Түркістан облысының 2016-2020 жылдарға арналған даму бағдарламасы

 

 

Түркістан облыстық мәслихаты

2020 жылғы «30» қазандағы

№53/544-VI шешімімен бекітілген

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                Түркістан облысының 2016-2020 жылдарға арналған               

даму бағдарламасы

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Түркістан 2020ж.

 

 

МАЗМҰНЫ

 

1. Бағдарлама паспорты

2. АҒЫМДАҒЫ ЖАҒДАЙҒА ТАЛДАУ

БАҒЫТ: Экономика ...............................................................................

Өңірлік макроэкономика...........................................................................

Өнеркәсіп....................................................................................................

Аграрлық-өнеркәсіптік кешені.................................................................

Шағын және орта кәсіпкерлік, сауда.......................................................

Өңіраралық ынтымақтастық.....................................................................

Туризм.........................................................................................................

Инновациялар мен инвестициялар...........................................................

Сыртқы сауда..............................................................................................

Экономикалық өсім орталықтарын дамыту  ..........................................

БАҒЫТ:  Әлеуметтік сала.......................................................................

Демографиялық әлеует...............................................................................

Білім беру.....................................................................................................

Мектепке дейінгі білім беру.......................................................................

Орта білім беру............................................................................................

Техникалық және кәсіби білім беру..........................................................

Жоғары білім................................................................................................

Денсаулық сақтау.........................................................................................

Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау....................................................

Мәдениет.......................................................................................................

Үш тілді дамыту...........................................................................................

Дене шынықтыру және спорт.....................................................................

БАҒЫТ: Қоғамдық қауіпсіздік және құқықтық тәртіп.....................

БАҒЫТ: Инфрақұрылым.........................................................................

Байланыс және коммуникациялар..............................................................

Құрылыс ........................................................................................................

Жолдар мен көліктер ....................................................................................

Тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық......................................................

БАҒЫТ: Экология және жер ресурсы.....................................................

БАҒЫТ: Мемлекеттік қызметтер...........................................................

3. НЕГІЗГІ БАҒЫТТАР, МАҚСАТТАР, МАҚСАТТЫҚ

ИНДИКАТОРЛАР ЖӘНЕ ҚОЛ ЖЕТКІЗУ ЖОЛДАРЫ.........................

4. ҚАЖЕТТІ РЕСУРСТАР........................................................................

3

11

11

11

13

29

38

39

40

43

46

47

48

48

48

48

52

52

53

55

58

60

61

62

66

71

71

71

72

74

85

85

95

95

 

120

 

 

 

 

1.БАҒДАРЛАМАНЫҢ ПАСПОРТЫ

 

Атауы

Түркістан облысының 2016-2020 жылдарға арналған даму бағдарламасы

Құжатты әзірлеуге негіздеме

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2017 жылғы 29 қарашадағы№790 «Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік жоспарлау жүйесін бекіту туралы» қаулысы.

Өңірдің негізгі сипаттамалары

Қазақстан Республикасы Президентінің 2018 жылғы                 19 маусымдағы №702 Жарлығына сәйкес Оңтүстік Қазақстан облысы Түркістан облысы болып қайта аталды, әкімшілік орталығы - Түркістан қаласы.

Түркістан облысының аумағы 116,3 мың шаршы шақырымды немесе республика аумағының 4,3% құрап, батыста Қызылорда облысы, солтүстікте Қарағанды облысы, шығыста Жамбыл облысы және оңтүстікте Өзбекстан арасында Тұран ойпатының шығыс бөлігі маңында және Тянь-Шань тау тарамында орналасқан.

Облыста 13 аудан,3 облыстық маңызы бар қала, 4 аудандық маңызы бар қалалар, 177 ауылдық әкімшіліктер, 836 елді мекендер бар.

Облыс халқының  саны 2033,1 мың адам,  халықтың тығыздығы 1 шаршы шақырымға орташа 17 адамды құрайды.

Әкімшілік орталығы Түркістан қаласы болып табылады.

Түркістан облысы аграрлық және туристік бағыттағы өңір болып табылады.

