Отбасылық қолайсыздықты ерте анықтау бойынша ведомствоаралық өзара іс-қимыл алгоритмі

Отбасылық қолайсыздықты ерте анықтау бойынша ведомствоаралық өзара іс-қимыл алгоритмі

 

 

Кіріспе    

Қолайсыз отбасылармен жүйелі жұмысты енгізудің негізгі мақсаты мемлекеттің көмегіне мұқтаж әрбір баланы кәмелетке толмағандардың қараусыздығы мен құқық бұзушылығының алдын алудың мемлекеттік жүйесінің барлық мекемелерімен үздіксіз сүйемелдеу негізінде басқару моделі болуға тиіс.

Үздіксіз сүйемелдеу деп бала өмірінің әртүрлі кезеңдерінде қолайсыздық факторлары анықталған кезде отбасына және (немесе) 18 жасқа дейінгі балаға кешенді қолдау көрсету және қадағалаусыздық пен кәмелетке толмағандардың құқық бұзушылықтарының алдын алудың мемлекеттік жүйесінің органдары мен мекемелерінің қолайсыз өмірлік жағдайдың өзгеруіне және отбасын әлеуметтік қауіпті жағдайға душар еткен себептерді жоюға жеке алдын алу жұмыстарын және мониторингті жүзеге асыру түсініледі.

1. Осы Алгоритм кәмелетке толмағандардың құқықтары мен заңды мүдделерін қорғау және қалпына келтіру, кәмелетке толмағандардың қадағалаусыз, панасыз қалуына, құқық бұзушылықтарына және қоғамға жат іс-әрекеттеріне ықпал ететін себептер мен жағдайларды анықтау және жою, оларды тәрбиелеу, оқыту, күтіп-бағу жағдайларын сақтауға байланысты мәселелерді үйлестіру, отбасылық қолайсыздықты ерте анықтау жөніндегі жұмысты ұйымдастыру жөніндегі шараларды жүзеге асыру үшін әзірленген.
2. Қолайсыздықты анықтау және есепке алу жөніндегі қызметтің негізгі міндеттері:

         - кәмелетке толмағандардың құқықтары мен заңды мүдделерінің бұзылуына әкеп соғатын себептер мен жағдайларды анықтау және жою;

         - кәмелетке толмағандардың қадағалаусыз, панасыз қалуының, құқық бұзушылықтарының немесе өзге де қоғамға жат іс-әрекеттерінің алдын алу;

         -кәмелетке толмағандарға әлеуметтік-психологиялық-педагогикалық және медициналық көмек көрсету;

         - әлеуметтік қауіпті жағдайдағы отбасыларды әлеуметтік оңалту бойынша кешенді жұмыстар жүргізу;

         - зорлық-зомбылық құрбандары болып табылатын кәмелетке толмағандарды оңалту

3.   «Тәуекел тобына» жататын отбасылар:

         - тұрақты емес кірістер, отбасының материалдық деңгейінің төмендігі;

         - ата-аналардың педагогикалық құзыреттілігінің төмендігі, отбасында бағдарланған құндылықтардың болмауы;

         - отбасында өз-өзіне қол жұмсауға бейім балалардың болуы, аяқталмаған өз-өзіне қол жұмсау көрінісі, отбасында әлеуметтік және психологиялық-педагогикалық бейімсіздік көрінісі бар кәмелетке толмағандардың, профилактика жүйесі органдарында есепте тұрған балалары бар отбасының болуы, бала-ата-ана қатынастарын бұзудың көрінісі, ерлі-зайыптылардың деструктивті эмоционалды-жанжалды қатынастарының көрінісі, отбасында сотталған , оның ішінде жазасын өтеп жүрген немесе бас бостандығынан айыру орындарынан босатылған жазаны орындау мерзімін кейінге қалдырған отбасы мүшелерінің болуы;

         - созылмалы аурулары, мүгедектігі бар отбасы мүшелерінің болуы, алкогольге, есірткіге тәуелділігі бар отбасы мүшелерінің болуы, санитариялық-гигиеналық нормалар мен талаптарды елемеу көрінісі.

       4.Өзара әрекеттесу субъектілері.

