Сібір жарасы

     Сібір жарасы-қоздырғыштың жанасу механизмі бар зоонозды антропургиялық аса қауіпті жұқпалы ауру, ол карбункул түрінде сыртқы қабаттарының едәуір зақымдалуымен, кең ісінумен, безгегімен және интоксикациямен, кейде сеписистің дамуымен сипатталады.

      Ол екі формада кездеседі-вегетативті (бациллярлық) және споралы. Сібір жарасы таяқшасының вегетативті формасы физикалық және химиялық факторларға ұшыраған кезде тез өледі. Спора формасы өте тұрақты: 60 минут қайнаған кезде ол өледі, 120-140°C температурада құрғақ жылу 1-3 сағаттан кейін, 180°C температурада автоклавта-24 минуттан кейін, 1% формалин ерітіндісі және 10% каустикалық натрий ерітіндісі - 2 сағат ішінде. Спораларға 4% белсендірілген хлорамин ерітіндісі, 0,5% жуғыш заты бар 6% сутегі асқын тотығы зиянды әсер етеді.

     Оттегісіз топырақта споралар 50-70 жыл немесе одан да көп уақытқа созылады, белгілі бір жағдайларда (қоршаған орта температурасы 12-15°C-тан төмен емес, ылғалдылық 29-85%, бейтарап немесе сәл сілтілі реакция және т.б.) олар өсіп, споралар түзе алады, топырақ ошағының болуын қолдайды. Топырақтағы патогеннің ұзақ уақытқа төзімділігі осы пункттерді тіркеудің ескіру мерзіміне қарамастан жануарлар мен адамдар арасында күйдіргінің бір немесе бірнеше ошақтары бар жекелеген елді мекендерді белгілейтін "Сібір жарасы бойынша стационарлық қолайсыз пункт" деген ұғымның пайда болуына әкелді. Бұл тармақтар өз қауіптерін әр түрлі дәрежеде сақтайды.

     Күйдіргі қоздырғышының көзі жануарлар (ұсақ және ірі қара мал, түйе, жылқы, есек, бұғы) болып табылады. Жануарлар алиментарлы жолмен жұқтырады. Олар үшін патогеннің резервуары-топырақ. Олар күйдіргі бойынша стационарлық қолайсыз аумақтарда орналасқан жайылымдарда шөп жегенде, әсіресе шөп аз болған кезде және шөпті топырақпен бірге жұлған кезде аузына күйдіргі таяқшасының споралы түрі түседі. Инфекция сонымен қатар аэрогендік жолмен де пайда болуы мүмкін, жануарлардың ауруы климатпен байланысты. Климат неғұрлым құрғақ болса, жануарлар соғұрлым жиі жұқтырады. Жануарлар жейтін өсімдіктердің құрғақ сабағы мен тамырлары ауыздың, өңештің шырышты қабығын зақымдайды, микробтың тез енуіне және жануардың денесінде инфекцияның дамуына ықпал етеді.

     Қоздырғыштың берілу механизмі-жануарларға күтім жасау кезінде, олардың терісін алу және ұшаларын мүшелеу кезінде микробтың сыртқы қабықтарының шағын жарақаттарына (сызаттар, абразиялар, ұсақ кесіктер) түскен кезде ауру малмен немесе берілу факторларымен тікелей жанасуы –  инфекция сонымен қатар әртүрлі мал шикізатымен, жұқтырған топырақ, микробтармен ластанған заттар арқылы, сондай-ақ жұқтырған жылқылар мен шыбын-шіркейлерді тістегеннен кейін пайда болады. Инфекцияның алиментарлы жолы термиялық өңделген ет өнімдерін жеткіліксіз тұтынған кезде байқалады. Шаң немесе ауа тамшылары арқылы жүзеге асырылатын аспирациялық берілу механизмі де мүмкін, Сібір таяқшасының споралары тыныс алу жолдарына енуі мүмкін. Берілу факторлары жануарлардың өлекселері, шикі ет, тері, шаш, жүн, сүйек, күйдіргі жануарларынан алынған топырақ, сондай-ақ қоршаған ортаның әртүрлі объектілері, жануарларды күту заттары, ауру жануарларды сою үшін пайдаланылған құралдар және т.б. қоздырғышпен контаминацияланған.

     Халықтың сезімталдығы әр түрлі: байланыстың берілу механизмінде адамдардың шамамен 20% –ы ауырады, аз мөлшерде - алиментарлы инфекциямен, ал ауа-шаңның таралуы кезінде барлық дерлік жұқтырғандар ауырады, содан кейін өлімге әкеледі.

          Стационарлық қолайсыз пункттердің жай - күйі эпидемиолог-мамандардың бақылауында болады.

 

 

Май аудандық  санитариялық-эпидемиологиялық

бақылау басқармасы