Бағыттар

- Экономика

- Әлеуметтік сала

- Инфрақұрылым

Бағдарламаның мақсаттары

­     Өңір экономикасын тұрақты дамытуды қамтамасыз ету;

­     Экономиканы әртараптандыру және оның базалық секторларының бәсекеге қабілеттілігін арттыру;

­     Агроөнеркәсіптік кешенді дамыту және бәсекеге қабілеттілігін арттыру;

­     Шағын және орта бизнесті дамыту үшін қолайлы жағдайлар жасау және шағын орта кәсіпкерліктіңжалпы өңірлік өнімдегі үлесін арттыру;

­     Өңіраралық экономикалық байланыстарды белсендіру, басқа өңірлерге артылған өндірілген өнімнің көлемін арттыру;

­     Өңірдегі инвестициялық ахуалды жақсарту;

­     Облыстың білім беру сапасын және қолжетімділігін жақсарту;

­     Облыс халқының денсаулығын жақсарту және өмір сүру ұзақтығын ұлғайту;

­     Жұмыспен қамтуды және халықты әлеуметтік қорғаудың нәтижелі жүйесін қамтамасыз ету;

­     Мәдениет саласында қызметтер сапасын және қолжетімділігін арттыру;

­     Денешынықтыру және бұқаралық спортты дамыту;

­     Өңірдің туристтік саласының дамуы үшін жағдайлар жасау;

­     Үш тілді меңгерген ересектер үлесін арттыру;

­     Халықтың тіршілік әрекетінің қауіпсіздігін арттыру;

­     Байланыс инфрақұрылымын дамыту және халықтың цифрлік сауаттылығы деңгейін арттыру;

­     Баспананың қолжетімділігін арттыру және құрылысты дамыту;

­     Облыс халқын сапалы көлік инфрақұрылымымен қамтамасыз ету;

­     Тұтынушыларды сапалы коммуналдық қызметтермен қамтамасыз ету;

­     Қоршаған ортаны сақтау, қалпына келтіру және сапасын жақсарту бойынша жағдайлар жасау;

­     Жер ресурстарын тиімді және нәтижелі пайдалану;

­     Мемлекеттік қызметтерді дамыту және жетілдіру.

Негізгі мақсаттыиндикаторлар

Экономика

Өңірлік макроэкономика:

­        Жалпы өңірлік өнімнің нақты көлемінің индексі, %;

­        Халықтың жан басына шаққандағы жалпы өңірлік өнiм, адамға/мың теңге;

­        Жергілікті бюджетке салықтық және салықтық емес түсімдердің өсу қарқыны, %.

Өнеркәсіп

­             Өңдеу өнеркәсібіндегі өнім шығарудың нақты көлемінің индексі, %;

­        Өңдеу өнеркәсібіндегіеңбек өнімділігі, адам/ мың АҚШ доллары;

­        Өңір экспортының жалпы көлеміндегі шикізат емес тауарлардың көлемін экспорттау үлесі, %;

­        Өндірілген электр энергиясының жалпы көлеміндегі энергияның жаңартылған көздерінен өндірілген электр энергиясының үлесі, %.

Агроөнеркәсіптік кешен:

­        Ауыл шаруашылығының негізгі капиталына тартылған инвестициялардың нақты көлемінің индексі, %;

­        Тамақ өнімдері өндірісінің негізгі капиталына тартылған нақты көлемінің индексі, %;

­        Ұйымдастырылған шаруашылықтардағы ірі қара мүйізді және ұсақ қара мүйізді малбасының үлесі, %;

­        Тұқымды өзгерістерге қатысатын ірі қара мүйізді және ұсақ қара мүйізді мал үлесі, %;

­        Мерзімі бұзылып берілген субсидиялар үлесінің төмендеуі, %.

Шағын және орта бизнес, сауда:

­        Тіркелген жалпы көлемдегі шағын және орта кәсіпкерліктің қолданыстағы субъектілерінің үлесі, %;

­        Бөлшек сауданың нақты көлемінің индексі, %;

­        Сауда алаңы 2000 шаршы метрден кем емес сауда нысандарының санын ұлғайту(«Бөлшек сауда» қызметі түрімен), бірлік,2015 жылға;

Өңіраралық ынтымақтастық:

­        Басқа өңірлерге жөнелтілген өндірілген өнім көлемі (жұмыскерлер саны 50 адамнан астам өнеркәсіптік кәсіпорындар бойынша), мың теңге;

­        Резиденттерден сатып алынған тауарлардың жалпы қарағанда басқа өңірлерде сатып алынған тауарлардың үлес салмағы (жұмыскерлер саны 50 адамнанастам көтерме кәсіпорындар бойынша), %.

