Тауарлар мен қызметтердің халықаралық жіктемесі(ТҚХС)
Тауарлар мен көрсетілетін қызметтердің халықаралық сыныптамасы (ТҚХС) — тауар белгілерін тіркеу үшін пайдаланылатын тауарлар мен көрсетілетін қызметтердің сыныптамасы. Ницца келісімі аясында 1957 жылғы 15 Маусымда Ниццада (Франция) өткен халықаралық дипломатиялық конференцияда қабылданды. 1967 жылы Стокгольмде (Швеция) және 1977 жылы Женевада (Швейцария) қайта қаралып, 1979 жылы өзгертілді.
Осы Ницца келісімі қолданылатын елдер Арнайы одақ құрады және таңбаларды тіркеу үшін тауарлар мен көрсетілетін қызметтердің бірыңғай сыныптамасын қабылдайды[2], ол тауар таңбасын тіркеуге өтінімдерді дайындау және жасау тәртібін оңайлата отырып, тауар немесе көрсетілетін қызметтің қандай сыныптарға жататынын анықтауға мүмкіндік береді.
ХҚТУ негізіне 1935 жылы Зияткерлік меншікті қорғау жөніндегі біріккен Халықаралық бюро (БИРПИ) әзірлеген жіктеу кірді[1].
Келісімде оған қол қойған елдердің тауар белгілері мен қызмет көрсету белгілерін тіркеу үшін тауарлар мен қызметтердің бірыңғай сыныптамасын қабылдауы көзделген. ТҚХС олардың мазмұны бойынша ескертулері (түсіндірмелері) бар тауарлар мен қызметтер сыныптарының тізбесін білдіреді және оларды тиісті сыныптарға жатқыза отырып, тауарлар мен қызметтер атауларының әліпбилік-пәндік көрсеткішімен (АЕҚ) жабдықталған. ХҚТУ үнемі жетілдіріліп отырады және мезгіл-мезгіл жаңа басылымдарда шығарылады.
Тауарлар мен қызметтер сыныптарының тізбесі 45-сыныпты, оның 34-і тауарларға жататын және әрбір сынып тақырыбы бойынша тиісті (яғни сұрау салу мен барлық тілдердегі жауап арасындағы мағыналық сәйкестік) сұрау салуларды іздеу бойынша егжей-тегжейлі ескертулермен жабдықталған қызметтердің 11-сыныбын қамтитын сыныптау схемасын білдіреді. Тауарлар олар жасалған материалдардың түрлері бойынша немесе олардың функциялары немесе салалық мақсаттары бойынша сыныптарға біріктірілген.
Сынып ішіндегі тауарлар мен қызметтер атауларының тізімін сынып детерминанты деп санауға болады, яғни сыныптардың шартты айдарларының тізімі. Ол түпнұсқадағы ХҚТУ-ға алфавиттік-пәндік көрсеткіште ұсынылған тауарлар мен қызметтер атауларының толық аудармасын білдіреді, олар ХҚТУ-ның орыс мәтінінің осы бөлігінде мынадай түрде орналасқан: шартты Айдар тұжырымдамасының бірінші сөзі бойынша әр сынып шегінде алфавиттік тәртіппен. Әрбір Айдар ХҚТУ түпнұсқасының француз тіліндегі тиісті айдарының нөмірімен (индексімен) жабдықталған және Айдар нөмірі белгісіне өтінімдерді ресімдеу кезінде пайдаланылмайды.
Ницца келісіміне қатысушы елдердің әрқайсысы таңбаларды тіркеу кезінде негізгі немесе қосалқы сыныптама ретінде ТҚХС сақтауға, сондай-ақ Ресми құжаттар мен тауар таңбаларын тіркеу туралы жарияланымдарда тіркелген таңбаларға қатысты тауарлар/қызметтер тізбесінде ТҚХС сыныптарының нөмірлерін көрсетуге тиіс[3].
Тауарлар мен қызметтердің халықаралық жіктемесі 45 сыныптан тұрады: ТҚХС 1 — ден 34-ке дейін тауарларды, ал 35-тен 45-ке дейін Қызметтерді құрайды. ТҚХС сыныптарының атаулары тауарлар мен қызметтерге қатысты салаларды жалпы түрде көрсетеді. Әр сыныпта тауарлар мен қызметтердің тізімі "А" - дан "Я" - ға дейінгі алфавиттік тәртіпте орналасқан. Қосымша ақпарат ретінде тізімде әр сыныпқа түсініктемелер берілген.
ТҚХС құрылымы
Оларға қатысты тауар белгілері тіркелетін тауарлар мен көрсетілетін қызметтер олардың ұқсастық критерийі негізге алына отырып, 45-сынып (тауарлардың 34-сыныбы және көрсетілетін қызметтердің 11-сыныбы) бойынша бөлінген.
ТҚХС-ның бір класына, әдетте, олардың функциясы, мақсаты немесе әрекет ету принципі тұрғысынан бір-біріне жақын тауарлар жатады. Шикізат оны құрайтын материал негізінде жіктелуі мүмкін.
Қызметтер Экономикалық қызмет бағытына байланысты сыныптар бойынша бөлінген.
Әрі қарай нақтылау әр сыныпқа бірнеше ондағаннан бірнеше жүзге дейін санаттарды қосу арқылы қамтамасыз етіледі. Сынып ішіндегі Санаттар Ницца жіктемесінде алфавиттік ретпен берілген.
Сыныпты таңдау қиындықтары
ТҚХС сыныптарын таңдағанда көптеген сұрақтар туындайды. Тауарларды топтарға бөлу абсолютті емес. Технология дамыған сайын, жаңа тауарлар мен қызметтердің пайда болуы және ескі тауарлар мен қызметтердің өзгеруі нәтижесінде жіктеу үнемі өзгеріп отырады. Сонымен қатар, қарқынды дамып келе жатқан нарық үнемі жаңа өнімдерді шығарады, олардың жіктелуі қолданыстағы рубрикаторға сәйкес қиын.
Жеке қиындық-ТҚХС әртүрлі сыныптарындағы көптеген өнімдер біртекті деп танылуы мүмкін (30-сыныптағы шай және 32-сыныптағы алкогольсіз сусындар). Кейбір тауарлар тиісті қызметтерге біртекті деп танылуы мүмкін (киім, 25-сынып, киім тігу, 40-сынып).
Сыныпты таңдау кезінде өтініш беруші шығуы керек негізгі қағида тұтынушының өнім мен оның өндірушісі туралы ақпаратты араластырмауына жол бермеу болып табылады. Сондықтан, ең алдымен, сыныптың ресми нөміріне қарамастан, шынымен біртекті тауарлар мен қызметтердің санаттарын "тоқтату" маңызды.
Павлодар облысы Әділет департаменті