Страницы

Статья

Шығарма (компьютерлік бағдарлама) авторының меншік құқығы және материалдық объектіге меншік құқығы.

Меншік құқығы - бұл әлеуетті зат немесе оның құндық баламасы. Меншік құқығы бөлінеді: 1) меншік құқығы - объектісі зат болып табылатын субъективті азаматтық құқықтар (меншік құқығы); 2) міндетті құқықтар - азаматтық құқық субъектілері арасындағы әртүрлі құқықтық қатынастарды реттейтін құқықтық нормалардың жиынтығы (материалдық игіліктердің тауар қозғалысы). Азаматтық құқық объектілерінің түрлері: Меншік - бұл өмір, денсаулық, ар-намыс, жақсы ат және іскерлік бедел; мүліктік емес: бағалы қағаздар (акциялар, банктік депозит). Мүліктік артықшылықтар мен құқықтарға (меншікке) мыналар жатады: заттар, ақшалар, бағалы қағаздар, жұмыстар, қызметтер, шығармашылық интеллектуалды қызметтің объективті нәтижелері, фирмалық атаулар, тауарлық белгілер және өнімді жекелендірудің басқа құралдары, меншік құқығы және басқа мүлік.
Меншік құқығы кез-келген мүлікті иеленуге байланысты немесе оны бір адамның екінші адамға беруіне байланысты туындайды.
Меншік құқығы - авторға туындыны кез-келген түрде және кез-келген жолмен экономикалық тұрғыдан пайдалануға қатысты ерекше құқықтар. Бұл құқықтарға мыналар жатады:
- кез-келген түрде, кез-келген тәсілмен компьютерлік бағдарламаны немесе мәліметтер базасын (толық немесе ішінара) көбейту құқығы;
- компьютерлік бағдарламаны немесе мәліметтер базасын, оның ішінде жалдау ақысын тарату құқығы;
- компьютерлік бағдарламаны немесе мәліметтер базасын бір тілден екінші тілге аударуды қоса, компьютерлік бағдарламаны немесе мәліметтер базасын өзгерту құқығы;
- компьютерлік бағдарламаны немесе мәліметтер базасын тіркеу құқығы.
Меншік құқығының сипаттамалары: 1 иелену - белгілі бір адамға тиесілі бола отырып, заттың «иесін» анықтайды; 2 пайдалану - меншік иесіне мүлікті өз қалауы бойынша иеліктен шығаруға мүмкіндік береді; 3 тапсырыс - кәдеге жарату мүмкіндігі.
Кез-келген шешім жасау кезінде әркімде орынды сұрақ туындайды: «Менің қандай құқықтарым бар және олармен не істей аламын?». Қолданыстағы әлемде заң тұрғысынан шешім авторының қандай құқықтарға ие екенін түсіну қиын. Шешімнің өзі екіұшты болса және оны түсіну қиын болса, мұның бәрі күрделі.
Компьютерлік бағдарлама мен мәліметтер базасының авторы қазіргі әлемде қандай құқықтарға ие екенін қарастырайық.
Автордың қандай құқықтары бар екенін түсіну үшін, басында не болатынын - автордың туындысын білу қажет.
Компьютерлік бағдарлама дегеніміз - белгілі бір нәтиже алу үшін компьютерлер мен басқа да компьютерлік құрылғылардың жұмысына арналған мәліметтердің, процедуралардың, ережелер мен командалардың жиынтығы, оның ішінде компьютерлік бағдарламаны жасау кезінде алынған дайындық материалдары және ол шығаратын нәтижелер мен аудиовизуаль дисплей. Сонымен қатар, компьютерлік бағдарламалар әдетте әдеби шығармаларға жатқызылатындығын ескеру қажет.
Деректер базасы дегеніміз - бұл электронды компьютердің (компьютердің) көмегімен табылатын және өңделетін етіп жүйеленген, объективті түрде берілген тәуелсіз материалдар жиынтығы (мақалалар, есептеулер, ережелер, сот шешімдері және басқа осыған ұқсас материалдар). Мәліметтер базалары қорғалған, олар негізге алынған немесе олар енгізілген мәліметтер авторлық құқыққа жатады.
Компьютерлік бағдарламалар мен мәліметтер базасы авторлық құқыққа жатады.