Инновациялар мен инвестициялар:

­        Халықтың жан басына шаққандағы негізгі капиталға инвестициялардың өсу қарқыны, %;

­        Негізгі капиталға инвестициялардың жалпы көлеміндегі сыртқы инвестициялардың үлесі, %;

­        Шикізаттық емес секторының негізгі капиталына салынған инвестицияның 2015 жылға өсуі (мемлекеттік бюджеттен инвестицияларды қоспағанда), %;

­        Жұмыс істеп тұрған кәсіпорындардың ішіндегі инновациялық белсенді кәсіпорындардың үлесі, %;

­        Жалпы өңірлік өнімнің жалпы көлеміндегі инновациялық өнімнің үлесін ұлғайту,%;

Әлеуметтік сала

Білім беру:

­        Жұмыс істеп тұрған апатты және үш ауысымдық мектептер саны, бірлік;

­        Мүмкіндіктері шектеулі балалардың жалпы санының ішінде балалардың инклюзивтік біліммен қамтылуы, %;

­        Балаларды (3-6 жас) мектепке дейінгі тәрбиемен және оқытумен қамту, %оның ішінде жеке меншік мектепке дейінгі ұйымдар желілерін дамыту есебінен, %;

­        тапсырыс бойынша техникалық және кәсіптік білім беретін оқу орындары түлектері мен оқуды аяқтағаннан кейінгі бірінші жылы жұмысқа орналастырылғандарының үлесі, %;

­        Мемлекеттік желілер нормативіне сәйкес жалпы орта білім беру ұйымдарының жұмыс істеуін қамтамасыз ету, %.

Денсаулық сақтау:

­        100 мың тірі туылғандарға шаққандағы аналар өлім-жітімін төмендету, %;

­        1000 тірі туылғандарға шаққандағы балалар өлім-жітімін төмендету, %;

­        100 мың тұрғынға шаққандағы жаңадан пайда болған қатерлі ісік аурулардан болатын өлім-жітімді төмендету, %;

Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау:

­        Жұмыссыздық деңгейі, %;

-  Жұмысқа орналастыру мәселелер бойынша жүгінген адамдардың ішінен жұмысқа орналастырылғандардың үлесі, %;

­        Жүгінген нысаналы топтардың ішінен тұрақты жұмысқа орналасқандардың үлесі, %;

­        Өндірістік жарақаттану деңгейі (1000 адамға шаққандағы жазатайым оқиғалардың жиілік коэффициенті), адам;

- Жергілікті атқарушы органдармен берілген орналастырулар бойынша тартылатын шетелдік жұмыс күшінің құрамындағы білікті мамандардың үлес салмағы (шетелдікжұмыскүшінтартуға арналған квота бойынша (ШЖК), %;

­        Атаулы әлеуметтік көмек алушылар ішіндегі еңбекке жарамды адамдардың үлесі, %;

­        Арнайы әлеуметтік қызметтерді көрсете отырып қамтылған адамдардың үлес салмағы (оларды алуға мұқтаж адамдардың жалпы санының ішінде), %;

­        Жеке сектор субъектілері (оның ішінде, үкіметтік емес ұйымдар)ұсынатын арнайы әлеуметтік көрсетілетін қызметтермен қамтылған адамдардың үлесі, %;

Мәдениет:

­        1000 адамға шаққандағы мәдениет ұйымдарына келушілердің (келу) орташа саны, адам:

кітапханаға келушілер

театрға келушілер

концерттік ұйымдарға келушілер

мұражайларға келушілер

Дене шынықтыру және спорт:

­        Дене шынықтырумен және спортпен шұғылданатын азаматтарды қамту, %;

­       Балалар мен жас өспірімдер жалпы санына қатысты7 мен 18 жас аралығында балалар-жас өспірімдер спорт мектептерінде және спорт клубында дене шынықтырумен және спортпен шұғылданатын балалар мен жас өспірімдерді қамту, %;

Туризм:

­        Өткен жылмен салыстырғанда ішкі туризм бойынша орналастыру орындарымен қызмет көрсетілген келушілер санының өсуі (резиденттер), %;

­        Өткен жылмен салыстырғанда сырттан келу туризмі бойынша орналастыру орындарымен қызмет көрсетілген келушілер санының өсуі (резиденттер емес), %;

­        Өткен жылмен салыстырғанда ұсынылған төсек-тәулік санының өсуі, %;

Үш тілді дамыту:

­        Мемлекеттік тілді меңгерген ересек тұрғындардың үлесі, %;

