Фирмалық атауларды, тауар белгілерін, қызмет көрсету белгілерін және тауар шығарылған жерлердің атауларын құқықтық қорғау
Тауарлық белгілер өнеркәсіптік меншіктің басқа объектілері арасында ерекше орын алады. Бұл негізінен тауарлық белгілермен орындалатын функцияларға байланысты, бұл оларды пайдалануға байланысты қатынастарды құқықтық реттеудің сипатына әсер етеді.
Тауар белгілері туралы Заңның 1-бабына сәйкес тауар белгісі деп осы Заңға сәйкес тіркелген немесе Қазақстан Республикасы қатысатын халықаралық шарттарға орай тіркеусіз қорғалатын, бір заңды немесе жеке тұлғалардың тауарларын (көрсетілетін қызметтерін) басқа заңды немесе жеке тұлғалардың біртектес тауарларынан (көрсетілетін қызметтерінен) ажырату үшін қызмет ететін белгі түсініледі.
Құқықтық санат ретінде тауар белгісі ұғымы ҚР Азаматтық кодексінің 1024-бабында да берілген, оған сәйкес тауар белгісі ретінде тіркелген не халықаралық шартқа орай тіркеусіз қорғалатын, бір тұлғаның тауарлары мен көрсетілетін қызметтерін біртекті тауарлар мен басқа тұлғалардың көрсетілетін қызметтерінен ажырату үшін қызмет ететін сөз, бейнелеу, көлемдік немесе басқа да белгі танылады.
Азаматтық кодекстің 1025-бабына сәйкес Тауар таңбасы сияқты дараландыру құралына айрықша құқығы бар құқық иеленуші оны пайдалана алады, айналымға қосады, сондай-ақ өзіне тиесілі белгіге билік ете алады. Осылайша, тауар таңбасын пайдалану заңмен белгіленген тәртіппен айналымға кез келген енгізу болып саналады.
Зерттеу соттарда бұрын тіркелген тауар белгілерімен айырғысыз дәрежеге дейін ұқсас тауар таңбаларын тіркеу туралы; тауар таңбаларын қолдану туралы; халықаралық тіркеу бойынша тіркелген тауар таңбаларын тіркеуді жою туралы даулар және даулардың кейбір басқа да санаттары қаралатынын көрсетті. Негізінен аталған санаттағы істерді Астана және Алматы қалаларының мамандандырылған ауданаралық экономикалық соттары қарайды, республиканың қалған өңірлерінде көрсетілген даулар бірлі-жарым. Аталған санат бойынша даулар саны шамалы, республика соттары қараған істердің жалпы санының шамамен 0,002 пайызын құрайды.
Тауар таңбалары туралы Заңның 4-бабының 1-тармағына сәйкес тауар таңбасын құқықтық қорғау осы Тауар таңбалары туралы заңда белгіленген тәртіппен оларды тіркеу негізінде, сондай-ақ халықаралық шарттарға орай тіркеусіз беріледі.
Тауар белгісін құқықтық қорғаудың қажетті шарты оның жаңалығы болып табылады. Қолданыстағы заңнама тұрғысынан алғанда, Қазақстан Республикасында тіркелген тауар белгілерімен біртекті тауарлар мен қызметтерге қатысты басқа тұлғаның атына неғұрлым бұрын басымдық берілген тауар белгілерімен өзінің мазмұны бойынша ұқсас немесе айырғысыз дәрежеде ұқсас болып табылмайтын шартты белгілер ғана жаңа болып саналады.
Айырым қабілеті жоқ белгілерге тауар таңбалары туралы Заң белгілі бір түрдегі тауарларды белгілеу үшін жалпыға бірдей қолданылатын белгілерді қамтиды.
Жалпыға бірдей қолдануға енгізілген белгілер деп бір тауар үшін ұзақ және кең қолдану нәтижесінде әртүрлі өндірушілер бір-біріне тәуелсіз түр тұжырымдамасына айналатын белгілер түсініледі.
