Моңғолияда тіркелген бубон обасының жағдайлары өлімге қауіпті аурудың таралу қаупі өте жоғары екенін көрсетеді.
Ағымдағы жылдың 11 шілдесінде Тогрог Гоби-Алтай өлкесінің сомонында 15 жастағы жасөспірім обадан көз жұмды. Бұрын ол жергілікті халық арасында деликатес тағам болып саналатын суыр етін жеп қойғаны белгілі. Қайтыс болған адаммен байланыста болған 23 адам карантинге алынды.
Ағымдағы жылдың 1 шілдесінде Ховд аймағында 27 жастағы ер адам мен қыздың бубон обасы тіркелді. Олармен тікелей байланыста 60 адам болды, 400 адам жанама байланыста болды.
Ағымдағы жылдың 16 шілдесінде Гоби –Алтай өлкесінің Эрдене ауылында 16 жастағы жасөспірімде бубон обасына күдікті жағдай тіркелді. 14 шілде қарсаңында ол жер асты етін жеп, 15 Шілдеде қызбамен ауруханаға жеткізілді.
Моңғол ұлттық зооноздық ауруларды зерттеу орталығы директорының орынбасары хабарлағандай, жүргізілген зерттеулер Қытаймен, Ресеймен шекаралас аудандарда бубон обасының таралу қаупі жоғары екенін, сондай-ақ бубон обасының табиғи белсенділігі Моңғолияның батыс аудандарында өте жоғары екенін көрсетті. Соңғы жылдары бубон обасының ауруы салдарынан елдегі өлім жиі тіркеле бастады.
Оба-лимфа түйіндерінде, өкпеде және басқа мүшелерде ауыр уыттанумен және қабынумен, сондай-ақ сепсистің дамуы мүмкін болатын жіті, аса қауіпті зоонозды инфекция.
Инфекцияның негізгі көзі - жабайы кеміргіштер ( суырлар, саршұнақтар, құмдар, дала, тамақ және т.б.).
Қалалық оба ошақтарындағы инфекцияның негізгі көзі-синантропты егеуқұйрықтар – Иттер бүргіні жұқтыруы мүмкін.
Оба инфекциясын сақтау ең алдымен қоздырғыштың ауру малдардан сау жануарларға берілуінің арқасында болады. Бұл процесте кеміргіштерде паразиторлар ерекше рөл атқарады. Кеміргіштердің көпшілігінде обаның өткір түрі дамиды, бірақ жануарлардың тез өлуі эпизоотияның тоқтауына әкеледі.
Науқас адам инфекцияның көзі болуы мүмкін:
- өкпе обасының дамуы кезінде аурудың әсері жеңіл адамға таралады, өлім қаупі 30-дан 100% - ға дейін болуы мүмкін.
Обаның өкпелік түрімен ауыратындар ерекше қауіп төндіреді.
- оба бубонының іріңді құрамымен тікелей байланыста болғанда жұғады;
-обадан қайтыс болған адамдардың мәйіттері- айналасындағылардың бәрін жұқтырады.
Берілу механизмі-трансмиссивті, бірақ обаның өкпе түрінде ауа-тамшы болуы мүмкін. Қоздырғыштың тасымалдаушылары - бүргелер және қоздырғышты синантропты кеміргіштерге, түйелерге, мысықтар мен иттерге беретін кенелердің кейбір түрлері, олар қоздырғышты жұқтырылған бүргелерді адам үйіне апаруы мүмкін. Адам бүргі шаққаннан ғана емес, оның фекалийінен де жұғады.
- сойылған жұқтырған жануарлардың (қояндар, түлкілер, киіктер, түйелер және т. б. ұшаларын бөлшектеу және терісін өңдеу кезінде жанаспалы (зақымдалған тері және шырышты қабықтар арқылы);
- обаны жұқтырудың алиментарлық жолы (кеміргіштердің етін жегенде).
3-6 тәулік инкубациялық кезең аурудың жіті басталуы тән, дене температурасының жоғары сандарға дейін тез өсуімен, таңқаларлық қалтыраумен және айқын уыттанудың дамуымен сипатталады. Науқастың құйымшақ, бұлшықет және буындар аймағындағы ауырсынуына, бас ауыруына шағымдануы тән. Құсу, ауыр шөлдеу пайда болады. Аурудың 1 сағатынан бастап психомоторлы қозу дамиды. Науқастар тыныш, шамадан тыс белсенді, жүгіруге тырысады, оларда галлюцинация, сандырақ пайда болады. Сөзі түсініксіз, жүріс-тұрысы қалыпты емес болады.
Алдын алу іс-шаралары-инфекцияның басқа елдерден әкелінуін болдырмайтын және энзоотиялық ошақтарда аурулардың пайда болуының алдын алатын іс-шаралар. Энзоотиялық ошақтарда обаға қарсы іс-шаралар кеміргіштердің түрлік құрамы мен санын және олардың эктопаразиттерінің оба таяқшасын жұқтыруын бақылау. Эпизоотия анықталған жағдайда дератизация және дезинсекциялық жұмыстар жүргізіледі. Синантропты кеміргіштерді олардың арасында обамен ауыратын науқастарды анықтаусыз жояды.
Халықты профилактикалық иммундауды жүргізудің көрсеткіштері кеміргіштер арасында обаның эпизоотиясы, обамен ауыратын үй жануарларын анықтау және ауру адамның инфекцияны әкелу мүмкіндігі болып табылады. Эпидемиологиялық жағдайға байланысты вакцинация қатаң белгіленген аумақта барлық халыққа (бас) және іріктеп аса қауіпті контингенттерге – эпизоотия байқалатын аумақтармен тұрақты немесе уақытша байланысы бар адамдарға (мал өсірушілер, агрономдар, аңшылар, дайындаушылар, геологтар, археологтар) жүргізіледі.
Эпидемиологиялық қадағалау бөлімінің
жетекші маманы З. Д. Әбденова