­        Ағылшын тілді меңгерген ересек тұрғындардың үлесі, %;

­        Үш тілді (мемлекеттік, орыс және ағылшын) меңгерген ересек тұрғындардың үлесі, %;

Қоғамдық қауіпсіздік және құқықтық тәртіп:

­        10 000 халыққа шаққанда жасалған қылмыстардың үлес салмағы, %;

­        Көшелерде жасалған қылмыстардың үлес салмағы, %;

­        Төтенше жағдайларға қарсы іс-қимыл инфрақұрылымының қамтамасыз етілу деңгейі, %;

Инфрақұрылым

Байланыс және коммуникация:

­        100 тұрғынға телефон байланысының тіркелген желісінің тығыздығы, бірлік;

­        Интернетті пайдаланушылардың үлесі, %;

­        Халықтың цифрлықсауаттылығының деңгейі, %;

Құрылыс:

­        Құрылыс жұмыстарының нақты көлемінің индексі, %;

­        Пайдалануға берілген тұрғын үйлердің жалпы ауданы, мың шаршы метр;

­        Әлеуметтік, көліктік инфрақұрылымның паспортталған объектілерінің жалпы санының ішіндегі мүгедектер үшін қолжетімділікпен қамтамасыз етілген әлеуметтік инфрақұрылым объектілерінің үлесі, %;

Жолдар мен көлік:

­        Жақсы және қанағаттанарлық жағдайдағы облыстық және аудандық маңызы бар автомобиль жолдарының үлесі, %;

­        Жолаушылар автокөлігі қатынасымен қамтылмаған елді мекендер үлесі, %;

Тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығы:

­        Күрделі жөндеуді талап ететін кондоминиум объектілерінің үлесін төмендету, %;

­        Қалаларда орталықтандырылған қолжетімділік:

сумен жабдықтау, %;

су бұрумен жабдықтау, %;

­        Ауылдық елді мекендерде орталықтандырылған қолжетімділік:

сумен жабдықтау, %;

су бұрумен жабдықтау, %;

­        Жалпы ұзақтықтан жаңғыртылған желілердің үлесі:

жылумен жабдықтау, %;

газбен жабдықтау, %;

электрмен жабдықтау, %;

Экология және жер ресурстары:

­        Су шаруашылығының (су шаруашылығының объектілері) және гидромелиоративті жүйелермен жабдықтардың негізгі капиталына мемлекеттік емес инвестициялардыңнақты көлемі индексі, %;

­        Орман шаруашылығының негізгі капиталына инвестициялардың нақты көлемі индексі, %;

­        Ағаш егу шаруашылығы плантациясының негізгі капиталына мемлекеттік емес инвестициялардың нақты көлемі индексі, %;

­        Жануарлар дүниесін қайта өндірудің негізгі капиталына тартылған мемлекеттік емес инвестициялардыңнақты көлемі индексі, %;

­        Пайда болған тұрмыстық қатты қалдықтарды кәдеге жарату үлесі, %;

­        Облыстардың, республикалық маңызы бар калалардың, астананың халқын қалдықтарды жинау және тасымалдау бойынша көрсетілетін қызметтермен қамту, %;

­        Экологиялық және санитариялық қағидалар талаптарына сәйкес келетін тұрмыстық қатты қалдықтарды орналастыру объектілерінің үлесі (орналастыру орындарының жалпы санынан), %;

­        Ластаушы заттардың нормативті көлемі:атмосфераға шығарындылар,млн. тоннасу объектілеріне төгінділер, млн. тонна;

­        Жергілікті атқарушы органдардың қарамағында орналасқан мемлекеттік орман қоры аумағында орманмен жабылған алқап ауданы, мың га;

­        Жергілікті атқарушы органдардың қарамағында орналасқан мемлекеттік орман қоры ауданында 1 орман өртінің орташа ауданы, мың га;

­        Ауыл шаруашылығы мақсатындағы жердің ауыл шаруашылығы айналымына тартылған үлесін ұлғайту, %;

­        Жыртылған жер құрамындағы ауыспалы егіс үлесі (ауыспалы егіс алқабы), %;

­        Табиғи жайылымдық жерлердің құрамындағы жайылымдық ауыспалы егістің үлесі (азықтық ауыспалы егіс), %;

Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер:

­        Жергілікті атқарушы органдар көрсететін мемлекеттік қызметтердің көрсетілу сапасына қанағаттанушылық деңгейін арттыру, %.

