Дүниежүзілік зияткерлік меншік ұйымы-құрылымы, стратегиялық мақсаттары және қызметінің негізгі бағыттары
Дүниежүзілік зияткерлік меншік ұйымы (ДЗМҰ) зияткерлік меншік құқықтарын қорғау және қорғау жөніндегі негізгі халықаралық ұйым (АЖ) болып табылады.
ДЗМҰ қызметінің басталуы 1883 және 1886 жылдары, тиісінше, Өнеркәсіптік меншікті қорғау жөніндегі Париж конвенциясы және әдеби және көркем шығармаларды қорғау туралы Берн конвенциясы жасалған кезде басталды, олардың әрқайсысы
"Халықаралық бюро" құруды көздеді. 1893 жылы бұл бюролар біріктіріліп, ДЗМҰ – ның тікелей предшественниги-ДЗМҰ-ны құратын Конвенция негізінде 1970 жылы ДЗМҰ-ға айналған біріккен халықаралық қауіпсіздік бюроларының құрылуына әкелді.
1974 жылы ДЗМҰ БҰҰ жүйесінің мамандандырылған мекемелерінің біріне айналды. Қазіргі уақытта ДЗМҰ штаб-пәтері Женева қаласында орналасқан 193 мемлекетті біріктіретін үкіметаралық ұйым болып табылады.
ДЗМҰ-ның стратегиялық мақсаттары: АЖ-ның халықаралық нормативтік базасын теңгерімді дамыту; АЖ-ны қорғаудың жаһандық жүйелерінде жоғары сапалы қызметтер көрсету; АЖ-ны даму мүддесінде пайдалануға жәрдемдесу; үйлестіру және дамыту болып табылады
АЖ жаһандық инфрақұрылымын қамтамасыз етуге бағытталған халықаралық ынтымақтастық; АЖ саласындағы анықтамалық ақпарат пен Талдамалық деректердің Дүниежүзілік көзі; АЖ-ны құрметтеуді қамтамасыз етуге бағытталған халықаралық ынтымақтастық; АЖ мәселелерін жаһандық стратегиялық міндеттер контекстінде шешу;
ДЗМҰ, оның мүше мемлекеттері және барлық мүдделі тараптар арасындағы жедел байланысты қамтамасыз ету; ДЗМҰ-ға өз бағдарламаларын орындауға мүмкіндік беретін әкімшілік-қаржылық қолдаудың тиімді құрылымы.
Көрсетілген мақсаттарға қол жеткізу үшін ДЗМҰ бірқатар қызмет түрлерін жүзеге асырады, оның ішінде: АЖ халықаралық нормалары мен стандарттарының теңгерімді эволюциясын қамтамасыз ету; ол әкімшілік функцияларды орындайтын халықаралық одақтардың және өзі әкімшілендірумен айналысатын халықаралық келісімдер негізінде құрылған органдардың әкімшілік міндеттерін орындау; АЖ саласындағы халықаралық ережелер мен саясатты талқылау және қалыптастыру үшін форумдар ұйымдастыру; әртүрлі елдерде АЖ тіркеу және қорғау бойынша жаһандық қызметтер көрсету; АЖ саласындағы мамандарды оқыту және олардың біліктілігін арттыру; бірыңғай стандарттар мен инфрақұрылым арқылы АЖ жүйелерін интеграциялауға көмектесу.
Оның саясатын анықтайтын және шешім қабылдайтын ДЗМҰ-ның негізгі органдары Бас Ассамблея мен үйлестіру комитеті болып табылады. Әкімшілік функцияларын ұйым орындайтын ДЗМҰ – ға мүше мемлекеттер мен одақтардың ассамблеялары мен басқа да органдары дәстүрлі түрде кезекті және кезектен тыс сессияларға жиналады.
Бұл сессиялар ДЗМҰ-ға мүше мемлекеттер үшін ұйым жұмысының нәтижелерін бағалау және қызметтің одан әрі бағыттарын талқылау алаңы ретінде қызмет етеді.
ДЗМҰ басшы органдары хатшылығының функцияларын ассамблеялардың дипломатиялық қатынастар және істер бөлімі орындайды.
