Мемлекеттік қызметшілердің моральдық-адамгершілік бейнесіне және іскерлік сапаларына қойылатын талаптарды арттыру мақсатында ҚАУЛЫ ЕТЕМІН::
1. Қоса беріліп отырған бекітілсін:
1) Қазақстан Республикасы мемлекеттік қызметшілерінің Әдеп кодексі (Мемлекеттік қызметшілердің қызмет этикасы қағидалары);
2) Әдеп жөніндегі уәкіл туралы ереже.
2. Осы Жарлыққа қосымшаға сәйкес Қазақстан Республикасы Президентінің кейбір жарлықтарының күші жойылды деп танылсын.
3. Осы Жарлық 2016 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданысқа енгізіледі және ресми жариялануға тиіс.
Қазақстан президенті
Қазақстан Республикасы Н. Назарбаев
Бекітілген
Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен
2015 жылғы 29 желтоқсандағы № 153
Қазақстан Республикасы мемлекеттік қызметшілерінің этикалық кодексі
(Мемлекеттік қызметшілердің қызмет этикасының қағидалары))
1. Жалпы ережелер
1. Мемлекеттік қызмет атқару қоғам мен мемлекет тарапынан ерекше сенім білдіру болып табылады және мемлекеттік қызметшілердің моральдық-этикалық бейнесіне жоғары талаптар қояды.
Қоғам мемлекеттік қызметшілер өздерінің барлық күштерін, білімі мен тәжірибесін өздері жүзеге асыратын кәсіби қызметке жұмсайды, өз Отаны – Қазақстан Республикасына әділ және адал қызмет етеді деп есептейді.
Мемлекеттік қызметшілер өз қызметінде Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті – Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың саясатын жақтауға және оны дәйекті түрде жүзеге асыруға тиіс.
Ескерту. 1-тармаққа өзгеріс енгізілді-ҚР Президентінің 05.05.2017 № 471 Жарлығымен.
2. Қазақстан Республикасы мемлекеттік қызметшілерінің осы этикалық кодексі (Мемлекеттік қызметшілердің қызмет этикасы қағидалары) (бұдан әрі – Кодекс) Қазақстан Республикасының Конституциясына, Қазақстан Республикасының "Қазақстан Республикасының мемлекеттік қызметі туралы" 2015 жылғы 23 қарашадағы, "Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы" 2015 жылғы 18 қарашадағы заңдарына, жалпы қабылданған моральдық-этикалық нормаларға сәйкес мемлекеттік қызметшілердің моральдық-этикалық бейнесіне қойылатын негізгі талаптарды, сондай-ақ олардың мінез-құлқының базалық стандарттарын белгілейді.
Кодекс қоғамның мемлекеттік органдарға деген сенімін нығайтуға, мемлекеттік қызметтегі өзара қарым-қатынастардың жоғары мәдениетін қалыптастыруға және мемлекеттік қызметшілердің әдепке сай емес мінез-құлқының алдын алуға бағытталған.
3. Мемлекеттік органдардың басшылары, орталық атқарушы органдарда – орталық атқарушы органдардың жауапты хатшылары немесе белгіленген тәртіппен орталық атқарушы органдардың жауапты хатшыларының өкілеттіктері жүктелген лауазымды тұлғалар, ал орталық атқарушы органдардың жауапты хатшылары немесе көрсетілген лауазымды тұлғалар болмаған жағдайда – орталық атқарушы органдардың басшылары осы Кодекс талаптарының орындалуын, осы Кодекстің мәтінін мемлекеттік органдардың ғимараттарында баршаға көрінетіндей жерлерде орналастыруды қамтамасыз етеді.
4. Мемлекеттік қызметші мемлекеттік қызметке кіргеннен кейін үш күн мерзімде осы Кодекстің мәтінімен жазбаша нысанда таныстырылуға тиіс.