Отбасылық қолайсыздық профилактикасы және әлеуметтік қауіпті жағдайдағы отбасылармен жұмысты ұйымдастыру бойынша өзара іс-қимыл субъектілері өз құзыреті шеңберінде әлеуметтік қауіпті жағдайдағы отбасыларды және «қауіпті топтағы» отбасыларды уақтылы анықтау және есепке қою үшін жауапты болады:

       - кәмелетке толмағандардың ісі және олардың құқықтарын қорғау жөніндегі комиссия - азаматтар кәмелетке толмағандардың құқықтарын қорғау мәселелері бойынша жүгінген кезде, рейдтер жасаған кезде, комиссия отырыстарында әкімшілік құқық бұзушылық туралы материалдарды қараған кезде;

       - жергілікті өзін-өзі басқару органдары, берілген мемлекеттік өкілеттіктерді іске асыру бөлігінде - азаматтар мен мүдделі адамдар балалардың құқықтары мен бостандықтарының бұзылуы туралы ақпаратпен өтініш жасаған кезде; азаматтар өзі өтініш жасаған кезде, телефон қоңыраулары, ауылдық округтерге шығулар нәтижесінде, мүдделі азаматтардан алынған ақпарат негізінде;

халықты әлеуметтік қорғау органдары - азаматтар әлеуметтік көмектің әр түрін көрсетуге, жәрдемақылардың әр түрін тағайындауға өтініш жасаған кезде;

-Денсаулық сақтау ұйымдары - азаматтар көмек көрсету үшін жүгінген кезде, мүдделі адамдар балалардың құқықтары мен бостандықтарының бұзылуы туралы ақпаратпен жүгінген кезде; Денсаулық сақтау мекемелері -  өмірлік қиын жағдайда жүрген ұрпақты болу жасындағы әйелдер жүгінген кезде, жүкті әйелдің (оның ішінде кәмелетке толмаған жүкті әйелдің) босанғанға дейінгі патронажын жүргізу кезінде, балаларды диспансерлеу нәтижелері бойынша, балаларға үйде, емдеу мекемесіндегі қабылдауларда болған кезде, оларға қатыгездікпен қарау белгілерімен, дене, психикалық немесе сексуалдық зорлық-зомбылық белгілерімен келіп түскен кәмелетке толмағандар, ата-аналардың (заңды өкілдердің) баланың өмірі мен денсаулығына қауіп төндірген баланы емдеу жөніндегі уақтылы шаралар қабылдамағаны анықталған кезде

       - білім беру ұйымдары - азаматтар, педагог қызметкерлер, ата-аналар және мүдделі адамдар балалардың құқықтары мен бостандықтарының бұзылуы туралы ақпаратпен жүгінген кезде; білім беру мекемелері - білім беру және тәрбие процесі шеңберінде, балада күш көрсету, қатыгездікпен қарау белгілері болған, өзіне-өзі қол жұмсау немесе өзіне-өзі қол жұмсау ниеті туралы ақпарат болған кезде;

       - ішкі істер органдары-азаматтар жүгінген кезде, алдын алу іс-шараларын жүргізу, көшелерді патрульдеу, құқықтық тәртіптің тірек пункттерінде және кәмелетке толмағандар істері жөніндегі бөлімшелерде азаматтарды қабылдау барысында;

- халықты жұмыспен қамту орталығы, халыққа қызмет көрсету орталығы - азаматтар мекеме көрсететін қызметтерді алу үшін жүгінген кезде;

- кәмелетке толмағандарға арналған әлеуметтік-оңалту орталықтары.

5. Ведомствоаралық өзара іс-қимыл бағытталған нысаналы топтар.

       Облыс аумағында тұратын, өмірлік қиын жағдайда жүрген отбасылар

       Өмірлік қиын жағдайда жүрген отбасыларды айқындау кезіндегі негізгі критерийлер:

       - балаларды тәрбиелеу үшін жағдайлардың болмауы (ата-аналарда жұмыстың, тұратын жерінің болмауы, қанағаттанарлықсыз тұрғын үй жағдайлары);

       - мектеппен байланыстың болмауы, ата-аналардың баланың үлгеріміне немқұрайлы қарауы;

       - ата-аналардың бірінің қайтыс болуы;

       - ата-аналар арасындағы некені бұзу;

       - туыстар арасындағы, ата-аналар мен балалар арасындағы жанжалды жағдайлар;

       - ата-аналарды бас бостандығынан айыру орындарынан қайтару;

       - балалары қылмыс немесе құқық бұзушылық жасаған отбасылар.