ДЗМҰ-ға мүшелік кез-келген одақтың мүшесі болып табылатын кез-келген мемлекет үшін, сондай-ақ келесі шарттардың бірін қанағаттандыратын кез-келген басқа мемлекет үшін қол жетімді: ол БҰҰ-ның мүшесі, БҰҰ-мен байланысы бар мамандандырылған мекемелердің бірі немесе халықаралық Атом энергиясы агенттігі; ол халықаралық сот Жарғысының тарапы; ол Халықаралық сот Жарғысының Тарапы болып табылады; оны жалпы ДЗМҰ ассамблеясы Конвенцияға қатысуға.
ДЗМҰ-ға мүшелік әкімшілік функцияларын ДЗМҰ орындайтын басқа шарттарға қатысты қандай да бір міндеттемелерге әкеп соқпайды. ДЗМҰ-ға қосылу ДЗМҰ конвенциясына қосылу туралы құжатты Женевадағы ДЗМҰ Бас директорына сақтауға тапсыру жолымен жүзеге асырылады.
Қазақстан ДЗМҰ мүшелерінің қатарына Өнеркәсіптік меншікті қорғау саласындағы халықаралық шарттар туралы 1993 жылғы 5 ақпандағы Қазақстан Республикасының декларациясын ДЗМҰ-ға жіберу арқылы кірді.
Аталған Декларациямен Қазақстанның Дүниежүзілік зияткерлік меншік ұйымын құратын конвенцияға қосылуы өтті (Стокгольм, 1967). Бұл ретте ДЗМҰ-ға мүше елдердің тізімінде Қазақстан 1991 жылғы 25 желтоқсаннан бастап, яғни КСРО-ның өмір сүруі тоқтатылған күннен бастап ДЗМҰ-ға мүше болып табылатыны көрсетіледі.
ДЗМҰ қызметінің бағыттары мен функциялары ДЗМҰ қызметінің негізгі бағыты АЖ саласындағы халықаралық құқықты жетілдіру болып табылады.
АЖ саласындағы халықаралық заңнаманы, стандарттар мен практикаларды жетілдіруді қатысушы елдер бастамашылық етеді және әртүрлі мүдделі тараптармен жан-жақты консультацияларды қамтиды. ДЗМҰ хатшылығы бұл қызметті мүше мемлекеттермен үйлестіруді түрлі комитеттер арқылы жүзеге асырады.
ДЗМҰ-ның үш Тұрақты комитеті құқықтың нақты салаларына назар аударады. Патенттік құқық жөніндегі тұрақты комитет шеңберінде ДЗМҰ өзінің мүше мемлекеттерімен және бақылаушы ұйымдармен бірге Патенттік құқық және патенттік саясат жөніндегі теңгерімді халықаралық-құқықтық базаны дамытумен айналысады. Тауар белгілері, өнеркәсіптік үлгілер және географиялық нұсқаулар саласындағы заңнама жөніндегі тұрақты комитет ДЗМҰ-ға мүше мемлекеттермен тауар белгілері, географиялық көрсеткіштер және шыққан жерлерінің атаулары саласындағы стандарттардың халықаралық дамуына қатысты саясат мәселелері мен құқықтық мәселелерді талқылайды. Авторлық құқық және сабақтас құқықтар жөніндегі тұрақты комитет шеңберінде ДЗМҰ-ға мүше мемлекеттер мен бақылаушылар қоғамның өзгеріп отыратын қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін авторлық құқықтың теңгерімді халықаралық құқықтық базасын әзірлеуге байланысты мәселелер бойынша талқылау, пікірталас және шешім қабылдау үшін жиналады.
IP, генетикалық ресурстар, дәстүрлі Білім және фольклор жөніндегі үкіметаралық комитет(ICGR) генетикалық ресурстарға, дәстүрлі білімге және мәдениеттің дәстүрлі көріністерінің фольклорына қатысты IP мәселелерімен айналысады. Комитет құрамына мүше елдердің үкіметтерін білдіретін делегаттар, сондай-ақ аккредиттелген бақылаушылар ретінде қатысатын халықаралық үкіметтік ұйымдар мен үкіметтік емес ұйымдардың өкілдері кіреді. Сонымен қатар, ICGR жұмысына жергілікті және жергілікті қауымдастықтардың өкілдері қатысады.
