Павлодар қаласының кәмелетке толмағандардың істері және олардың құқығын қорғау жөніндегі комиссиясының 2022 жылы атқарған жұмысы туралы есеп

Кәмелетке толмағандардың істері және олардың құқығын қорғау жөніндегі қалалық комиссия қызметінің негізгі басым бағыттарының бірі Павлодар қаласының аумағында кәмелетке толмағандардың қадағалаусыз қалуының және құқық бұзушылықтарының профилактикасы жүйесінің субъектілерін үйлестіру мен өзара іс-қимылын қамтамасыз ету, сондай-ақ кәмелетке толмағандардың қадағалаусыз қалуының және құқық бұзушылықтарының профилактикасы, кәмелетке толмағандардың құқықтары мен заңды мүдделерін қорғау саласындағы оң жұмыс тәжірибесін жинақтау және тарату болып табылады.

Павлодар қаласының кәмелетке толмағандардың істері және олардың құқығын қорғау жөніндегі комиссиясы (бұдан әрі - Комиссия) 2022 жылы 26 отырыс, оның ішінде кәмелетке толмағандарды тәрбиелеу, оқыту және асырап-бағу жағдайларына мониторинг жүргізу мақсатында «Өмірлік қиын жағдайдағы балаларды қолдаудың өңірлік орталығы» КММ-де, балалар мен жасөспірімдердің жұмыспен қамтылуын мониторингілеу мақсатында «Жігер» БЖК-де 2 көшпелі отырыс өткізді.

Кәмелетке толмағандар мен олардың заңды өкілдеріне қатысты барлығы 115 материал қаралды, оның ішінде кәмелетке толмағандарға қатысты 74 материал, ата-аналарына қатысты 41 материал.

Отырысқа ұсынылған әрбір материал бойынша тиісті шешімдер қабылданды, оның ішінде:

- 21 ата-анаға қатысты ата-ана құқықтарын шектеу мәселесін шешу үшін соттарға материалдар жіберілді, оның ішінде 16 қанағаттандырылды, 5 материал бойынша сотқа беру үшін құжаттар дайындалып жатыр;

- ШҚО, Зырянов ауданы, Серебрянск қаласының «Девиантты мінез – құлықты балаларға арналған облыстық арнайы мектеп-интернаты» КММ-ге 4 жасөспірім жіберілді;

- кешкі оқу нысанына 8 кәмелетке толмаған анықталды;

- заңды өкілдерге, кәмелетке толмағандарға сынақ мерзімдері берілді - 27 материал;

- кәмелетке толмағандарды колледждерге, мектептерге ауыстыру - 55 материал.

Жасөспірімдер қылмысы туралы.

Полиция басқармасының ювеналды полициясының деректері бойынша есепте 27 кәмелетке толмаған (проф.есепте - 14, тізімдік есепте - 13), 56 (2021 - 110) жағдайы төмен отбасы тұр. Кәмелетке толмағандар жасаған қылмыстардың 9-дан 25-ке дейін өсуі байқалады (аффект жағдайында жасалған кісі өлтіру – 1, ұрлық - 8, бопсалау - 5, денсаулыққа ауыр зиян келтіру – 3, алаяқтық - 3, денсаулыққа орташа зиян келтіру – 2, тонау – 2, жыныстық сипаттағы зорлық-зомбылық - 1).

Айта кету керек, Павлодар қ. ПБ ай сайынғы ақпаратына сәйкес кәмелетке толмағандар жасаған қылмыстар бойынша 9 факті (8 адам) тіркелді, қалған 16 эпизодты кәмелетке толған азаматтар, сондай-ақ Ақсу қаласының тұрғындары жасады және бір адам жасаған эпизодтық фактілер көп.

Өмірлік қиын жағдайдағы балалармен және отбасылармен профилактикалық жұмыстарға ерекше назар аударылады.

Бүгінгі таңда қала мектептерінде есепте 107 жағдайы төмен отбасы тұр, онда 245 бала тәрбиеленуде, оның ішінде 20 көпбалалы отбасы, 19 - КІБ есебінде тұр, 43 - жұмыссыздар, 8 - АӘК алушылар, 56 - толық емес отбасылар,  77 - МІБ есебінде тұр.

КІБ және МІБ-де есепте тұрған әрбір оқушыға басшының бұйрығымен сынып жетекшілері, дене шынықтыру және АӘД мұғалімдері қатарынан жауапты адам бекітілді.

Осы отбасыларда тәрбиеленетін балаларды бақылау мақсатында мектептер рейдтік іс-шаралар өткізеді, кәмелетке толмағандардың тұрғын үй-тұрмыстық жағдайларын тексеру актілерін жасайды.