       Облыс аумағында тұратын, әлеуметтік қауіпті жағдайдағы отбасылар мен балалар.

       Әлеуметтік қауіпті жағдайдағы отбасыларды айқындау кезіндегі негізгі критерийлер:

       ата-аналардың немесе өзге де заңды өкілдердің (кәмелетке толмағандардың қорғаншыларының, қамқоршыларының) балалардың тыныс-тіршілігін (балаларда қажетті киімнің, тұрақты тамақтанудың болмауы, санитариялық-гигиеналық жағдайлардың сақталмауы, баланың маскүнемдік, нашақорлық және т. б. зиянды әдеттеріне бой ұру) қамтамасыз ету жөніндегі өз міндеттерін орындамауы немесе тиісті деңгейде орындамауы;

       - ата-аналардың (заңды өкілдердің) спирттік ішімдіктерді теріс пайдалануы, есірткі (психотроптық) заттарды пайдалануы, азғындық өмір салтын жүргізуі;

       - балаларды құқыққа қарсы немесе қоғамға жат іс-әрекеттерге тарту (қайыр сұрау, қаңғыбастық, жезөкшелік);

       - ата-аналар (заңды өкілдер) тарапынан балаларға қатыгездікпен қарау белгілерінің (физикалық, психикалық, сексуалдық немесе өзге де зорлық-зомбылық белгілері) болуы

       Ата-анасының (заңды өкілдерінің) қамқорлығынсыз қалған балалар. Ата-анасының (заңды өкілдерінің) қамқорлығының болмауы құжаттармен расталады:

       - қайтыс болу туралы куәліктің көшірмесі;

       - ата-ана құқықтарынан айыру, оларды хабар-ошарсыз кеткен немесе әрекетке қабілетсіз деп тану, қайтыс болды деп жариялау туралы сот шешімінің көшірмесі;

           - баланы Денсаулық сақтау ұйымында қалдыру туралы Денсаулық сақтау ұйымының актісі;

       - лақтырылған баланы анықтау туралы Ішкі істер органының актісі.

6. Отбасылық қолайсыздықты анықтау бойынша жұмыстың негізгі кезеңдері.

       7-тармақта көрсетілген ақпарат көздерінен алынған ақпаратты, мәліметтерді жинау және жүйелеу.

       5-тармақта көрсетілген нысаналы топтардың біріне жататын балалар мен отбасыларды анықтау.

       Кәмелетке толмаған адамның өмір сүру деңгейін және оның өмірі мен денсаулығына қауіп-қатер дәрежесін бағалау.

       Отбасылық қолайсыздық расталған жағдайда (отбасылық қолайсыздық белгілерінің болуы) мәліметтер кәмелетке толмағандардың істері жөніндегі комиссияның органдарына және қорғаншылық және қамқоршылық органдарына беріледі

       Кәмелетке толмағандарды жеке әлеуметтік-педагогикалық оңалтуды және отбасы бойынша әлеуметтік патронатты ұйымдастыру, отбасылық қолайсыздықтың алғашқы кезеңдерінде отбасы ішіндегі қатынастарды тұрақтандыру және әлеуметтік қауіпті жағдайдағы отбасылар мен балалардың санын азайту мақсатында отбасындағы әлеуметтік қауіпті жағдайлардың алдын алу бойынша профилактикалық жұмыс.

          Анализ работы с семьей с целью прогнозирования ситуации, планирования деятельности субъектов взаимодействия, принятия мер к родителям, не исполняющим обязанности по воспитанию, обучению и содержанию несовершеннолетнего.

       Жағдайды болжау, өзара іс-қимыл субъектілерінің қызметін жоспарлау, кәмелетке толмаған баланы тәрбиелеу, оқыту және күтіп-бағу жөніндегі міндеттерді орындамайтын ата-аналарға шаралар қабылдау мақсатында отбасымен жұмысты талдау.

