Лицензиялық шарт - «айрықша құқыққа билік ету» құралы; азаматтық — құқықтық шарт, ол бойынша «бір Тарап — зияткерлік қызмет нәтижесіне немесе дараландыру құралына айрықша құқық иеленуші (лицензиар) - екінші Тарапқа (лицензиатқа) осындай нәтижені немесе қаражатты лицензиялық шарттың үлгісінде көзделген шекте пайдалану құқығын береді немесе беруге міндеттенеді.» Демек, лицензиялық шартта авторлық, патенттік, сабақтас, сондай-ақ басқа да құқықтар берілуі мүмкін.
Қазақстан Республикасында зияткерлік ғылыми-техникалық қызмет нәтижелерін коммерцияландыру Азаматтық кодекспен және зияткерлік меншікке жататын заңдармен реттеледі, патенттік заң, тауар таңбалары туралы Заң және ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызмет нәтижелерін коммерцияландыру туралы Заң және т. б. зияткерлік меншік объектілеріне айрықша (монополиялық) мүліктік құқық иелері оларды өз қалауы бойынша іске асыра алады және кез-келген түрде. Зияткерлік меншік объектілерін коммерцияландырудың негізгі түрі зияткерлік меншік құқығын басқа тұлғаға толық немесе ішінара беру болып табылады. Зияткерлік меншік объектілеріне құқықтарды беру нысаны осы объектілерді кім иеленетініне және осы объектілерге құқық иеленушінің оларды пайдалану жөніндегі ниетіне байланысты болады.
Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің (бұдан әрі — ҚР АК) 961-бабына сәйкес зияткерлік меншік құқығының объектілері зияткерлік шығармашылық қызметтің нәтижелері және азаматтық айналымға қатысушыларды, тауарларды, жұмыстарды немесе көрсетілетін қызметтерді дараландыру құралдары ретінде екі санатқа бөлінеді.
Қарай интеллектуалдық шығармашылық қызметтің нәтижелеріне мыналар жатады:
* ғылым, әдебиет және өнер туындылары;
* эфирлік және кабельдік хабар тарату ұйымдарының орындауларын, қойылымдарын, фонограммаларын және хабарларын;
* Өнертабыстар, пайдалы модельдер, өнеркәсіптік үлгілер;
* селекциялық жетістіктер;
* интегралдық микросхемалар топологиясы;
* ашылмаған ақпарат, оның ішінде өндіріс құпиялары (ноу-хау).
Азаматтық айналымға, Тауарларға, жұмыстарға немесе көрсетілетін қызметтерге қатысушыларды дараландыру құралдарына мыналар жатады:
* фирмалық атаулар;
* тауар белгілері (қызмет көрсету белгілері);
* тауарлардың шығарылған жерінің атаулары (шығарылған жері).
Зияткерлік меншік объектілеріне құқықтар жеке мүліктік емес және мүліктік құқықтар болып бөлінеді.
Жеке мүліктік емес құқықтарға автор деп тану құқығы жатады. Бұл құқық шығармашылық еңбегімен зияткерлік шығармашылық қызметтің нәтижесін жасаған адамға ғана тиесілі болуы мүмкін. Авторлық құқық иеліктен шығарылмайды және берілмейді.
Мүліктік құқықтарға зияткерлік меншік объектісін пайдалануға құқық, пайдалануға рұқсат беру құқығы және құқыққа сыйымсыз пайдалануға кедергі жасау құқығы жатады.
Шарттардың түрлері.
1)айрықша құқық беру (басқаға беру) туралы шарт
Айрықша құқықты басқаға беру шарты бойынша бір Тарап Өнеркәсіптік меншік объектісіне өзіне тиесілі айрықша құқықты толық көлемде немесе ішінара екінші Тарапқа береді
2) лицензиялық шарт
Лицензиялық шарт бойынша зияткерлік шығармашылық қызмет нәтижесіне немесе дараландыру құралына (лицензиарға) айрықша құқығы бар Тарап екінші Тарапқа (лицензиатқа) тиісті зияткерлік меншік объектісін белгілі бір тәсілмен уақытша пайдалану құқығын береді
3)кешенді кәсіпкерлік лицензия шарты (франчайзинг)
Кешенді кәсіпкерлік лицензия шарты бойынша бір Тарап (кешенді лицензиар) екінші Тарапқа (кешенді лицензиатқа) сыйақы үшін, атап айтқанда, лицензиардың фирмалық атауын және қорғалатын коммерциялық ақпаратты, сондай-ақ айрықша құқықтардың басқа да объектілерін (тауар белгісін, қызмет көрсету белгісін, патентті және т. б.) пайдалану құқығын қамтитын айрықша құқықтар кешенін (лицензиялық кешенді) беруге міндеттенеді.лицензиаттың кәсіпкерлік қызметінде пайдалану үшін Шартта көзделген өзге де негіздер бойынша
4) кепіл шарты
Өнеркәсіптік меншік объектісіне айрықша құқықтарды кепілге беру шарты-бұл өнеркәсіптік меншік объектісіне құқықты иеленуші бір Тарап екінші Тарап алдындағы міндеттеменің орындалуын қамтамасыз ететін, борышкер кепілмен қамтамасыз етілген міндеттемені орындамаған жағдайда кепіл ұстаушы кепілге салынған мүлік құнынан қанағаттандыруға құқылы болатын шарт.
Павлодар облысы Әділет департаменті