Құқық бұзушылықтарға жол бермеу мақсатында білім беру ұйымдарында Құқық бұзушылықтардың алдын алу кеңестері жұмыс істейді, олардың отырыстарында кәмелетке толмағандар арасындағы құқық бұзушылықтардың алдын алу, отбасылық тәрбие беру, кәмелетке толмағандарды тәрбиелеуден жалтарғаны үшін ата-аналарды жауапкершілікке тарту мәселелері қаралады. Қолжетімді жерлерде оқушылардың заңға бағынатын мінез-құлқын насихаттайтын ақпараттық-ағарту стендтері ресімделген.

Жасөспірімдер қылмысының деңгейін тұрақтандыру, кәмелетке толмағандарға қатысты құқық бұзушылықтардың алдын алу мақсатында түнгі уақытта ойын-сауық орындарында және тұрғын үйден тыс жерде жүрген кәмелетке толмағандарды анықтау жұмыстары жүргізіледі.

Егер кәмелетке толмағанға медициналық көмек, психологиялық көмек қажет болған жағдайда Комиссия білім беру (мектептер, колледждер), денсаулық сақтау (медициналық-психологиялық консультациялар, психоневрологиялық диспансер, Денсаулық сақтау басқармасы) органдарына мәліметтер жібереді. Кәмелетке толмағанды кешкі, күндізгі оқу нысанына жұмысқа орналастыру қажет болған кезде Комиссия білім беру мекемесіне оны жұмысқа орналастыру туралы шешімді жібереді.

Жетім балалар мен ата-анасының қамқорлығынсыз қалған балалардың, сондай-ақ ата-анасы бар, бірақ мемлекеттің көмегіне мұқтаж кәмелетке толмағандардың өмірі, тәрбиесі және жеке және мүліктік құқықтарын қорғау үшін тиісті жағдайларды қамтамасыз етуге ерекше назар аударылады.

Павлодар қаласының қорғаншылық және қамқоршылық органдарында есепте 2022 жылы жоғарыда аталған санаттағы 466 бала (оның ішінде 169 - жетім балалар және 297 – ата-анасының қамқорлығынсыз қалған балалар) тұр. 11 отбасындағы 14 бала патронатта, оның ішінде 3 жетім бала, 11 – ата-анасының қамқорлығынсыз қалған бала.

Павлодар қаласының білім беру бөлімі жанынан балаларды отбасына орналастыру, асырап алушылардың материалдық және материалдық емес құқықтары мен міндеттері, балаларды отбасына орналастыру нысандары, бала асырап алушыларға, қамқоршыларға, патронат тәрбиешілерге кандидаттар туралы, баланы отбасына қабылдау туралы шешім қабылдау рәсімі, бала асырап алу кезіндегі баланың құқықтары, бала асырап алу құпиясы мәселелерінде көмек көрсететін Асырап алушы ата-аналар мектебі жұмыс істейді.  

Кәмелетке толмағандардың өз-өзіне қол жұмсауы туралы.

Қала мектептерінде өмірлік қиын жағдайға тап болған оқушылар мен ата-аналар үшін «Сенім поштасы» қызметі құрылды, онда психологтар, әлеуметтік педагогтар, прокуратура қызметкерлері, мектеп полицейлері балалар мен олардың ата-аналарына көмек көрсетеді. 

Сонымен қатар, 2022 жылы кәмелетке толмағандар арасында 21 әрекет тіркелді, оның ішінде оқушылар арасында – 14 суицид әрекеті, 7 -  қала колледждерінің оқушылары арасында, 4 аяқталған суицид (2 оқушы, 2 студент). Кәмелетке толмағандар арасындағы суицидтік көріністер фактілеріне жасалған талдау көрсеткендей, 25 жағдайдың 13 пен 17 жас аралығындағы балалар жасаған.  Суицидтік көріністердің негізгі себептері отбасылық жанжал, бөлінбеген махаббат екенін атап өткен жөн. Кәмелетке толмағандардың өз өмірін қиюдың негізгі әдістерінің бірі - дәрі-дәрмекпен улану, қолдың тамырларын кесу, биіктіктен құлау.  

Осы оқушылармен және олардың ата-аналарымен қайталанған фактілердің алдын алу мақсатында мектептер мен облыстық психоневрологиялық диспансердің психологтары түзету іс-шараларының жеке жоспарын, профилактикалық тренингтер мен әңгімелесулер әзірлейді.

Балалық шақтағы жарақат туралы.