Қажет

ресурстар

Қаржыландыру көздері: республикалық және жергілікті бюджет, инвесторлардың меншік қаражаттары, қарызға алынған қаражаттар.

Қаржыландыру көлемі, млрд. теңге:

2020 жыл – 503,9

Барлығы (5 жылға): 55 474,5

  1. АҒЫМДАҒЫ ЖАҒДАЙҒА ТАЛДАУ

БАҒЫТ: Экономика

Өңірлік макроэкономика

Қазақстан Республикасы Президентінің 2018 жылғы  19 маусымдағы №702 Жарлығына сәйкес, Оңтүстік Қазақстан облысы Түркістан облысы болып қайта атанды, әкімшілік ортылығы– Түркістан қаласы.

Түркістан облысы (ТО) мемлекетіміздің аграрлық және туристік аймақтарының бірі болып табылады. Облыс ауыл шаруашылығына, уранды өндіруге, машина жасау және туризмның барлық түрлерін дамытуғамаманданған.

Оң жағының бірі - өңірдің транзиттік әлеуетін дамыту және шекара маңы аймақтарының көліктік бағыттарды, көліктік-логистикалық қызметтерді және шекаралық сауда орталықтарының инфрақұрылымын дамыту арқылы халықаралық экономикалық ынтымақтастықтың маңызды бағыттары ретінде рөлін күшейту.

Облысымыз Қазақстанның оңтүстігінде Тұран ойпатының шығыс бөлігі және Тянь-Шаньның батыс тау сілемдерімен шектескен жерінде орналасқан. Аумақтың көп бөлігі аздап адырлы жазық дала болып келеді (биіктігі 200-300 м.). Қиыр Оңтүстігінде – Бетпақ дала,ал Солтүстігінде – Бетпақ дала шөлі. Облыстың орталық бөлігінде Қаратау тау жотасы (Бессаз қ. – 2176 м.) созылып жатыр, Оңтүстік Шығысында – Талас Алатауының батыс атырабы, Қаржантау (биіктігі 2824 м. дейін) және Өгем (биіктігі 4238 м. дейін) жоталары жатыр.

Айтарлықтай ірі өзендері – Сырдария (Келес, Құрықкелес, Арыс, Бөген және т.б. келіп құяды) облыс аумағын оңтүстіктен солтүстік-батысқа қарай кесіп өтеді және де солтүстігінде ағып Мойынқұм құмында жоғалып кететін Шу өзені (төменгі ағысы) бар. Түркістан облысы шығысында Жамбыл облысымен, солтүстігінде Қарағанды облысымен, Батысында Қызылорда облысымен, ал оңтүстігінде Өзбекстанмен шектесіп жатыр.

Облыс орталығы –Түркістан қаласы, 1500 жылдан асатын республикадағы ең көне қалаларының бірі. Ең солтүстік және оңтүстік бөліктер арасындағы тікелей қашықтық – 600 шқ. Облыстың аумағы – 116,3 мың шаршы шақырым, немесе республика аумағының 4,3%. Облыс тұрғындары–1999,1мың адам немесе Республика халқының11,0%-ын құрайды.

Табиғи-ресурстық әлеуеті.

Облыстың бірегей бәсекелестік артықшылықтар әлеуетін құрайтын маңызды ресурстары бар. Оның ішінде жалпы халық санының 77,5%-ын құрайтын еңбекке қабілетті тұрғындар да кіреді. Табиғи пайдалы қазба қорлары барит, көмір, темір және полиметалл рудасы, уран, фосфор, бентонит балшығы, вермикулит, тальк, асбесті тас, гранит, мрамор, гипс және кварц құмдары кен орындарына бай.

Табиғи және рекреациялық ресурстар (Қаратау жотасы, оңтүстік-шығысында - Талас Алатауының батыс шеткері, Қаржантау жоталары, Шардара су қоймасы, Сарыағаш, Манкент, емдік балшық көздері және т.б.) тарихи-мәдени және археологиялық нысандар туризмді дамыту үшін қолайлы жағдайлар жасайды.

