Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес: жауапкершілік және заңнамалық шаралар
Сыбайлас жемқорлық – бұл лауазымды тұлғалардың өздерінің қызметтік өкілеттіктерін және соған байланысты мүмкіндіктерін жеке пайда табу немесе үшінші тұлғалардың мүддесі үшін заңсыз пайдалану.
Қазақстан Республикасында бұл құбылысқа қарсы тұру үшін қатаң заңнамалық база қарастырылған. Оған Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің (ҚР ҚК) нормалары және «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы» Заңының ережелері кіреді.
Сыбайлас жемқорлықпен күресуге бағытталған ҚР ҚК-нің негізгі баптары:
366-бап «Пара алу»
Лауазымды тұлға пара алғаны үшін жауапкершілікке тартылады. Пара тек ақша түрінде ғана емес, сонымен қатар бағалы қағаздар, мүлік, түрлі жеңілдіктер немесе қызметтер түрінде де болуы мүмкін.
367-бап «Пара беру»
Бұл бап лауазымды тұлғаны заңсыз әрекет жасауға немесе әрекетсіздікке итермелеу мақсатында пара бергені үшін жауапкершілікті көздейді.
Осылайша, жауапкершілік пара алған адамдарға да, пара берген адамдарға да жүктеледі.
«Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы» Заң – сыбайлас жемқорлықтың алдын алу және оның жолын кесу бойынша кешенді шараларды бекітетін нормативтік акт.
Заңға сәйкес:
барлық мемлекеттік органдар, ұйымдар және квазимемлекеттік сектор субъектілері сыбайлас жемқорлық құқықбұзушылықтарының алдын алу шараларын қабылдауға міндетті;
сыбайлас жемқорлық фактілері туралы хабарлаған адамдарды қорғауға кепілдік беріледі, сондай-ақ оларды көтермелеу мүмкіндігі қарастырылған;
мемлекеттік органдардың басшылары бағынысты қызметкерлер арасында сыбайлас жемқорлықтың алдын алу жөніндегі міндеттерін орындамағаны үшін тәртіптік жауапкершілікке тартылады.
Бұл жүйенің маңызды элементтерінің бірі – қоғамды сыбайлас жемқорлыққа қарсы күреске тарту. Өйткені әрбір азамат құқықбұзушылық фактілері туралы хабарлау арқылы әділдік пен құқықтық тәртіптің нығаюына өз үлесін қоса алады.
Ақсу қ. СЭББ бас маманы И.А. Калёнова