беруші және қабылдаушы Тараптардың жоқ мүлікті не құқық белгілейтін құжаттары жоқ мүлікті беру бөлігінде жауапкершілігін заңнамалық тұрғыдан бекіту ұсынылады.
Бұл ретте, 2020 жылғы 30 желтоқсанда Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 18 маусымдағы № 608 қаулысымен бекітілген Қазақстан Республикасының жергілікті мемлекеттік басқарудың базалық құрылымына енгізілген өзгерістерді ескере отырып, білім беру объектілері облыстық деңгейдегі меншікке берілуге тиіс, бұл бұрын берілген объектілердің кері берілуіне әкелді.
Осы қаулыға өзгерістер енгізу ҚР-да мемлекеттік басқаруды дамытудың 2030 жылға дейінгі бекітілген тұжырымдамасына қатысты қайшылыққа алып келді, онда ауылдық округтердің үлкен дербестігі – жергілікті өзін-өзі басқарудың дербес бюджеті мен коммуналдық меншігін енгізу туралы айтылады.
Ұсыным: "аудандық маңызы бар қаланың, ауылдың, кенттің, ауылдық округтің коммуналдық мүлкінің құрамына берілетін аудандық коммуналдық мүліктің үлгілік тізбесін бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 24 ақпандағы № 148 және "Қазақстан Республикасының жергілікті мемлекеттік басқарудың базалық құрылымын бекіту және оны тану туралы" 2013 жылғы 18 маусымдағы № 608 қаулыларын сәйкес келтіру Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдерінің күші жойылды".
Қолданыстағы заңнама нормаларымен өзге жағдайларда мемлекеттік мүлікті өтеусіз пайдалануға беру көзделмеген.
Бұл ретте ауданның жергілікті атқарушы органдарының атына коммуналдық меншік объектілерін мемлекеттік емес заңды және жеке тұлғаларға өтеусіз негізде беру туралы көптеген өтініштер келіп түседі.
Ұсынымдар: мемлекеттік мүлікті мүліктік жалдауға немесе сенімгерлік басқаруға берумен ұқсастығы бойынша мемлекеттік мүлікті өтеусіз пайдалануға беру туралы ережені заңнамалық деңгейде әзірлеу қажет.
Сондай-ақ, ҚР Қаржы министрінің 2015 жылғы 17 наурыздағы № 179 бұйрығына сәйкес мемлекеттік органдарды қызметтік және кезекші автомобильдермен, телефон байланысымен, кеңсе жиһазымен және мемлекеттік органдар аппаратын орналастыру үшін алаңдармен қамтамасыз ету жөніндегі нормалар бекітілді. Алайда, мемлекеттік органдардың аппараттары әрдайым типтік ғимараттарда орналаспайды, оны басқару органының мемлекеттік органдардың кез келгеніне артықшылық беру ретінде қарастыруға болады.
Ұсыным: квазимемлекеттік сектор субъектілерін алаңдармен және басқа да негізгі құралдармен қамтамасыз ету жөніндегі нормаларды әзірлеу.
Сонымен қатар, ҚР Қаржы министрлігінің 2022 жылғы 19 қаңтардағы № ҚМИА-02-КГ/41-и хатымен Мемлекеттік мүлік және жекешелендіру комитеті мүлікпен жасалатын мәмілелер бойынша ақпарат енгізу, сондай-ақ бухгалтерлік есеп жүйесіндегі өзгерістер нәтижелері бойынша тізілімге электрондық бұйрықтарды енгізу және орындау қажеттілігінің жоқтығы туралы хабарлайды, бұл тізілім деректерін жасайды сұрау күні өзекті емес. Осыған байланысты Ережеде қайшылықтар туындайды - әзірлеуші орган Мемлекеттік мүлік тізілімін жүргізу қажеттілігінің жоқтығын түсіндіреді, ал Ережеде Мемлекеттік мүлік тізілімінің деректерін өзектендіру қажеттілігі бойынша норма бар.
Ұсыныстар: жалдаушымен аз өзара әрекеттесу үшін осы тәуекелдерді болдырмау үшін төлемді Мемлекеттік мүлік тізіліміндегі шартқа автоматты түрде бекіту жалға алушылар үшін міндетті ету.
Кодекстің 43-1-бабының 10-тармағына сәйкес конкурстық ұсыныста:
1) бизнес-жоспар (инвестициялардың болжамды көлемі, ауыл шаруашылығы дақылдарын өсіру алаңы, ауыл шаруашылығы жануарларының басы, қолданылатын агротехнологиялар, ауыл шаруашылығы техникасы мен технологиялық жабдықтың, ауыл шаруашылығы саласындағы білікті мамандардың болуы, құрылатын жұмыс орындарының саны);
Алайда, Қағидалардың 23-тармағымен критерийлер 1 гектарға, мың теңгеге салынатын инвестициялардың болжамды көлеміне ғана әзірленді.
Ұсынымдар: балдық шкала бойынша бағалауға ауыл шаруашылығы жануарларының басын, қолданылатын агротехнологияларды, ауыл шаруашылығы техникасы мен технологиялық жабдықтардың, ауыл шаруашылығы саласындағы білікті мамандардың болуын, құрылатын жұмыс орындарының санын қосу қажет.
Железин ауданы әкімі
аппаратының басшысы Қ. Кималиденов