Әкімшілік функциялар. Бұдан басқа, ДЗМҰ келісілген құқықтар мен міндеттер белгіленген бірқатар халықаралық шарттарға, сондай-ақ қоғамдық мүдделермен тепе-теңдікті қамтамасыз ете отырып, АЖ құқықтарын қорғаудың жалпы стандарттарына қатысты әкімшілік функцияларды орындайды. Ұйым мемлекеттерді осы шарттарға қосылуға және олардың ережелерін сақтауға белсенді түрде шақырады. Кең мүшелік және құқықтарды дәйекті қорғау халықаралық жағдайдың тұрақтылығын сақтауға ықпал етеді және инвестицияларды ынталандыру және экономикалық және мәдени дамуға ықпал ету арқылы АЖ құқықтары бүкіл әлемде сақталатынына сенімді нығайтады. Қазіргі уақытта ДЗМҰ-ның әкімшілік басқаруында ДЗМҰ құру туралы Конвенцияны қоса алғанда 26 шарт бар.
Бұл шарттар келесі негізгі санаттарға бөлінуі мүмкін:
1) Патенттік құқық саласындағы шарттар, оның ішінде өнеркәсіптік үлгілер: Париж конвенциясы, Патенттік кооперация туралы шарт, Халықаралық патенттік сыныптама туралы Страсбург келісімі, Патенттік құқық туралы шарт;
2) Тауар белгілері, географиялық көрсеткіштер саласындағы шарттар: Париж конвенциясы, халықаралық белгілерді тіркеу жөніндегі Мадрид келісімі және оған Хаттама, Ницца келісімі, Вена келісімі, Тауар белгілері бойынша заңдар туралы Сингапур шарты, тауар белгілері бойынша заңдар туралы шарт, олимпиаданы қорғау туралы найроб шарты символ, жалған немесе кіріспе сөздердің жолын кесу туралы Мадрид келісімі тауарлардың шығу тегі туралы қате түсінік, Лиссабон келісімі;
3) авторлық құқық және сабақтас құқықтар саласындағы шарттар: аудиовизуалды орындау туралы Пекин шарты, әдеби және көркем шығармаларды қорғау туралы Берн конвенциясы, спутниктер арқылы берілетін бағдарламалары бар сигналдарды тарату туралы Брюссель конвенциясы, фонограмма өндірушілерінің мүдделерін олардың фонограммаларын заңсыз молайтудан қорғау туралы Женева конвенциясы, Зағиптар мен зағиптарға қол жеткізуді жеңілдету туралы Марракеш шарты көру қабілетінің бұзылуы немесе жарияланған жұмыстарға баспа ақпаратын қабылдау қабілетінің өзге де шектеулі болуы, Орындаушылардың, фонограмма жасаушылардың және эфирлік хабар тарату ұйымдарының құқықтарын қорғау туралы Рим конвенциясы, авторлық құқық бойынша ДЗМҰ шарты, орындау және фонограммалар бойынша ДЗМҰ шарты.
ДЗМҰ сонымен қатар жекелеген мүше мемлекеттер мен өңірлік ұйымдардың өтініші бойынша екіжақты және құпия негізде заңнама мәселелері бойынша сараптамалық және келісілген консультациялар береді.
Мұндай консультациялар барысында әр елдің тиісті шеңберінде болатын құқықтық және саяси баламалары зерттеліп, түсіндіріледі
елдің халықаралық міндеттемелерін және оның ұлттық дамуы мен саясатының басымдықтарын ескере отырып, халықаралық шарттар. Осы тұрғыда ДЗМҰ консультациялары мүмкіндіктер туралы сұрақтарға жауап береді
АЖ жаһандық жүйелерінде қызмет көрсету.
Айта кету керек, ДЗМҰ АЖ-ны қорғаудың жаһандық жүйелері шеңберінде қызмет көрсетеді. Оның қызметінің маңызды аспектілерінің бірі-өнертабыстарды (патенттерді), сауда белгілерін, Өнеркәсіптік үлгілерді және географиялық белгілерді қорғауды қамтитын халықаралық шарттар кластері. Бұл шарттар келісімге қол қойған барлық елдерде бір халықаралық тіркеудің немесе өтінімнің жарамды болуын қамтамасыз етеді.
ДЗМҰ Патенттік кооперация туралы шартты (РСТ), Мадридтің халықаралық белгілерді тіркеу жүйесін, Гаагадағы Өнеркәсіптік үлгілерді халықаралық тіркеу жүйесін және Лиссабондағы тауарлар шығарылған жерлердің атауларын халықаралық тіркеу жүйесін қоса алғанда, бірнеше негізгі шарттар бойынша қызметтер көрсетеді. Бұл жүйелер әртүрлі елдерде АЖ қорғауға өтініш беру процесін жеңілдетуге арналған.