Тауар таңбалары туралы Заңның 23-бабына сәйкес, айырым қабілеті жоқ және белгілі бір түрдегі тауарларды белгілеу үшін жалпыға ортақ пайдалануға енгізілген белгі тауар таңбасы ретінде тіркелуге жатпайды.
Тауар белгісіне құқық берудің проблемалық мәселелерінің бірі Тауар белгісіне өтінімді беру мүмкіндігі және осы басқаға азаматтық шарт нысанын беру болып табылады.
Азаматтық кодекстің 964-бабына сәйкес, басқа тұлғалардың айрықша құқық объектісін пайдалануына құқық иеленушінің келісімімен ғана жол беріледі.
Тауар таңбасын беруге арналған шарттың болмауы осы таңбалардың иесінен басқа тұлғаға тауар таңбаларына құқықтарды беруді қандай да бір тіркеу мүмкіндігін болдырмайды.
Тауар таңбасын пайдалану құқығы басқа тұлғаға өтінім берушінің өтінімі қаралғаннан және өтінім берілген белгіні тауар таңбасы ретінде тіркегеннен кейін ғана берілуі мүмкін.
Қазақстан Республикасында халықаралық тіркеу бойынша тіркелген тауар белгісін құқықтық қорғау көзделген. Егер өтінім беруші осы тауар белгісінің оның өтінімі бойынша бұрын тіркелген тауар белгісімен айырғысыз дәрежеге дейін ұқсас екенін дәлелдесе, тауар белгісін тіркеу заңсыз деп танылады.
Азаматтық кодекстің 1026-бабына, тауар таңбалары туралы Заңның 4-бабының 1-тармағына сәйкес республика аумағында құқықтық қорғау ҚР Патенттік органы (ұйымы) тіркеген тауар таңбасына немесе ҚР ратификацияланған халықаралық шартына орай тіркеусіз беріледі.
Бұрын Қазақстан Республикасында басқа тұлғаға қатысты неғұрлым ертерек басымдықпен тіркелген не халықаралық тіркелген белгілер тауар белгісі ретінде тіркелуге жатпайды.
Бұл ретте тауар белгісін Ресей Федерациясында немесе Еуропалық Одақ елдерінде тіркеу ҚР аумағында, сондай-ақ Еуропа елдерінде қорғауға әкеп соқпайды, яғни Тауар белгісін тіркеу оны тіркеу жүзеге асырылған елдің аумағында құқықтық қорғауға әкеп соғады.
Басқа тұлғаның атына тіркелген тауар белгісімен араласу дәрежесіне дейін ұқсас белгіні құқыққа сыйымсыз пайдалану жосықсыз бәсекелестіктің көрінісі болып табылады. Тауар таңбасы иесінің құқықтарын қорғау тауар таңбалары туралы Заңның 44-бабында белгіленген тәсілдермен жүргізіледі.
Тауар таңбасы ретінде тіркеуге берілген белгіні, бірақ тауар таңбасын тіркеуге өтінім қаралғанға дейін пайдалануға жол берілмейді.
Тауар белгісі ретінде тіркеуге берілген белгіні тіркелген тауар белгісіне ұқсас айырғысыз дәрежеге дейін пайдалану тауар белгісі иесінің айрықша құқықтарын бұзу болып табылады.
Бүгінгі таңда компанияның атауын азаматтық айналымға қатысушыларды дараландыру құралы ретінде анықтау ең проблемалы болып табылады. Фирмалық атаудың анықтамасы сөздің қатаң мағынасында заңмен бекітілмеген.
Осыған байланысты, сот практикасында дау-дамайлар бір тарапқа ауызша тауар белгісі (немесе қорғалатын ауызша элементпен біріктірілген белгі), ал екінші Тарап заңды тұлға бола отырып, осы ауызша элементпен фирмалық атауға ие болған кезде пайда болады.
Мұндай дауларда, әдетте, тауар белгісінің иесі талап қояды және тауарлық белгілер туралы заңның нормаларына сүйенеді, ал заңды тұлға өзінің қорғанысын басқа біреудің тауарлық белгісін пайдаланбайды, бірақ өзінің фирмалық атауын қолданады деген тұжырымға негіздейді.
