Ерекше мүмкіндіктері бар балаларды әлеуметтендіру
ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 2023 жылғы 29 маусымдағы № 263 бұйрығымен бекітілген "Үйде қызмет көрсету жағдайында халықты әлеуметтік қорғау саласында арнаулы әлеуметтік қызметтер көрсету стандартына" сәйкес "Солтүстік Қазақстан облысы Мамлют ауданы әкімдігінің жұмыспен қамту және әлеуметтік бағдарламалар бөлімі" КММ-де психоневрологиялық жағдайы бар 3 бала есепте тұр тірек-қимыл аппараты бұзылған 1 бала. Балалар арнаулы әлеуметтік қызметтердің кепілдік берілген көлемінің тізімінде көзделген барлық қызметтерді алады, бірақ құрдастар арасында әлеуметтенуге ерекше назар аударылады.
Қазіргі қоғамда ең өзекті мәселелердің бірі-мүмкіндігі шектеулі балалардың әлеуметтік дамуы. Ата-аналар осы әлемге кіретін баланың үйлесімді дамыған тұлғаға айналуына алаңдайды. Қазақстанда мүмкіндігі шектеулі балалар үйде ғана емес, мектеп-интернаттарда, интернат-үйлерде және түзету мектептерінде де тәрбиеленіп, білім алуда.
Мүмкіндігі шектеулі баланың басты проблемасы-оның әлеммен байланысын бұзу, шектеулі ұтқырлық, құрдастарымен және ересектермен байланыстың кедейлігі, табиғатпен шектеулі қарым-қатынас, бірқатар мәдени құндылықтардың болмауы, кейде қарапайым білім беру. Мүгедектігі бар бала, сондай-ақ денсаулығына байланысты проблемалары жоқ құрдастары сияқты қабілетті және талантты бола алады, бірақ олардың дарындарын анықтап, дамытып, олардың көмегімен қоғамға пайда әкеледі, оған мүмкіндіктер теңсіздігі кедергі келтіреді.
Әлеуметтену-бұл жеке адамды әлеуметтік қатынастарға қосу процесі мен нәтижесі. Әлеуметтену процесінде адам жеке тұлғаға айналады және адамдар арасында өмір сүруге қажетті білім, Дағдылар мен дағдыларды алады. Ерекше мүмкіндіктері бар балаларға арналған жалпы проблемалар:
- Қоршаған әлем туралы шектеулі идеялар.
- Мүмкіндігі шектеулі көптеген балалар әсерлілігімен (мазасыздығымен) ерекшеленеді.
- Көбісі шаршаудың жоғарылауымен сипатталады.
- Басқа балаларда қозғыштық, мазасыздық, ашуланшақтық, қыңырлық пайда болады.
Қазіргі уақытта, ерте балалық шақтан бастап, ерекше мүмкіндіктері бар балалар басқалардың сыртқы келбетін бағалауға тап болады, бұл олардың "кемшіліктер кешенін" қалыптастыруға әкеледі, бұл оқшаулануда көрінеді және жасырын депрессияға әкеледі. Олар қартайған сайын "қарапайым" балалармен салыстырғанда олардың өмірлік мүмкіндіктерінің деңгейі төмендегенін түсіне бастайды. Тым төмен өзін-өзі бағалау, әлеуметтік пассивтілік қалыптасады, белсенді өмір сүру кеңістігі тарылады. Бұл проблема мүгедек балаларды күту бойынша әлеуметтік қызметкердің жұмысында өте маңызды орын алады, өйткені ол баланың әлеуметтенуіне теріс әсер етеді. Тәрбиеленушілердің әлеуметтік қажеттіліктерін, физиологиялық және психологиялық мүмкіндіктерін ескере отырып, әлеуметтік қызметкердің қызметі мүмкіндігі шектеулі балаларды арнайы оқытуға және тәрбиелеуге бағытталған, оған мыналар кіреді:
- балаларды үйдегі қызығушылық бірлестіктерінде оқыту;
- психологиялық-педагогикалық және әдістемелік сүйемелдеу;
- барабар педагогикалық процесті құру;
- жеке-жеке көзқарас;
- дамудағы деформацияның себептерін анықтау және оларды жоюдың құралдарын, тәсілдерін іздеу;
- балаларға олардың қажеттіліктері мен мүмкіндіктерін ескере отырып, абилитациялық көмек көрсету;
- мазмұнды бос уақытты ұйымдастыру.
Сонымен қатар, ерекше мүмкіндіктері бар баланың әлеуметтену процесіне оның өмір сапасы әсер етеді, ол сау адамдармен тең мүмкіндіктерге ие болуы керек. Ол үшін Сіз барлық қажетті жағдайларды арнайы жасауыңыз керек:
- Баланың өз мүмкіндіктеріне деген сенімін қалыптастыру үшін жағдай жасау.
- Баланың өзіне, басқа адамдарға, қоршаған әлемге, балалардың коммуникативтік және әлеуметтік құзыреттілігіне оң көзқарасын дамыту.
- Балаларды құндылықтармен таныстыру, басқа адамдармен ынтымақтастық: адамдардың бір-біріне деген қажеттілігін түсінуге көмектесу.
- Адамгершілік мінез-құлық нормаларын, әлеуметтік дағдыларды қалыптастыру.
- Балалардың психологиялық ерекшеліктерін ескере отырып, балаларды әлеуметтендіру бойынша жұмыстың тиімді әдістерін таңдау.