Интернет пен желілік мәліметтер базасының дамуымен осындай орталықтандырылған өтінім беру және тіркеу жүйелерінің әлеуеті де артып келеді. Олар дамушы және дамыған елдер үшін көптеген артықшылықтарды ұсынады және осы жүйелердің барлық қызметтері электронды түрде қол жетімді. ДЗМҰ осы жаһандық жүйелерді басқарып қана қоймайды, сонымен қатар олар пайдаланушылардың өзгеретін қажеттіліктеріне сәйкес дами алатын форум ретінде әрекет етеді.
Технология және инновация саласында қызмет көрсету. ДЗМҰ даму саласындағы күн тәртібінің ұсынымдарын орындау шеңберінде мүше мемлекеттерге технологиялар мен инновациялар саласында қызметтер көрсетуде қолдау көрсетеді. Бұл ұсыныстар мыналарға қатысты
мамандандырылған мәліметтер базасына қол жеткізу және оларды қолдау, сондай-ақ патенттік ақпарат алу құралдары. Бұл қызметтер дамушы және аз дамыған елдердегі зерттеушілерді, өнертапқыштарды және кәсіпкерлерді маңызды технологиялық ақпаратқа қол жетімділікпен қамтамасыз ету үшін құрылған технологиялар мен инновацияларды қолдау орталықтары (CPTI) арқылы ұсынылады. CPTI сонымен қатар инноваторларға жергілікті және жаһандық деңгейде техникалық мәселелердің шешімін табуға мүмкіндік беретін қызметтерді ұсынады.
CPTI дамуына ықпал ету үшін ДЗМҰ мамандандырылған патенттік ақпаратқа қол жеткізу бағдарламасы (ASPI) және инновацияларды дамытуға арналған ғылыми зерттеу нәтижелеріне қол жеткізу бағдарламасы (ARDI) арқылы мамандандырылған патенттік және патенттік емес дерекқорларға қол жеткізуді жеңілдетеді. Ұйым технологиялық ақпарат, АЖ құқықтары және оларды басқару мәселелері бойынша жергілікті және қашықтықтан оқытуды ұсынады, сондай-ақ ЦПТИ желілері тәжірибе және үздік тәжірибелермен алмасатын өңірлік конференциялар өткізеді.
ДЗМҰ сонымен қатар патенттік ақпарат бойынша білім беру материалдары мен технологиялық ақпарат алу құралдарын әзірлейді. Бұған қоса, ұйым пайдаланушыларға патенттік ақпаратты пайдалану әдістерін меңгеруге көмектесетін электрондық оқыту бағдарламаларын жасауда белсенді.
Жоғарыда айтылғандай, ДЗМҰ мамандандырылған патенттік ақпаратқа (ASPI) және даму және инновация (ARDI) ғылыми зерттеулерінің нәтижелеріне қол жеткізуге мүмкіндік береді. Мемлекеттік және жеке секторлар, соның ішінде ең ірі патенттік дерекқор жеткізушілері мен жетекші ғылыми журналдардың баспагерлері арасындағы серіктестікке назар аударылады. ДЗМҰ әзірлеген ASPI және ARDI бағдарламалары патенттік іздеу мен талдаудың заманауи құралдарына, сондай-ақ дамушы және аз дамыған елдердегі патенттік ведомстволар мен ғылыми-зерттеу институттары үшін қолданбалы ғылым мен техника саласындағы жетекші журналдарға қол жеткізуді жеңілдетеді. 200-ден астам журналға және алты негізгі патенттік дерекқорға ақысыз немесе арзан қол жетімділікті ұсына отырып, бұл бағдарламалар сандық алшақтықты азайтуға көмектеседі.
ДЗМҰ сонымен қатар трансшекаралық алмасу үшін қол жетімді 80 тілде 750 000-нан астам кітап атауларын сақтайтын қол жетімді кітаптар консорциумының (ABC) жұмысы үшін серіктестермен ынтымақтасады. Бұл дүние жүзіндегі миллиондаған адамдар, соның ішінде зағиптар, нашар көретіндер және баспа ақпаратына қол жеткізуде басқа шектеулері бар адамдар үшін білім беру және бос уақытты өткізу мүмкіндіктерін айтарлықтай кеңейтеді.
