Құтыру - бұл (жануарлардан адамдарға берілетін) вирусты зоонозды жұқпалы ауру. Ауру үй және жабайы жануарларды жұқтырады және адамдарға жұқпаланған сұйықтықпен, әдетте сілекеймен тығыз байланыста болуы нәтижесінде, шағу немесе тырналумен жұғады. Құтыру Антарктикадан басқа барлық континенттерде кездеседі, бірақ өлімнің 95% - дан астамы Азия мен Африкада кездеседі. Аурудың белгілері дамыған жағдайда, құтыру әрдайым дерлік өліммен аяқталады. Құтыру аурулары, ең алдымен, иттерден адамға инфекцияның таралуын болдырмау үшін шаралар қолданылмайтын шалғайдағы ауылдық қауымдастықтарда кездеседі. 100-ден астам елдер иттердің құтыруы оқиғалары жөнінде хабарлайды, бұл адамдарға қауіп төндіреді.
Адамдардың індетті жұқтыруы, әдетте, жұқпаланған жануардың терең тістеуі немесе тырнауы нәтижесінде тері арқылы жүреді. Құтыру ауруының негізгі жұқтырушылары мен таратушылары -иттер. Бағалау бойынша, олар жыл сайын Азия мен Африкада болатын құтырудан қаза болған 55 000 оқиғаның барлығында жұқпаның көзі болып табылады. Инфекция жұқпалы материал, әдетте сілекей, шырышты қабықтармен немесе адамның терісіндегі жаңа жаралармен тікелей байланыста болған жағдайда да пайда болуы мүмкін. Құтырудың инкубациялық кезеңі әдетте 1-3 айға созылады, бірақ 1 аптадан бір жылға дейін өзгеруі мүмкін. Құтырудың алғашқы белгілері-бұл жоғары қызба және көптеген жағдайларда ауырсыну немесе жараның орнында қышу, шымшу немесе жану (парестезия) ерекше, түсініксіз сезімдер. Вирус орталық жүйке жүйесі арқылы таралған кезде ми мен жұлынның прогрессивті, өлімге әкелетін қабынуы дамиды. Кейін аурудың екі формасы дамуы мүмкін. Құтыру ауруы бар адамдарда гиперактивтілік, қозған мінез-құлық, гидрофобия және кейде аэрофобия белгілері пайда болады. Бірнеше күннен кейін кардиореспираторлық тоқтау нәтижесінде өлім пайда болады.
Құтыру-бұл емделмейтін ауру. Инфекциядан кейін дереу аурумен күресу үшін құтыруға қарсы вакцина қолданылады. Себебі белгілер пайда болған кезде адамды құтқару мүмкін емес. Бұл аурудың нақты емі жоқ. Науқас жай жеке палатаға орналастырылады және тітіркендіргіштерден қорғалған. Емі тек симптомдық емдеу (морфиннің үлкен дозалары, антиконвульсанттар және ұйықтайтын таблеткалар).
Ауру жануар тістегеннен кейінгі алдын-алу келесі компоненттерден тұрады:
Жергілікті жараларды емдеу өте маңызды. Зақымданғаннан кейін тістеген жараны неғұрлым ертерек және мұқият тазартсаңыз, құтыру вирусының жарадан "жуылатынына" кепілдік көп болады. Жараны жергілікті емдеу ешқандай жағдайда кейінгі иммунизацияны жоққа шығармайды. Жараны, сызаттарды және жануардың сілекейі түскен барлық жерлерді сабынды сумен (сабын құтыру вирусын ішінара жояды), содан кейін таза ағынды сумен жуып, содан кейін сутегі асқын ерітіндісімен сүртіңіз. Жараның шеттерін 5% йод тұнбаларымен немесе гауһар жасыл ерітіндісімен емдеңіз. Жараның өзі ешқандай ерітінділермен емделмейді. Өңдеуден кейін асептикалық таңғыш қысып байланады. Құтырмаға қарсы екпелер курсын тағайындау және иммунды глобулин енгізу үшін зардап шегушіні травматологиялық пунктке жіберу қажет.