Йод тапшылығы-адам ағзасында йод тапшылығымен байланысты кең таралған ауру. Бұл проблеманың өзі денсаулық жағдайына әсер ететін қауіпті аурулардың дамуына себеп болады. Сондай-ақ, йод тапшылығы адам ағзасындағы белгілі бір бұзылулардың салдары болуы мүмкін (негізінен эндокриндік жүйенің проблемалары).
Тироксин метаболизмнің қарқындылығын бақылайды және күшейтеді: су-тұз алмасуы, ақуыз, май және көмірсулар алмасуы. Сондай-ақ, ол ағзадағы жылу алмасуды, жасушалардың бөлінуі мен өсуін, бауыр мен жүрек-тамыр жүйесінің жұмысын реттейді. Сонымен қатар, жүйке жүйесінің күйі, адамның эмоционалды жағдайы және оның психологиялық денсаулығы дәл осы гормонға байланысты.
Егер йод жеткіліксіз болса
Егер йод ағзаға тамақ арқылы жеткіліксіз түссе, қалқанша безі аз тироксин шығарады. Бұл жағдай гипотиреоз немесе йод тапшылығы деп аталады.
Көбінесе бірінші кезекте йодтың жетіспеушілігі жүйке жүйесінің жұмысына әсер етеді: адам ұмытшақ болады, зейіні мен реакциясы төмендейді, тітіркену, ұйқышылдық пайда болады, иммунитеті әлсірейді. Жүрек пен қан тамырлары проблемалары пайда болады: аритмия, қысымның жоғарылауы, қандағы гемоглобин деңгейінің төмендеуі.
Дене салмағы да артады-өйткені энергияны тұтыну процесі қалыпты жүруі үшін тироксин тым аз және ол май қоры түрінде сақталады.
Егер йод тапшылығы ұзақ уақыт бойы толтырылмаса, қалқанша безінің тіндері көбейе бастайды, тироксин өндірісінің жетіспеушілігін жасушалар санымен өтеуге тырысады. Қалқанша безінің бұл ұлғаюы зоб деп аталады.
Балалардың өсіп келе жатқан денесі йод тапшылығына төзе алмайды: оларда зияткерлік қабілеттіліктің және физикалық дамуың төмендеуі байқалады. Әдетте, бұл дененің өсуінің баяулауы және ақпарат пен сөйлеуді қабылдаудың бұзылуы.
Йод тапшылығын қалай толтыруға болады?
Йодтың көп мөлшері теңіз өнімдерінде кездеседі: теңіз қырыққабатында ол 100 г үшін шамамен 220 мг, ал асшаяндарда — 100 г үшін 150 мг. ет, сүт және сүт өнімдерінде йод мөлшері небәрі 7-16 мкг/ 100 г құрайды, ал ауыз суда біздің еліміздің көптеген аймақтарында ол өте аз-0,2-2 мкг/л.
Диетада йодтың айқын жетіспеушілігімен эндокринолог құрамында йод бар арнайы дәрумендер мен минералды препараттарды тағайындай алады.
Диетаны йодпен байыту үшін қазір арнайы таңбаланған тамақ өнімдері шығарылады, оған осы микроэлементтің күнделікті құнының 10-30 пайызы қосылады.
Олардың ішіндегі ең танымалы-йодталған ас тұзы, оның құрамында шамамен 45 мкг/г йод бар. Егер сіз оны әдеттегі тағамның орнына тағамға қолдансаңыз, онда сіз йодтың барлық күнделікті мөлшерін ала аласыз.
Йодталған тұз өзінің қасиеттерін жабық ыдыста да 3-4 айдан аспайды. Қатты қайнаған кезде йод мұндай тұздан өте көп шығады. Өнімдерді дайындаудың әртүрлі әдістерімен оның жоғалуы 22-60 пайызды құрайды.
Егер сізде йод тапшылығына ұқсас белгілер пайда болса, эндокринологпен кеңесу керек. Гормоналды фонды зерттегеннен кейін дәрігер осы микроэлементтің жетіспеушілігі туралы қорытынды жасай алады. Болашақ аналарға эндокринолог йод тапшылығының алдын алу туралы айтуы керек. Балада йод жетіспеушілігінің белгілерін әдетте бақылаушы педиатр анықтайды.
Ақсу қ. СЭББ бас маманы Е.Н. Гулина