Кейде қала көшелерінде біз азық-түлік өнімдерін сақтау мен сатудың қажетті шарттары жоқ сауда фактілеріне тап болып жатамыз. Бүгінгі таңда азық-түлік өнімдерін сақтау мен сатудың қажетті шарттары жоқ сауда орындарында көкөністерден бастап балық пен сүт өнімдеріне дейін кез келген азық-түлік өнімдерін сатып алуға болады.
Азық-түлік өнімдерін сақтау мен сатудың қажетті шарттары жоқ сауда немесе рұқсатсыз сауда дегеніміз не?
Бұл гигиеналық нормативтердің талаптарын бұза отырып, өнімнің сапасы мен қауіпсіздігін куәландыратын, шығу тегі белгісіз және сапасына кепілдік берілмеген құжаттарсыз тамақ өнімдерін өткізуді жүзеге асыратын орын. Ветеринариялық-санитариялық сараптама және ілеспе құжаттарсыз, сүт және сүт өнімдері, үйдегі тауық жұмыртқалары сатылады. Осындай сынды сауда кейде "Достық" базарына жақын Астана көшесіндегі тұрғын үйлердің жанында (сүт және көкөніс өнімдері), "Самал" сұлулық салонының жанында (жаңа ауланған балық), "Шолпан" қонақ үйінің жанында (ұсақ-түйек заттар) өтеді.
Көшедегі рұқсатсыз сауда тамақтан улану мүмкіндігін және адамдар мен жануарларға ортақ жұқпалы аурулардың таралуына әкеледі және оның қала тұрғындары үшін эпидемиологиялық және эпизоотиялық қауіптілігі зор. Рұқсатсыз сауда нүктелерінде өнімдер көбінесе санитариялық талаптары сақталмаған жағдайдағы жерлерде сатылады, сүт екінші реттік (пайдаланылған) пластикалық бөтелкелерде сатылады, тез бұзылатын тамақ өнімдері (сүт, жұмыртқа және т. б.) салқындатқыш жабдықтарсыз сақталады, сатушылар медициналық тексеруден өтпеген болады және т. б. Сондай-ақ, азық-түлік өнімдерін сақтау мен сатудың қажетті шарттары жоқ сауда орындарының көпшілігі көлік магистральдарының жанында орналасқан, тауарлар (тамақ өнімдері) шаңмен, автомобильдердің пайдаланылған газдарымен ластанған. Алайда сатушылардың ешқайсысы бұл өнімнің сапасына жауап бермейді, ал сатып алушылар оларды күтіп тұрған қауіп туралы ойламайды. Инфекциялық сырқаттанушылықты тіркеу кезінде науқастар көбінесе сырқаттанушылықты азық-түлік өнімдерін сақтау мен сатудың қажетті шарттары жоқ сауда орындарында жеке тұлғалардан сатып алынған өнімді пайдаланумен байланыстырады. Әрине, аталмыш сауда сатып алушыларды салыстырмалы түрде арзан бағамен тартады. Бірақ бұл үнемдеу алдамшы болып табылады. Рұқсатсыз сауда орындарында дүкенге қарағанда арзанырақ өнім сатып алу арқылы сіз емделуге арналған дәрі-дәрмектерге 100 есе көп ақша жұмсау қаупін тудырасыз. Өзіңізді және жақын адамдарыңызды ықтимал қауіптен қорғау үшін өзіңізге тек екі сұрақ қою керек: рұқсатсыз базарда не және кімнен сатып алып жатырмыз?
Бірінші сұрақтың жауабы шамамен келесідей: ет, балық өнімдері, шикі жұмыртқа – сальмонеллез, бруцеллез, ауыр паразиттік аурулар; үйде консервіленген саңырауқұлақтар, көкөністер, ет– ботулизм; барлық тез бұзылатын тағамдар – өткір ішек инфекциялары және тамақтан улану.
Екінші сұрақтың жауабы-сатушыдан санитарлық кітапшаны көрсетуді сұрасаныз болғаны.
Белгіленбеген жерлерде сауда жасау әкімшілік құқық бұзушылық болып табылады және Қазақстан Республикасының "Әкімшілік құқық бұзушылық туралы" Кодексінің 204-бабына сәйкес бес айлық есептік көрсеткішке дейінгі мөлшерде айыппұл салуға әкеп соғады. Әкімшілік құқық бұзушылық туралы істерді ішкі істер органдары (полиция) және жергілікті атқарушы органдар қарайды.