ДЗМҰ-ның patentscope іздеу қызметі 1978 жылдан бері РСТ жүйесін пайдалану кезінде ашылған 2 миллионнан астам патенттік өтінімдерге еркін қол жеткізуге мүмкіндік береді. Бұл патенттік өтінімдерде үлкен іскерлік және экономикалық маңызы бар ақпарат бар. PATENTSCOPE сонымен қатар халықаралық өтінімдерді өңдеуге қатысты ағымдағы және тарихи ақпаратқа қол жеткізуді қамтамасыз ететін портал болып табылады, бұған дейін хатшылықтан құжаттардың физикалық көшірмелерін сұрауды талап еткен.
ДЗМҰ-ның басым құжаттарға цифрлық қол жеткізу қызметі (DAS) өтініш берушілерге әртүрлі патенттік ведомстволарға басым құжаттардың қағаз көшірмелерін берудің қарапайым және сенімді баламасын ұсынады. Бұл қызмет АЖ ведомстволарына басым құжаттардың цифрлық кітапханаларына қол жеткізуге мүмкіндік береді, өтініш берушілер patentscope веб-сайтындағы интерфейс арқылы жарияланбаған өтінімдерге қол жеткізуді бақылай алады. ДЗМҰ оны бірнеше пилоттық ведомстволармен байланыстыратын коммуникациялық жүйелерді әзірлеуді және тестілеуді жалғастыруда
Мамандарды оқыту мен біліктілігін арттыруды ұйымдастыру. ДЗМҰ қызметінің тиімді саласы АЖ құқықтарын қорғау саласындағы мамандарды оқытуды және олардың біліктілігін арттыруды ұйымдастыру болып табылады. Бұл үдерісте ДЗМҰ-ға мүше мемлекеттер үшін осы саладағы жетекші даярлау және біліктілікті арттыру орталығы ретінде танылған ДЗМҰ академиясы ерекше маңызды рөл атқарады.
Соңғы 25 жылда ДЗМҰ академиясы өзін АЖ саласындағы ең маңызды әлемдік кәсіптік білім беру орталықтарының бірі ретінде танытты. Оның қызметтерін 193 елден 1,2 миллионнан астам адам пайдаланды, білім алушылардың 70% - ы дамушы елдер. Академия әлемнің түкпір-түкпірінен келген мамандарға өз мамандықтарын дамытуға көмектесетін жоғары сапалы оқытуды ұсынады.
АЖ саласындағы білім мен дағдылар, бұл өз кезегінде жаһандық прогресс пен инновацияға ықпал етеді. Академия АЖ тақырыбы бойынша жалпы және мамандандырылған курстардың кең таңдауын ұсынатын және әртүрлі мақсатты аудиторияға арналған бағдарламалар аясында жұмыс істейді.
ДЗМҰ-ның кәсіптік білім беру және біліктілікті арттыру бағдарламасы АЖ-ның негізгі және пәнаралық аспектілерін қамтитын әртүрлі курстар жиынтығы болып табылады. Бұл курстар әр түрлі форматта және бірнеше тілде ұсынылады, соның ішінде қашықтықтан оқыту және менеджерлерге арналған арнайы курстар. Бағдарламаға АЖ бойынша жүзеге асырылатын магистрлік бағдарламалар да кіреді
жетекші университеттермен бірлесіп. ДЗМҰ академиясы АЖ саласындағы техникалық білімді беру шеңберінен шығып, практикалық дағдыларды дамытуға назар аудара отырып, өз қызметін белсенді түрде кеңейтуде. Атап айтқанда, ДЗМҰ кәсіпкерлер, бизнес иелері және басқа да мүдделі тұлғалар алған білімдерін іс жүзінде сәтті қолдана алатындай етіп жұмыс істейді. Ол үшін "жастар мен оқытушыларға арналған АЖ" сияқты курстар, сондай-ақ стартаптарға, қолданбаларды әзірлеушілерге және бейне ойындарға арналған АЖ бағдарламалары әзірленді.
ДЗМҰ академиясы сондай-ақ мүше мемлекеттерге АЖ (УДЗ) саласында дербес оқу орындарын құруға көмек көрсетеді. Бұл бастаманың мақсаты-мүше мемлекеттердің бірегей қажеттіліктері мен басымдықтарын ескере отырып, АЖ саласындағы мамандарды оқыту бойынша ұлттық және өңірлік әлеуетті дамытуда қолдау көрсету.Бастама басталғаннан бастап 2023 жылға дейін ДЗМҰ академиясының қолдауымен 18 УДЗ құрылды.