2. Мінез-құлықтың жалпы стандарттары
5. Мемлекеттік қызметшілер:
1) Қазақстан халқының бірлігі мен елдегі ұлтаралық келісімді нығайтуға ықпал етуге, мемлекеттік тілге және басқа тілдерге, Қазақстан халқының салт-дәстүрлеріне құрметпен қарауға;;
2) адал, әділ, қарапайым болу, жалпы қабылданған моральдық-этикалық нормаларды сақтау, азаматтармен және әріптестерімен қарым-қатынаста сыпайылық пен әдептілік таныту;
3) өздері қабылдайтын шешімдердің заңдылығы мен әділдігін қамтамасыз етуге;;
4) жеке және заңды тұлғалардың құқықтары мен заңды мүдделерін қозғайтын шешімдер қабылдаудың ашықтығын қамтамасыз етуге;;
5) мемлекет мүдделеріне нұқсан келтіретін, мемлекеттік органдардың жұмыс істеуіне кедергі келтіретін немесе оның тиімділігін төмендететін іс-әрекеттерге қарсы тұруға;;
6) қызметтік міндеттерін тиімді атқару үшін өзінің кәсіби деңгейі мен біліктілігін арттыруға, Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленген шектеулер мен тыйымдарды сақтауға;;
7) өзінің іс-әрекеттерімен және мінез-құлқымен қоғам тарапынан сынға себепкер болмауға, сынағаны үшін қудалауға жол бермеуге, сындарлы сынды кемшіліктерді жою мен өз қызметін жақсарту үшін пайдалануға;;
8) жеке сипаттағы мәселелерді шешу кезінде мемлекеттік органдардың, ұйымдардың, мемлекеттік қызметшілер мен өзге де адамдардың қызметіне ықпал ету үшін қызметтік жағдайын пайдаланбауға;;
9) шындыққа сәйкес келмейтін мәліметтерді таратпауға;;
10) мемлекеттік меншіктің сақталуын қамтамасыз етуге, өзіне сеніп тапсырылған мемлекеттік меншікті, автокөлік құралдарын қоса алғанда, ұтымды, тиімді және тек қызметтік мақсатта пайдалануға;;
11) қызметтік тәртіпті бұлжытпай сақтауға, өзінің қызметтік міндеттерін адал, турашыл және сапалы атқаруға, жұмыс уақытын ұтымды және тиімді пайдалануға; ;
12) Мемлекеттік қызметтерді тұтынушы ретінде халықтың сұраныстарына толық бағдарлана отырып, көрсетілетін мемлекеттік қызметтердің сапасын арттыру жөнінде тұрақты негізде шаралар қабылдау;
13) заңда тәртіптік, әкімшілік не қылмыстық жауаптылық көзделген теріс қылықтар мен өзге де құқық бұзушылықтар жасауға жол бермеуге міндетті.
14) іскерлік этикетті және ресми мінез-құлық қағидаларын сақтауға міндетті.
Мемлекеттік қызметшінің қызметтік міндеттерін атқару кезінде сыртқы түрі мемлекеттік аппараттың беделін нығайтуға ықпал етуі, ресми, ұстамдылық пен ұқыптылықпен ерекшеленетін жалпы қабылданған іскерлік стилге сәйкес келуі тиіс.
Ескерту. 5-тармақ жаңа редакцияда-ҚР Президентінің 24.01.2019 № 828 Жарлығымен (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі).
6. Мемлекеттік қызметшілер қызметтік жағдайын және онымен байланысты мүмкіндіктерді қоғамдық және діни бірлестіктердің, басқа да коммерциялық емес ұйымдардың мүдделеріне, оның ішінде оларға өзінің көзқарасын насихаттау үшін пайдаланбауға тиіс.
Мемлекеттік қызметшілер, оның ішінде басшылық лауазымдағы мемлекеттік қызметшілер ұжымда өзінің діни нанымдарын ашық көрсете алмайды, бағынысты қызметшілерді қоғамдық және діни бірлестіктердің, басқа да коммерциялық емес ұйымдардың қызметіне қатысуға мәжбүрлемейді.
3. Қызметтен тыс уақыттағы мінез-құлық стандарттары
7. Мемлекеттік қызметшілер қызметтен тыс уақытта:
1) жалпы қабылданған моральдық-этикалық нормаларды ұстануға, қоғамға жат мінез-құлық жағдайларына, оның ішінде қоғамдық орындарда адамның қадір-қасиетін және қоғамдық имандылықты қорлайтын масаң күйде болуына жол бермеуге;;
2) қарапайымдылық танытуға, тиісті қызметтерді алу кезінде өзінің лауазымдық жағдайын баса көрсетпеуге және пайдаланбауға;;
3) өз тарапынан қоғамдық имандылыққа, тәртіп пен қауіпсіздікке қол сұғушылықпен ұштасқан заңнама талаптарының бұзылуына жол бермеуге және басқа азаматтарды құқыққа қарсы, қоғамға қарсы іс-әрекеттер жасауға тартпауға міндетті.
