Павлодар облысы бойынша ҚР Адам құқықтары жөніндегі уәкіл өкілдің 2024 жылғы жұмысының қорытындылары
Қазақстандағы адам құқықтары жөніндегі Уәкіл институты азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қамтамасыз етудегі буындардың бірі болып табылады.
2024 жылдың 12 айында Павлодар облысы бойынша уәкілдің өкілімен 188 өтініш қаралды, оның ішінде 120 өтініш бойынша түсініктемелер берілді, 68 өтініш қанағаттандырылды, бұл 2023 жылғы көрсеткіштерден асып түсті. Өтініштер құрылымында сотқа дейінгі тергеу органдарының әрекеттеріне немесе әрекетсіздігіне, сотталғандардың құқықтарының бұзылуына және сот актілерімен келіспеушілікке шағымдар көш бастап тұр.
Өтініштерді қарау қорытындысы бойынша мемлекеттік органдарға адамның және азаматтың бұзылған құқықтары мен бостандықтарын қалпына келтіру үшін шаралар қабылдау бойынша 7 ұсыным және азаматтардың құқықтары саласындағы қолданыстағы заңнаманы бұзуға жол берген адамдарға тәртіптік сипаттағы шараларды жүзеге асыру туралы 2 өтініш жіберілді.
Мүгедектігі бар адамдарды қоса алғанда, халықтың осал санаттарының құқықтарын қорғауға ерекше көңіл бөлінді. Түзеу мекемелерінде жазасын өтеп жатқан азаматтардың құқықтарын қорғау уәкілетті өкіл жұмысының маңызды бөлігі болып қала береді. Сотталғандардың шағымдары көбінесе қанағаттанарлықсыз тұрмыстық жағдайларға, медициналық көмек көрсетпеуге, мерзімінен бұрын босату және жазаны ауыстыру туралы өтініштерді қанағаттандырудан бас тартуға қатысты болды.
Мәселен, 2024 жылы АҚЖУ өкілі Павлодар облысының аумағында орналасқан барлық колонияларға бірнеше рет барды. Жазасын өтеп жатқан сотталғандар мен тергеу изоляторларында ұсталған адамдарды 67 жеке қабылдау өткізілді. Сапарлар барысында қылмыстық әділет мекемелерінде ұстау жағдайларына мониторинг жүргізілді. Осы кездесулер аясында құқықтық көмек көрсетіліп, бұзушылықтар анықталған жағдайда аталған адамдардың құқықтары қалпына келтірілді. Мандатты мекемелерге барлығы 44 алдын ала бару жүзеге асырылды, оның ішінде ұлттық алдын алу тетігі тобымен бірлесіп 22.
Павлодар облысы бойынша АҚЖУ өкілінің өз бетінше бару нәтижелері бойынша мекемелердің атына қызметтің тиімділігін одан әрі арттыру және ҚР қолданыстағы заңнамасын бұзушылықтарға жол бермеу бойынша 11 ұсыныс жолданды.
Уәкілдің тапсырмасы бойынша 2024 жылы құрамына мемлекеттік органдардың, ҮЕҰ мен адвокатураның өкілдері кіретін Павлодар облысы бойынша АҚЖУ өкілінің жанынан өңірлік сараптамалық кеңес құрылды және жұмыс істейді. Сараптамалық кеңестің 3 отырысы өткізіліп, онда азаматтардың құқықтарының бұзылуына жол бермеу және құқықтық қорғалуын арттыру мәселелері талқыланды. Осы мақсатта 3 бірлескен іс-шара өткізілді.
Өткен жылы құқықтық ағарту жұмыстарына да көп көңіл бөлінді. Құқықтық сауаттылығын арттыру мақсатында әртүрлі оқу орындарының оқушылары мен олардың ата-аналары арасында офлайн және онлайн форматта оқыту іс-шаралары өткізілді. Халықты құқықтық ағарту шеңберінде 50-ден астам іс-шара, сондай-ақ 43 БАҚ-та жарияланымдар мен баяндамалар өткізілді, бұл ретте БАҚ және әлеуметтік желілер арқылы азаматтардың құқықтары туралы ақпарат Белсенді таратылды, бұл халықтың құқықтық хабардарлығын арттыруға ықпал етті.
Айта кету керек, уәкілдің орталық кеңсесі заң шығару қызметіне белсенді қатысады. Оның ішінде, халықаралық қоғамдастықтың оң бағасын алған әйелдер құқығын қорғау және балалар қауіпсіздігі туралы заң жобасын қалыптастыруға үлес қосылды.
Әйелдер мен балалардың құқықтарын қорғаудың жаңа Заңын түсіндіру үшін ауқымды ақпараттық науқан ұйымдастырылды, өйткені барлық азаматтар оны дұрыс түсінбеді.
Осы және басқа бастамалар адам құқықтары институтының халықтың барлық топтары үшін тең құқықтар мен мүмкіндіктерді қамтамасыз етуге бағытталған ұзақ мерзімді стратегиясын көрсетеді.
2024 жыл қоғаммен, мемлекеттік органдармен және халықаралық қоғамдастықпен күшейтілген диалог жылы болды. Адам құқықтары жөніндегі уәкіл институтына деген сенім артып келеді, бұл барлық қызметкерлерге үлкен жауапкершілік жүктейді.
Сондықтан, адам құқықтарының бұзылуының әрбір жағдайы жедел әрекет етуді және жүйелі тәсілді талап ететін сын-тегеурін болып табылады. 2024 жылды қорытындылай келе, Адам құқықтары жөніндегі Уәкіл институты азаматтардың құқықтарын қорғаудың сенімді құралы ретінде нығаюды жалғастыруда деп сеніммен айтуға болады.
ҚР Адам құқықтары жөніндегі уәкілдің Павлодар облысы бойынша өкілі И. Тарасенко