Ұлт Жоспарына сәйкес жергілікті өзін-өзі басқару бюджеті мемлекеттік бюджеттің дербес деңгейі ретінде елімізде кезең-кезеңімен енгізілуде.
2018 жылдан бастап МӘМ дербес бюджеті енгізілді. Осы кезеңде жергілікті өзін-өзі басқару бюджеті мемлекеттік бюджеттің 4-ші деңгейі ретінде халық саны 2 мың адамнан асатын 1000-нан астам ауылдық округтерге енгізілді.
Үшінші қорытынды кезең 2020 жылғы 1 қаңтардан бастап 2000 және одан төмен халқы бар аудандық маңызы бар қалалар, кенттер, ауылдар мен ауылдық округтер бюджетінің төртінші деңгейіне көшуді көздейді.
Бұдан басқа, осы жобаны іске асыру шеңберінде тиісті бюджеттердің жобаларын талқылауға азаматтардың қатысу тетіктерін енгізу көзделген.
Дербес бюджетті қалыптастыру әкімдердің жергілікті маңызы бар өзекті мәселелерді шешуде және азаматтардың өз ауылын, кентінің дамуына бағытталған шешімдер қабылдау процесіне қатысу мүмкіндігін кеңейтуге мүмкіндік береді.
Айта кету керек, бюджеттің жаңа деңгейі салықтық және салықтық емес төлемдерден түсетін түсімдер есебінен қалыптастырылады:
- төлем көздерінен салық салынбайтын табыстардан алынатын жеке табыс салығы;
- жеке тұлғалардың мүлкіне салынатын салық;
- жеке және заңды тұлғалардан көлік салығы;
- жеке және заңды тұлғалардан елді мекендердің жерлеріне салынатын жер салығы;
- аудандық маңызы бар қалалардың, ауылдардың, кенттердің, ауылдық округтердің аумақтары арқылы өтетін автомобиль жолдарының бөлінген белдеуінде сыртқы (көрнекі) жарнаманы орналастырғаны үшін төлемақы;
- коммуналдық меншіктің мемлекеттік мүлкін жалға беруден;
- жеке және заңды тұлғалардың ерікті алымдары;
- "әкімшілік құқық бұзушылық туралы"ҚР Кодексінде көзделген әкімшілік құқық бұзушылықтар үшін алынатын айыппұлдар;
- коммуналдық меншікті сатудан түскен кірістер, сондай-ақ аудандық бюджеттен берілетін трансферттер.
Осылайша, 4-деңгейдегі дербес бюджеттер халықтың елді мекендерді абаттандыру және көгалдандыру, автожолдарды салу, реконструкциялау, жөндеу және күтіп ұстау, елді мекендерді сумен жабдықтауды ұйымдастыру, мектепке дейінгі тәрбие мен оқыту және т. б. жөніндегі қажеттіліктерін ескере отырып, бюджет қаражатын неғұрлым тиімді жоспарлауға және пайдалануға мүмкіндік береді, бұл ақыр соңында адамдардың өмір сүру жағдайларын жақсартуға ықпал етеді және елді мекендердің сыртқы келбеті.