Көлік-транзит:

- өңір көршілес Өзбекстан нарығына шығатын шекаралас өңір (Атакент және Гагарин кеден блок-посттары арқылы), сондай-ақ, Жамбыл мен Қызылорда облыстарын өзара байланыстыратын транс шекаралық өңір болып табылады;

- қазіргі таңда, облыс аумағы арқылы халықаралық маңызы бар екі негізгі жол өтеді: М-32 «РФ шек. (Самара) – Түркістан арқылы» а/ж және А-2 «Өзбекстан шек. (Ташкент)-Түркістан-Тараз-Алматы-Хоргос» а/ж;

- сондай-ақ облыс аумағында «Батыс Еуропа – Батыс Қытай» транзиттік дәлізінің құрылысы жүргізілуде (бұл аталмыш ауданды Ақтөбе, Қызылорда, Жамбыл және Алматы облыстарымен айтарлықтай заманауи әрі халықаралық стандарт талаптарына сай жолмен байланыстырады);

- Сонымен қатар, Қызылорда-Түркістан-Тараз маңызды темір жол желілері бар, олар Жамбыл және Қызылорда облыстарын біріктіреді, Ресей мен Өзбекстанды байланыстыратын Мәскеу-Түркістан-Ташкент халықаралық бағдары;

- дамыған көлік-логистикалық инфрақұрылымы бар бұл облыс Қазақстанның өзге өңірлерін шетел (Өзбекстан) өндірген өніммен қамтамасыз етуге, сондай-ақ жергілікті өнімдерді өз аумағы арқылы Өзбекстан нарығына шығуға мүмкіндік береді:

- Экономикалық әлеуеті:

Бірегей минералды шикізат, еңбек және рекреациялық ресурстарға ие облыс Қазақстан Республикасының өзге өңірлерімен мына салалар бойынша өзара әрекеттеседі:

-  машина жасау. «Кентау трансформатор зауыты» АҚ кәсіпорны өзінің өнімдерін Орталық Азия елдеріне жеткізеді (Тәжікстан, Өзбекстан, Қырғызстан)

- тоқыма өнеркәсібі. Облыс еліміздегі 100% мақтаны өндіреді. «Қазақстан Мақтасы» АҚ ҚР барлық өңірлерін өз өнімімен қамтамасыз етеді.

Алдын ала дерктер бойынша, 2019 жылы Түркістан облысы бойынша ЖӨӨ көлемі 2016,2 млрд. теңге құрап, жан басына шаққанда 1008,1 мың теңгені құрады (ҚР бойынша 17 орын алды).

2019 жыдың қорытындысы бойынша өңірлік теңсіздіктер жан басына шаққандағы ЖӨӨ өндірісінде де байқалды.

 

1-кесте – Оңтүстік макроөңірінің бір адамға шаққандағы ЖӨӨ орташа

республикалық деңгейге қатынасы, %

 

Өңірлер

2018 жыл

2019 жыл

2020 жыл

(І тоқсан)

Алматы

48,1

42,4

40,4

Жамбыл

30,0

40,2

39,4

Қызылорда

30,1

61,6

56,8

Түркістан облысы

27,8

24,4

27,6

Дерек көзі: Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі Статистика комитетінің мәліметтері негізінде есептелінген

Оңтүстік макроөңірдегі бір адамға шаққандағыЖӨӨ орташа республикалық көрсеткішке қатынасы бойынша ең төмен деңгейі Түркістаноблысына тиесілі болған, 2019жылы оның үлесі 26,8%-ды құрады. Түркістаноблысындағы бір адамға шаққандағы ЖӨӨ төменгі үлесі халық санының көптігі салдарынан болып отыр, 2019 жылы республикалық деңгейге шаққандағы халық саны 10,8%-ды құрады (республика бойынша 2 орын).2020 жылдың 1 шілдесіне Түркістан облысы халқының саны 2033,1 мың адамды құрады (2019 жылдың 1 шілдесіне облыс халқының саны 34 мың адамға немесе 1,7% - ға артты) немесе республиканың жалпы халқының 10,8% - ын құрады, жан басына шаққандағы ЖӨӨ 223,8 мың теңгені құрады (ҚР бойынша 17-орынды алады), республикалық деңгейге қатысты үлесі 27,6% - ды құрады.

Түркістан облысының ЖӨӨ құрылымында 2019 жылы негізгі үлесті өнеркәсіп – 19,8%, ауыл шаруашылығы – 19,7%, өзге де қызметтер – 42,6% алды.

            2 - кесте - ТҚК бойынша 2018-2020 жылдардағы ЖӨӨ өзгеру серпіні

 

Атауы

2018 ж.

2019ж.

2020ж.

(қаңтар-наурыз)

млрд.