Азаматтық кодекстің 1020, 1023-баптарына сәйкес бұрын тіркелген заңды тұлғаның фирмалық атауына ұқсас фирмалық атау соншалықты пайдаланыла алмайды, бұл тиісті заңды тұлғаларды теңдестіруге, сондай-ақ көрсетілетін қызметтерге қатысты жаңылыстыруға әкеп соғуы мүмкін. Егер бір заңды тұлғаның фирмалық атауы басқа заңды тұлғаның тауар белгісімен айырғысыз дәрежеде ұқсас немесе ұқсас болып шықса және осындай ұқсастық немесе ұқсастық нәтижесінде тұтынушыларды жаңылыстыруы мүмкін болса, онда бұрын пайда болған дараландыру құралы артықшылыққа ие болады. Фирмалық атау құқығының иесі басқа тұлғаға өз атауын пайдалануға рұқсат бере алады.
Толық фирмалық атауды пайдалану қызмет көрсету белгісіне құқықтарды бұзу деп саналуы мүмкін. Сот мұндай тұжырымды талап қоюшының қызмет көрсету белгісі мен жауапкердің фирмалық атауы арасындағы шатасу дәрежесіне ұқсастықты анықтағаннан кейін жасады. Сондай-ақ, сот жауапкердің фирмасы тауар белгісіне өтінім берілгеннен кейін тіркелгенін ескерді. Сонымен қатар, жауапкер талапкердің бар екенін және ол қолданатын белгіні білді.
Осылайша, ұқсас фирмалық атауы бар заңды тұлғаларға қарсы Тауар белгілері иелерінің талаптары бойынша талданған сот практикасы мұндай дауларда талапкерлер жауапкердің тауарлық белгілермен араласу дәрежесіне ұқсас фирмалық атаудың еркін бөлігін пайдалануды тоқтату туралы талаптарын қанағаттандыруға құқылы және сене алатындығын көрсетеді.
Араластыру компанияны тіркеу фактісінен емес, коммерциялық қызметте фирмалық атауды пайдалану кезінде пайда болатындығын есте ұстаған жөн. Егер компания атауы тек ішкі құжаттарда, компанияны тіркеуге байланысты жарғылық және басқа құжаттарда, шарттарда қолданылса, онда бәсекелестердің тұтынушылармен араласуы және қызмет көрсету белгісіне құқықтарды бұзу туралы айту қиын. Сондықтан тауар белгісінің иесі қорғалған ауызша белгіні компания атауынан алып тастауды талап етуге құқылы емес. Оның үстіне бұл талап іс жүзінде ретсіз. Компания және оның атауы бір-бірінен ажыратылмайды. Фирмалық атаудың тұрақтылығы заңды тұлғаларды тіркеу және есепке алу принциптерінің бірі болып табылады, ол әртүрлі мекемелер мен қорларда белгіленеді және өзгермейді.
Азаматтық кодекстің 1020-бабына сәйкес, заңды тұлға фирмалық атауды ресми бланкілерде, баспа басылымдарында, жарнамада, маңдайшаларда, проспектілерде, шоттарда, тауарлар мен олардың орамдарында және заңды тұлғаны дараландыру үшін қажетті өзге де жағдайларда пайдалануға айрықша құқығы бар. Тіркелген заңды тұлғаның фирмалық атауына ұқсас фирмалық атауды тиісті заңды тұлғаларды сәйкестендіруге, сондай-ақ олар шығаратын тауарларға немесе көрсетілетін қызметтерге қатысты жаңылыстыруға әкеп соғатындай етіп пайдалануға болмайды.
Азаматтық кодекстің 1021-бабына сәйкес заңды тұлғаның фирмалық атауы оған тиесілі тауар таңбасында пайдаланылуы мүмкін.
Тауар белгісі ретінде тауарлар мен көрсетілетін қызметтерді белгілеу үшін жалпыға бірдей пайдалануға енгізілген белгіні тіркеуге жол берілмейді.
Павлодар облысы
Әділет департаменті