ДЗМҰ-ның халықаралық ұйымдармен ынтымақтастық мәселелері.
1960 жылдардың аяғынан бастап АЖ саласындағы халықаралық ынтымақтастық басқа жаһандық институттармен тығыз үйлестіру мен интеграцияны қажет ететіні белгілі болды. Бұл әсіресе жеделдетілген ғылыми-техникалық прогреске және экономиканың өсіп келе жатқан жаһандануына қатысты болды. ДЗМҰ-ны БҰҰ-ның мамандандырылған мекемесі ретінде тану осы бағыттағы логикалық қадам болды. Жоғарыда айтылғандай, 1974 жылы БҰҰ мен ДЗМҰ арасындағы келісімге қол қойылды, ол ДЗМҰ-ны БҰҰ-ның мамандандырылған мекемесі ретінде бекітті. Бұл келісім ДЗМҰ-ға Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы және халықаралық еңбек ұйымы сияқты БҰҰ-ның басқа мамандандырылған мекемелеріне ұқсас мәртебе берді.
БҰҰ-ның мамандандырылған мекемесінің мәртебесі ДЗМҰ-ның АЖ-ны қорғау жөніндегі халықаралық күш-жігерді үйлестірудегі мүмкіндіктерін нығайтты. ДЗМҰ осы саладағы халықаралық нормалар мен стандарттарды талқылау және келісу алаңына айналды.
2015 жылы БҰҰ Бас Ассамблеясы тұрақты даму мақсаттарын әзірледі. Бұл мақсаттар Бас Ассамблеяның қарарында "2030 жылға дейінгі күн тәртібі" деп аталды және олар Мыңжылдықтың даму мақсаттарын алмастырды. ДЗМҰ мандаты оның тұрақты даму саласындағы БҰҰ күн тәртібін іске асыруға қосқан үлесін қалыптастыруда шешуші рөл атқарады. ДЗМҰ-ның жаһандық орнықты даму күш-жігеріне қалай интеграцияланатынын түсіну үшін үш негізгі құжатқа жүгіну қажет. Біріншіден, ДЗМҰ-ны құрған және оның бастапқы міндеттерін анықтаған 1967 жылғы Конвенция. Екіншіден, БҰҰ мен ДЗМҰ арасындағы 1974 жылғы келісім осы ұйымдар арасындағы ынтымақтастық пен іс-қимылды үйлестіруді нығайтты. Сонымен, ДЗМҰ-ның 2007 жылғы Даму күн тәртібі, бұл АЖ-ның даму мен инновацияларды ілгерілетудегі рөлін көрсетеді. Бұл құжаттар ДЗМҰ мандатын және оның орнықты дамуға стратегиялық көзқарасын түсінуге негіз болады.
Конвенцияға сәйкес ДЗМҰ 1967 жылы "мемлекеттер арасындағы ынтымақтастық арқылы АЖ-ны қорғауға жәрдемдесу" және "қатысушылар арасындағы әкімшілік ынтымақтастықты қамтамасыз ету"мақсатында Үкіметаралық мекеме ретінде құрылды. Атап айтқанда, ДЗМҰ-ға АЖ-ны жаһандық ауқымда тиімді қорғау үшін қажетті шараларды әзірлеуге жәрдемдесу, әкімшілендіру және жәрдемдесу тапсырылды
АЖ қорғауға ықпал ететін халықаралық келісімдер жасасу және мемлекеттерге АЖ саласында құқықтық және техникалық көмек көрсету. ДЗМҰ конвенциясының 3 және 4-баптарында ешнәрсе ДЗМҰ әсер ету мәселесін қарауы керек екенін көрсетпейді
тұрақты даму процестеріне арналған АЖ-ны жаһандық қорғау. Сондықтан ДЗМҰ тарихи тұрғыдан АЖ-ны қорғауды жаһандық ауқымда ілгерілетуге және нығайтуға, оның ішінде дамудың алғашқы кезеңдерінде АЖ құқықтарын мүлдем бермеу немесе білім беру және денсаулық сақтау сияқты негізгі салалардың дамуына жәрдемдесу үшін "әлсіз" ішкі АЖ жүйесіне ие болу тиімдірек болатын елдерде ғана назар аударды. ДЗМҰ-ның институционалдық тәсілі кең құқықтарды қарастыру және ынталандыру болып табылады
АЖ бүкіл әлемде дамуға жәрдемдесу құралы ретінде (экономикалық өсу және әл-ауқат құру тұрғысынан қарастырылады).
