Селекциялық жетістіктерді құқықтық қорғау және селекциялық жетістіктерді пайдалануға құқық беру.

Селекциялық жетістіктің авторы (селекционер) - сортты, тұқымды жасаған, анықтаған немесе өсірген жеке тұлға.

Селекциялық жетістікке құқық "селекциялық жетістіктерді қорғау туралы" Қазақстан Республикасының Заңымен реттеледі және патентпен расталады.

Егер өтінім берілген күні тұқым немесе басқа да отырғызу материалы, осы селекциялық жетістіктің асыл тұқымдық материалы автормен немесе оның құқықтық мирасқорымен Қазақстан Республикасының аумағында сортты, тұқымды пайдалану үшін сатылмаса және басқа тұлғаларға берілмесе - өтінім берілген күнге дейін бір жыл бұрын Сорт, тұқым Жаңа деп есептеледі; Өсімдіктер сорттарына патенттің қолданылу мерзімі сараптама жасау ұйымына өтінім берілген күннен бастап - 25 жылды, Жануарлар тұқымдарына - 30 жылды, жүзім, сәндік ағаш, жеміс және орман дақылдары сорттарына, оның ішінде олардың телітінділеріне-35 жылды құрайды. Патенттің қолданылу мерзімін уәкілетті орган патент иеленушінің өтініші бойынша, бірақ 10 жылдан аспайтын мерзімге ұзартады.

Селекция-бұл өсімдіктер мен жануарлардың эволюциясы, адамның еркіне байланысты. Тірі материяны біле отырып, адам жануарлар мен өсімдіктердің дамуына өзіне қажетті бағытта мақсатты әсер ету үшін көбірек мүмкіндіктер алады. Бұл тұрғыда селекционердің шығармашылық қызметі өнертапқыштың шығармашылық қызметіне ұқсас.

Өнертапқыш сияқты, селекционер объектіні өзгерту процесіне белсенді араласады және жоспарланған нәтиже алу үшін оны дұрыс бағытқа бағыттайды. Алайда, негізінен жансыз табиғат объектілерімен айналысатын өнертапқыштан айырмашылығы, селекционерлер табиғи жүйелермен жұмыс істейді. Нысанның ерекшелігі өсімдіктер мен жануарлардың жаңа сорттарын жасау бойынша жұмыстарды жүргізу әдістерінде ғана емес, сонымен қатар олардың нәтижелерін әлеуметтік тану формаларында да із қалдырады.

Селекциялық жетістіктер Қазақстанда, көптеген елдердегідей, құқықтық режимі белгілі бір ұқсастығына қарамастан, өнертабыстардың құқықтық режимімен сәйкес келмейтін зияткерлік меншіктің ерекше объектілері ретінде қарастырылады. 1999 жылғы 13 шілдеде қабылданған № 422-1 "селекциялық жетістіктерді қорғау туралы" Заң селекциялық жетістіктерді қорғау саласындағы қызметтің құқықтық, экономикалық және ұйымдастырушылық негіздерін айқындайды, селекциялық жетістіктерді жасауға, анықтауға, шығаруға, құқықтық қорғауға және пайдалануға байланысты туындайтын мүліктік, сондай-ақ олармен байланысты жеке мүліктік емес қатынастарды реттейді. Осы мәселелерде селекционерлердің білім деңгейін арттыру үшін қажет селекциялық жетістіктің қорғаныс қабілетінің тәуелсіз белгілерін анықтайды.

Заңға сәйкес селекциялық жетістікке құқық патент иеленушінің селекциялық жетістікті пайдалануға айрықша құқығын, оның басымдығын және селекционердің авторлығын куәландыратын патентпен қорғалады және расталады.

Селекциялық жетістікке патент беретін құқықтық қорғау көлемі сорттың, тұқымның сипаттамасына енгізілген белгілер жиынтығымен айқындалады.

Шығармашылық нәтиже жасалған сәттен бастап заң селекционердің авторлық құқығын қорғау құқығын мойындайды. Басқа адамның қол жеткізген селекциялық нәтижесін беруге ешкімнің де құқығы жоқ. Бұл кезеңде селекционер таңдау нәтижесін қорғауға қабілетті деп тануға бағытталған құқыққа ие. Біз селекциялық жетістікке патент алуға өтінім беру құқығы туралы, сондай-ақ осы құқықты кез-келген мүдделі тұлғаға беру мүмкіндігі туралы айтып отырмыз.

Тереңкөл ауданаралық Әділет басқармасы