теңге

құрылым %

млрд. теңге

құрылым %

млрд. теңге

құрылым %

ЖӨӨ көлемі

1659,9

100

2016,2

100

452,0

100

Ауыл шаруашылығы

323,2

2,7

375,6

18,6

57,3

12,7

Өнеркәсіп

324,4

11,9

358,0

17,7

82,8

18,3

Құрылыс

108,2

3,3

142,1

7,0

15,0

3,3

Сауда

85,8

0,1

106,0

5,3

22,2

4,9

Көлік және байланыс

196,5

3,9

210,5

10,4

58,7

13,0

Өзге де қызметтер

621,7

37,5

824,0

40,8

189,5

41,8

Дерек көзі: ҚР ҰЭМ Статистика комитетінің деректері негізінде есептелген

 

Өнеркәсіп

Өнеркәсіптің өңір экономикасындағы маңызы орасан зор. 2018 жылы Түркістан облысында жұмыспен қамтылған халықтың 2,7% осы салада қызмет етті, ал ЖӨӨ құрылымындағы саланың үлесі 27,5%-ды құрады.

Түркістан облысының даму бағдарламасын жүзеге асыру аясындағы экономикалық дамуға сәйкес жалпыөнеркәсіптің дамуында оң динамикасы сақталғандығын көрсетті. Өңірдің өнеркәсіптік өндіріс саласының дамуы Қазақстан Республикасын индустриялық-инновациялық дамытудың
2015-2019 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасының негізгі бағыттарына сәйкес жүзеге асырылып келген.

Түркістан облысының өнеркәсібінде барлық жоспарлы көрсеткіштерге түгел қолжеткізілді.

2018 жылы өңдеу өнеркәсібіндегі бір адамға шаққандағы еңбек өнімділігі – 28,8 мың АҚШ долларын құрап немесе бұл2017 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 108,5%-ды құраған.

2019 жылыөңдеу өнеркәсібіндегі 1 адамға шаққандағы еңбек өнімділігі               28,8 мың АҚШ долларын құрап, 2018жылғаөсім индексі 100,9%-ды құраған.

Индустрияландыру картасы шеңберінде ОҚО бойынша 2010-2014 жылдары жалпы инвестиция көлемі 161,1 млрд. теңгені құрайтын 115 жоба іске қосылды (7,9 мың жұмыс орны). Жобаның басым бөлігі ауылдық жерлерде іске асырылған.

Түркістан облысының кәсіпкерлікті қолдау картасы шеңберінде
2015-2019 жылдары жалпы инвестиция көлемі 58,8 млрд. теңгені құрайтын
58 жоба іске қосылды (2,8 мың жаңа жұмыс орны).

Кәсіпкерлікті қолдау картасы шеңберінде 2019 жылға 21,3 млрд. теңгеге тұрақты 824 жұмыс орны бар 13 жоба іске асырылды.

Ағымдағы жылдың 7 айында жалпы инвестиция 1,5 млрд. теңге болатын 1 жоба іске асырылып, 60 тұрақты жұмыс орындары ашылды.

 

Жалпы өнеркәсіп бойынша нақты көлем индексі 2019 жылы – 107,2% құрады. Кен өндіру өнеркәсібі және карьерлерді қазу саласында нақты көлем индексі – 109,2%, өңдеу өнеркәсібінде – 103,2%, элетрмен жабдықтау, газ, бу беру және ауаны баптауда – 110,2%, сумен жабдықтау, кәріз жүйесі қалдықтардың жиналуын және таратылуын бақылауда – 141,3%  құрады.

2020жылдың 7 айында (қаңтар-шілде) Түркістан облысының өнеркәсіп кәсіпорындарымен 298,4млрд.теңгенің өнім көлемі өндірілді, оның ішінде кен өндіру және карьерлерді қазу саласында– 125,6млрд.теңге, өңдеу өнеркәсібі – 142,8млрд.теңге, электрмен жабдықтау, газ, бу беру және ауамен баптауда – 146,4млрд.теңге, сумен жабдықтау, кәріз жүйесі, қалдықтардың жиналуын және таратылуын  бақылауда – 93,7 млрд.теңгенің өнімі өндірілді.

Нақты сектордағы экономикалық даму тұрақтылығы инфляция деңгейін ұстап тұру, кәсіпкерлікті дамыту, инвестициялық ахуалдың қолайлылығы, халықтың өмір сүру деңгейінің жақсаруы нәтижесінде ішкі сұраныстың артуының, сондай-ақ тауарлар мен қызметтерді өндіру қарқынды өсуінің арқасында қамтамасыз етіліп, сыртқы және ішкі сауда көрсеткіштеріне оң ықпалын тигізіп отыр.