Сонымен қатар, ДЗМҰ БҰҰ-ның басқа мекемелерімен және Женевадағы және бүкіл әлемдегі мамандандырылған мекемелермен оның қызметінің БҰҰ-ның бүкіл жүйесі шеңберінде қабылданып жатқан бастамаларға және БҰҰ-ның жаңа мыңжылдықтағы даму мақсаттарына қол жеткізуге тиімді үлесін қамтамасыз ету мақсатында ынтымақтасады.
1995 жылы күшіне енген Дүниежүзілік сауда ұйымының (ДСҰ) зияткерлік меншік құқықтарының сауда аспектілері туралы келісімі (trips келісімі) көпжақты қорғау мен IP құқықтарын қамтамасыз етудің жаңа дәуірін бастады. Авторлық құқық пен сабақтас құқықтарға, патенттерге, тауарлық белгілерге, географиялық көрсеткіштерге, өнеркәсіптік үлгілерге және интегралды Чип топологияларына қатысты ТРИПС келісімінің ережелері ДЗМҰ әкімшілік функцияларын орындайтын халықаралық шарттарды толықтырады және ТРИПС келісімі осы шарттардың кейбіріне тікелей қатысты.
1996 жылдан бастап ДЗМҰ мен ДСҰ арасындағы келісім, мысалы, заңдар мен ережелер туралы хабарлама және мүше елдерге заңнамалық көмек сияқты мәселелер бойынша ТРИПС келісімін жүзеге асыру бойынша ынтымақтастықтың негізін қалады. ТРИПС келісімі бойынша өз міндеттемелерін 2013 жылға, ал дәрілік заттарға қатысты – 2016 жылға қарай орындауы қажет ең аз дамыған елдерге ерекше назар аудара отырып, көптеген дамушы елдерге көмек көрсету жалғасуда. Сондай-ақ ДЗМҰ, ДСҰ және Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДҰ) Денсаулық сақтау, АЖ және сауда саласындағы үшжақты ынтымақтастығын атап өткен жөн.
2009 жылдан бастап ДЗМҰ, ДДҰ және ДСҰ Қоғамдық денсаулық сақтау, АЖ және сауда салаларында тығыз ынтымақтастықта және үйлестіруде. Бұл үшжақты серіктестіктің мақсаты-эмпирикалық мәліметтер базасын жақсарту және директивалық органдарға денсаулық сақтау, АЖ және сауда мәселелерін шешу үшін нақты ақпарат беру.
Осы ынтымақтастық шеңберінде Ұлттық, өңірлік және халықаралық деңгейлерде техникалық көмек көрсету бойынша көптеген практикалық іс-шаралар өткізілді, сондай-ақ жаңа сын-қатерлерді талқылау және болашақ стратегияларды әзірлеу үшін жоғары деңгейдегі саяси симпозиумдар ұйымдастырылды. Осы өзара әрекеттесудің нәтижесінде инновациялар мен медициналық технологиялардың қол жетімділігіне қатысты саясат мәселелерін жан-жақты талдау болып табылатын бірлескен зерттеу шығарылды15.
Қорытындылай келе, ДЗМҰ Халықаралық қорғаныс саласындағы негізгі ойыншы болып табылады. Оның құрылымы мен стратегиялық мақсаттары инновациялар мен мәдени дамуға ықпал ететін тиімді және әділ жүйені құруға бағытталған. ДЗМҰ АЖ құқықтық базасын дамытуға белсенді жәрдемдеседі, дамушы елдерді қолдайды және олардың заманауи технологиялар мен білімге қол жеткізуін қамтамасыз етеді. Басқа халықаралық ұйымдармен тығыз ынтымақтастықтың арқасында ДЗМҰ өз позициясын нығайтады және жаһандық аренада ықпалын кеңейтеді. Ұйым халықаралық стандарттарды үйлестіруде маңызды рөл атқарады және диалог пен
мүше мемлекеттер арасында үздік тәжірибелермен алмасу. Сайып келгенде, ДЗМҰ қызметі тек АЖ-ны қорғауға ғана емес, сонымен қатар бүкіл әлемде тұрақты экономикалық өсуге, технологиялық прогреске және мәдени байытуға ықпал етеді.
Павлодар облысының Әділет департменті