2022 жылы Павлодар облысы денсаулық сақтау басқармасының деректері бойынша Павлодар қаласының аумағында 0 жастан 17 жасқа дейін жарақат алған 1721 бала тіркелген. Талдау көрсеткендей, балалар жарақатының негізгі түрлері көше (959; 55%) және тұрмыстық (762; 45%) жарақаттар болып табылады. Балалардың жарақаттануының негізгі әдістері -ЖКО, улану, термиялық күйік, көгеру, құлау.

2022 жылдың есепті кезеңінде балалар мен жасөспірімдер арасындағы жазатайым оқиғалардың салдарынан өліммен аяқталған 34 жағдай тіркелді (суға бату - 2, терезеден құлау - 16, басқалары - 16).

Кәмелетке толмағандардың қатысуымен болатын жарақаттану мен жазатайым оқиғалардың алдын алу мақсатында қалада Барлық деңгейдегі білім беру ұйымдарында білім алушылардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету жөніндегі 2022-2023 жылдарға арналған жол картасы іске асырылуда. 

Барлық мектептерде жазатайым оқиғалар мен төтенше жағдайлардың алдын алуға бағытталған шаралар кешенін жүзеге асыру бойынша жауапты тұлғалар тағайындалды.

ОБЖ және дене шынықтыру сабақтарында оқушыларды төтенше жағдайлар туындаған кезде қауіпсіз мінез-құлық және іс-қимыл әрекеттері негіздеріне оқытады. Барлық мектептерде оқушылар мен қызметкерлерді мектеп ғимараттарынан оқу эвакуациялары жүргізілді.

Кәмелетке толмағандардың ерте жүктілігі туралы.

2022 жылдың қаңтар айынан бастап қаланың медициналық ұйымдарында 15-17 жас аралығындағы 19 жасөспірім қыз жүктілігі бойынша диспансерлік есепте тұр (оқушы қыз – 4, студент – 15).

2022 жылы кәмелетке толмаған қыздар арасында 11 босану (оқушы қыз – 3, студент – 8), 4 медициналық түсік түсіру, түсік фактісі тіркелді.

Оқуды жалғастыру мақсатында 7 оқушы қыз Павлодар қаласының № 1 ЖОББМ кешкі оқу нысанына жіберілді. 

Қаланың барлық мектептерінде жыныстық өмірге ерте келу және жыныстық тиіспеушілік мәселелері бойынша тұрақты негізде ақпараттық-түсіндіру жұмыстары жүргізіледі. Жұмыс барысына мектеп психологтары, әлеуметтік педагогтар, медицина қызметкерлері, ДТЖО жұмылдырылды.

Жасөспірім қыздардың адамгершілік-жыныстық тәрбие мәселелері бойынша хабардар болуын зерделеу мақсатында жалпы білім беру мектептерінің 7-11 сынып оқушылары арасында сауалнама және тестілеу жүргізіледі.

Тұрақты негізде гинеколог-дәрігерлердің, наркологтардың, урологтардың, дермато-венерологтардың және басқа да мамандардың бейнероликтер көрсетумен, ақпараттық-білім беру материалдарын таратумен отбасын жоспарлау мәселелері бойынша, контрацепция әдістері туралы сөз сөйлеулері ұйымдастырылатын пікірталас сағаттары өткізіледі.

Комиссияның көшпелі отырыстары.

2022 жылғы 14 сәуірде кәмелетке толмағандарды тәрбиелеу, оқыту және асырап-бағу жағдайларына мониторинг жүргізу мақсатында «Өмірлік қиын жағдайдағы балаларды қолдаудың өңірлік орталығы» КММ-де Комиссияның көшпелі отырысы өткізілді.

2022 жылғы 5 мамырда балалар мен жасөспірімдердің жұмыспен қамтылуын мониторингілеу мақсатында «Жігер» БЖК-де Комиссияның көшпелі отырысы өткізілді.

2022 жылғы 12 тамызда Комиссия Павлодар облысының прокуратурасымен бірге Достық үйінде «Кәмелетке толмағандар арасындағы жыныстық тиіспеушіліктің алдын алу. Талдау және шешу жолдары» тақырыбына дөңгелек үстел отырысын ұйымдастырды.

Отырыс барысында жыныстық тиіспеушілік, жыныстық тәрбиенің алдын алу проблемалары талқыланып, осы мәселені шешу бойынша ұсыныстар әзірленді.

2022 жылғы 16 қарашада облыстық Комиссиямен, «Вита» еріктілерімен бірге өмірлік қиын жағдайдағы отбасылар, көп балалы отбасылар барып қаралды.

Бұл бағыттағы жұмыс жалғасуда.