Күйдіргі

Күйдіргі - адамдарға берілуі мүмкін жануарлардың жұқпалы ауруы.

Күйдіргінің қоздырғышы - бұл микроб, күйдіргі таяқшасы, ол қанда және барлық зардап шеккен органдар мен тіндерде, ауру жануардың нәжісі мен зәрінде болады. Күйдіргі қоздырғыштары нәжіспен және несеппен бірге ауру жануардың ағзасынан жайылымдық топыраққа, ашық су қоймаларының суына, қораға көп мөлшерде бөлінеді.

Өлім алдында науқастың, сондай-ақ өлген жануардың аузынан, мұрнынан күйдіргі таяқшаларына толы шырынды сұйықтық шығады. Күйдіргі жануарының өлексегі өлген жердегі топырақтын жұқтырады, ал иттер, жабайы аңдар мен жыртқыш құстар өлексектің бөліктерін алып, ұзақ қашықтықта топырақты жұқтырады. Егер өлексек нашар көмілсе, тасқын, нөсер және жер асты сулары күйдіргі таяқшаларын мал қорымынан топырақ бетіне шығаруы мүмкін.

Сыртқы ортаға енетін күйдіргі таяқшасы әдетте өлмейді, бірақ айналасында спора (тығыз қабық) жасайды. Споралар өте жоғары өміршеңдікке ие. Ескі мал қорымдарында күйдіргіден өлген жануарлардың өлекселері көмілгеннен кейін 30-40 жыл өткен соң тіршілікке қабілетті споралар табылды. Споралар әр түрлі мезгілде топырақта болатын химиялық және температуралық әсерлерге шыдайды. Күйдіргі қоздырғыштарының ұзақ уақыт бойына төзімділігіне байланысты адамдар топырақтың ластанған жерлерін қарғыс деп атады, өйткені мұндай учаскелер көптеген жылдар бойы малға қауіпті.

Жануарлардың күйдіргі инфекциясы көбінесе осы инфекцияның қоздырғышының спораларын жұқтырған жемді немесе суды пайдаланғаннан кейін пайда болады. Жануарлардың денесіне еніп, онда қолайлы жағдай тапқаннан кейін споралар қайтадан күйдіргі таяқшаларына айналады, көбейеді, бүкіл денеге қан ағымымен таралады және күйдіргі ауруын тудырады. Жануарлар арасында күйдіргі ауруы қан соратын жәндіктермен- соналармен, шыбын-шіркейлермен, москиттермен, ауру немесе өлген жануарлардан сау жануарларға күйдіргі микробтарын тасмалдап жүруі мүмкін. Жануарлардың ауруы инфекциядан 1-3 күн өткен соң пайда болады.

Адамның инфекциялануы көбінесе ауру немесе өлген жануарлармен байланыстан болады (оларға күтім жасау, сою, теріні алу, өлсекті бөлу, мәйіттерді жерлеу және т.б.). Микробтардың адам ағзасына қандай жолмен енгеніне байланысты (тері арқылы, ас қорыту жолдарының немесе тыныс алу жүйесінің шырышты қабаттары арқылы) аурудың көрінісі тері, ішек және өкпе түрінде болуы мүмкін.

Аурудың жасырын кезеңі 2-5 күнді құрайды, содан кейін микробтардың теріге ену орнында бүргенің шағуына ұқсас кішкентай қызыл дақ пайда болады. Қысқа уақыттан кейін дақ безеуге айналады, содан кейін бұлдыр қанды сұйықтықпен көпіршікке айналады. Көпіршік жарылып, сұйықтық ағып, көпіршіктің орнында қара түсті қыртыспен жабылған жара пайда болады (мәйіт). Бұл күйдіргі жарасы карбункулы.

Уақтылы емделсе күйдіргісі бар науқастар әдетте тез қалпына келеді (аурудың жеңіл жағдайларында 5-6 күн және бірнеше карбункулмен бір ай ішінде). Күйдіргінің тері формасындағы басты қауіп- бұл ауру науқастың өлімімен аяқталуы қанның жалпы инфекциясымен (сепсис) қиындауы мүмкін.

Адамдар арасында күйдіргінің таралуымен күресудің негізгі шарасы-оны жануарлар арасында жою. Ветеринариялық қызмет жануарларды күйдіргіден қорғаудың сенімді құралы- күйдіргіге қарсы вакцина бар.