7. Ақпарат алу көздері мен тәсілдері:

       азаматтардың өтініштері;

       - туыстарының өтініштері;

       - кәмелетке толмағандардың өтініштері;

       - лауазымды тұлғалардан ақпарат;

       - рейдтерді өткізу нәтижелері;

       - кәмелетке толмағандардың істері және олардың құқықтарын қорғау жөніндегі комиссия отырысында материалдарды қарау нәтижелері

       бұқаралық ақпарат құралдары (әлеуметтік желілер, ақпараттық порталдар) ;

       - балалар емханалары.

8. Қорғаншылық және қамқоршылық саласындағы мамандардың жекелеген өкілеттіктерін жүзеге асыру тәртібі.

       «Қатер тобындағы» отбасыларды, әлеуметтік қауіпті жағдайдағы отбасыларды анықтаған кезде профилактика жүйесінің органдары отбасындағы жағдай туралы объективті мәліметтер алу және кәмелетке толмаған азамат пен оның отбасының өмір сүру жағдайларын тексеру актісін жасау үшін 3 жұмыс күні ішінде балалардың тұру және тәрбиелеу жағдайларын бастапқы тексеруді ұйымдастырады. Отбасы туралы ақпарат бастапқы есепке алу журналында тіркеледі.

       Тексеру актісі қорғаншы және қамқоршы органдарда сақталады.

       Отбасын тексеру нәтижелері 3 күн мерзімде отбасының қолайсыздығын анықтау және алдын алу жөніндегі ведомствоаралық өзара іс-қимыл комиссиясының (бұдан әрі - комиссия) отырысында талқыланады, кейіннен отбасын есепке қою және отбасын оңалтудың жеке бағдарламасын жасау туралы шешім қабылданады.

       Кәмелетке толмағандардың отбасында олардың өмірі мен денсаулығына қауіпті жағдайларда болу фактісі анықталған жағдайда, қорғаншылық және қамқоршылық органдары Неке (ерлі-зайыптылық) және отбасы туралы Кодекстің 77-бабының негізінде баланы отбасынан айыруды жүргізеді.

9. Әлеуметтік қауіпті жағдайдағы отбасыларды есепке алуды қорғаншылық және қамқоршылық органдары жүргізеді;
10. 10 күн ішінде қосымшаға сәйкес отбасының жеке ісі қалыптастырылады, ол Комиссия мүшелерінен түскен ақпаратпен толықтырылады.
11. Отбасын есепке қойғаннан кейін қорғаншылық және қамқоршылық органдары отбасының жеке ісін қалыптастырады және бағдарлама жасалады, оған әлеуметтік-тұрмыстық консультация беру, әлеуметтік-педагогикалық, әлеуметтік-медициналық және әлеуметтік-құқықтық көмек, мәдени - демалыс іс-шаралары, Патронажды жүзеге асыру, басқа органдар мен мекемелердің бағдарлама ұсынымдарының орындалуын бақылау жөніндегі іс-шаралар кіреді.
12. Бағдарлама комиссия мүшелерімен келісіледі және оны төраға 1 жыл мерзімге бекітеді. Бағдарламаны іске асыру кезеңі отбасы проблемаларының күрделілігіне байланысты ұзартылуы мүмкін.
13. Бағдарлама бекітілгеннен кейін 10 жұмыс күні ішінде қорғаншылық және қамқоршылық органдары құжаттың көшірмесін ведомствоаралық өзара іс-қимылдың барлық субъектілеріне жібереді.
14. Отбасымен жеке-профилактикалық жұмыстың бекітілген іс-шараларын іске асыру профилактика жүйесінің барлық субъектілері үшін міндетті болып табылады.
15. Бағдарлама құқық бұзушылықтарға, қоғамға қарсы іс-әрекеттерге, қадағалаусыздыққа, балалардың 18 жасқа толуына, отбасы мәртебесінің өзгеруіне ықпал еткен себептер мен жағдайларды жойғанға дейін іске асырылады.
16. Нақты отбасымен жүргізілетін жұмыстың нәтижелілігін талдау комиссияда бірінші қаралғаннан кейін тоқсан сайын жоспарлы тәртіппен және отбасындағы жағдай шиеленіскен жағдайда жоспардан тыс тәртіппен жүзеге асырылады. Деректер отбасын оңалтудың жеке бағдарламасында тіркеледі.
17. Бағдарламаның іс-шараларын орындау аяқталғаннан кейін барлық орындаушылар жүргізілген жұмыстың тиімділігі туралы жазбаша қорытынды береді, ол қорғаншы және қамқоршы органдарға жіберіледі.
18. Отбасы есептен шығарылады:

- отбасының тұрғын үй-тұрмыстық жағдайын бақылау тексерісінің қорытындысы бойынша комиссия қорытындысының негізінде;

- ата-анасының (отбасының) өтініші бойынша тұрғын үй-тұрмыстық жағдайларын бақылап тексерудің қорытындысы бойынша комиссияның оң қорытындысы болған кезде;

- отбасында кіші бала 18 жасқа толғанда;

-ресми құжаттарды ұсынғаннан кейін отбасы мәртебесінің өзгеруіне, аудан шегінен тыс басқа тұрғылықты жерге көшуіне және т.б. байланысты мән-жайлар болған кезде.

 

Ескертпе:

1. отбасылық қолайсыздықты анықтау және есепке алу - кәмелетке толмағандардың салауаттылығына, денсаулығы мен өміріне қауіп төндіретін және жағдайды қалыпқа келтіру, қолайсыздықтың себептері мен жағдайларын жою мақсатында араласу қажеттілігін негіздейтін факторларды белгілеу жөніндегі мекемелер мен өзге де ұйымдардың кәсіби іс-әрекеттер кешені;
2. әлеуметтік қауіпті жағдайдағы кәмелетке толмаған адам-қадағалаусыз немесе панасыз қалуы салдарынан өміріне немесе денсаулығына қауіп төндіретін не оны тәрбиелеуге немесе күтіп-бағуға қойылатын талаптарға сай келмейтін жағдайда болатын не құқық бұзушылық немесе қоғамға жат іс-әрекеттер жасайтын 18 жасқа дейінгі адам;
3. әлеуметтік қауіпті жағдайдағы отбасы - әлеуметтік қауіпті жағдайдағы балалары бар отбасы, сондай-ақ кәмелетке толмағандардың ата-аналары немесе өзге де заңды өкілдері оларды тәрбиелеу, оқыту және (немесе) бағып-күту жөніндегі өз міндеттерін орындамайтын және (немесе) олардың мінез-құлқына теріс әсер ететін не оларға қатыгездікпен қарайтын отбасы;
4. өмірлік қиын жағдайда жүрген балалар - ата-анасының немесе өзге де заңды өкілдерінің қамқорлығынсыз қалған балалар; мүгедек балалар; денсаулық мүмкіндігі шектеулі, яғни дене және (немесе) психикалық дамуында кемшіліктері бар балалар; Қарулы және ұлтаралық жанжалдардың, экологиялық және техногендік апаттардың, дүлей зілзалалардың құрбан балалары; босқындар мен мәжбүрлі қоныс аударушылардың отбасыларынан шыққан балалар; төтенше жағдайларда қалған балалар; зорлық-зомбылық құрбаны балалар; тәрбиелеу колонияларында бас бостандығынан айыру түріндегі жазасын өтеп жүрген; арнаулы оқу-тәрбие мекемелеріндегі балалар; тұрмысы төмен отбасыларда тұратын балалар; мінез-құлқындағы ауытқулары бар балалар; қалыптасқан мән-жайлар нәтижесінде көңілділігі объективті түрде бұзылған және осы мән-жайларды өз бетінше немесе отбасының көмегімен еңсере алмайтын балалар;
5. қиын өмірлік жағдайдағы отбасы-әлеуметтік қолайсыздықтағы отбасы (экономикалық, құқықтық, педагогикалық, психологиялық немесе медициналық проблемаларға байланысты, бала құқықтарының бұзылуына әкеп соқпаған жағдай).
6. мемлекет көмегіне мұқтаж балалар - ата-анасының (немесе заңды өкілдерінің) іс-әрекетімен немесе әрекетсіздігімен олардың өміріне немесе денсаулығына қатер төндіретін не олардың қалыпты тәрбиесі мен дамуына кедергі келтіретін жағдайдағы, әлі ата-анасының қамқорлығынсыз қалған балалар.

Дата публикации

29 марта 2022