4. Қызметтік қатынастардағы мінез-құлық стандарттары
8. Мемлекеттік қызметшілер әріптестерімен қызметтік қарым-қатынаста болуға тиіс:
1) ұжымда іскерлік және тілектестік қарым-қатынастарды және сындарлы ынтымақтастықты орнату мен нығайтуға ықпал ету;
2) басқа мемлекеттік қызметшілер тарапынан қызмет этикасы нормаларының бұзылуына жол бермеу жөнінде өзге де шараларды қолдануға немесе жолын кесуге;;
3) ұжымдағы олардың ар-намысы мен қадір-қасиетіне нұқсан келтіретін әріптестердің жеке және кәсіби қасиеттерін талқылаудан тартынуға;;
4) әріптестердің өз лауазымдық міндеттерін орындауына кедергі келтіретін іс-әрекеттерге (әрекетсіздікке) жол бермеуге міндетті.
9. Басшылар бағынысты қызметшілермен қарым-қатынаста:
1) өзінің мінез-құлқымен бейтараптықтың, әділеттіліктің, риясыздықтың, жеке адамның ар-намысы мен абыройына құрметпен қараудың үлгісі болуға;;
2) меритократия қағидаттарын сақтауды қамтамасыз етуге, кадр мәселелерін шешу кезінде туыстық, жерлестік және жеке берілгендік белгілері бойынша артықшылық көрсетпеуге;;
3) олардың қызметінің нәтижелерін бағалау, сондай-ақ көтермелеу және жазалау шараларын қолдану кезінде әділдік пен объективтілік танытуға;
4) Еңбекті, денсаулықты қорғауға, тиімді қызмет үшін қауіпсіз және қажетті жағдайлар жасауға, сондай-ақ қызметкерлердің ар-намысы мен қадір-қасиетіне кемсітушілік пен қол сұғушылықтың кез келген нысандарын болдырмайтын қолайлы моральдық-психологиялық ахуал жасауға бағытталған шаралар қабылдауға;;
5) қызметтік жағдайын қызметтік емес сипаттағы мәселелерді шешу кезінде олардың қызметіне ықпал ету үшін пайдаланбауға;;
6) құқыққа қарсы іс-әрекеттерді, сондай-ақ жалпы қабылданған моральдық-этикалық нормалармен сыйыспайтын іс-әрекеттерді жасауға мәжбүрлемеуге;;
7) оларға қатысты негізсіз айыптауларға, дөрекілік, қадір-қасиетін кемсіту, жөнсіздік және орынсыз мінез-құлық фактілеріне жол бермеуге міндетті.
10. Төмен тұрған лауазымдар атқаратын мемлекеттік қызметшілер::
1) басшылардың тапсырмаларын орындау кезінде тек объективті және шынайы мәліметтер ұсынуға;;
2) өзіне мәлім болған қызметтік этика нормаларын бұзу жағдайлары және Мемлекеттік қызметке кір келтіретін тәртіптік теріс қылықтар туралы басшылықтың және Әдеп жөніндегі уәкілдің назарына дереу жеткізуге;;
3) басшының заңды тапсырмаларын орындауға кедергі келтіретін іс-әрекеттерге (әрекетсіздікке) жол бермеуге;;
4) басшылыққа қатысты жеке адалдық, лауазымдық мүмкіндіктері есебінен пайда мен артықшылықтарды алуға ұмтылу көріністеріне жол бермеуге.
5. Көпшілік алдында сөйлеуге байланысты мінез-құлық стандарттары,
оның ішінде бұқаралық ақпарат құралдарында
11. Мемлекеттік орган қызметінің мәселелері бойынша көпшілік алдында сөйлеуді оның басшысы немесе мемлекеттік органның осыған уәкілеттік берілген лауазымды адамдары жүзеге асырады.