Сонымен қатар, экономиканың өсуіне ішкі резервтерін пайдалану есебінен экономиканы дамытудың басты алғышарттары жасалған. Облыстың әр ауданының даму және мамандану орындары айқындалған. Өсу резервтері өнеркәсіп, ауылшаруашылығы және қызметтер есебінен қамтамасыз етілетін болады.

Түркістан облысы бойынша өнеркәсіптің соңғы 2 жылғы     (2018-2019 жж.) дамуына жасалған талдау келесіні көрсетті. Нақты көлем индексінің ең жылдам өсуі кен өндіру өнеркәсібінде (30,4%) және сумен жабдықтауда (23,0%) орын алған, ал өңдеу өнеркәсібінде өсу (17,6%) және электрмен жабдықтауда (-7,5%) төмендеуі орын алған. Бұл өз кезегінде өнеркәсіптік өндіріс құрылымындағы салалардың үлес салмағының өзгеруіне алып келді. Осылайша, 2017 жылы 2013 жылға қарағанда өнеркәсіптің жалпы құрылымындағы өңдеу өнеркәсібінің үлесі 3,9 п.п., ал электрмен жабдықтаудың үлесі – 1,2 п.п., сумен жабдықтауда – 0,2 п.п. өссе, сәйкесінше, кен өндіру өнеркәсібінің үлесі 5,3 п.п. төмендеген.

2013-2017 жылдар аралығында Оңтүстік Қазақстан облысында жалпы еліміздің өнеркәсібі көлеміндегі үлесі 0,7 п.п. артып, 2017 жылы 3,8%-ды құрады.

 

 

3-Кесте–өнеркәсіп көрсеткіштері

 

Көрсеткіштің атауы

Өлшем бірлігі

Өнеркәсіп өндірісінің көлемі және НКИ

2018 ж.

2019 ж.

2020 ж.

7 ай

Өнеркәсіп

млн. теңге

438 643,9

504 953,6

298 427,8

%

98,1

107,2

103,8

Кен өндіру өнеркәсібі

млн. теңге

188 989,7

224 503,8

125 680,8

%

90,7

109,2

91,1

Өңдеу өнеркәсібі

млн. теңге

213 848,5

244 586,1

142 866,1

%

106,3

103,2

115,8

Электрмен жабдықтау, газ беру, бумен-ауамен ауа баптау

млн. теңге

30 018,9

28 661,9

26 186,5

%

100,6

110,2

146,4

Сумен жабдықтау; кәріз жүйесі, қалдықтарды жинауды және үлестіруді бақылау

млн. теңге

5 786,7

7 201,7

3 694,2

%

86,8

141,3

93,7

 

2020жылы қаңтар-шілде айларында Түркістан облысының өнеркәсіп кәсіпорындарымен (кіші, қосалқы кәсіпорындарын қосқанда)298 427,8млн.теңге өнім көлемі өндірілді, оның ішінде кен өндіру және карьерлерді қазу саласында – 125 680,8млн.теңге, өңдеу өнеркәсібі – 142 866,1млн.теңге, электрмен жабдықтау, газ, бу беру және ауамен баптауда – 26 186,5млн.теңге, сумен жабдықтау, кәріз жүйесі, қалдықтардың жиналуын және таратылуын бақылауда – 3 694,2млн.теңгенің өнімі өндірілді.

 

3-1 Кесте –өнеркәсіп көрсеткіштері

Көрсеткіштің атауы

Өлшем

бірлігі

Өнеркәсіп өндірісінің көлемі, %

2018 ж.

2019 ж.

2020 ж.

Өнеркәсіп

облыс

100

100

100

ҚР

1,6

1,7

2,0

Кен өндіру өнеркәсібі

облыс

43,1

44,4

42,1

ҚР

1,2

1,4

1,9

Өңдеу өнеркәсібі

облыс

48,8

48,4

47,8

ҚР

2,0

2,1

2,1

Электрмен жабдықтау, газ беру, бумен-ауамен ауа баптау

облыс

6,8

5,6

8,7

ҚР

1,7

1,8

2,6

Сумен жабдықтау; кәріз жүйесі, қалдықтарды жинауды және үлестіруді бақылау

облыс

1,3

1,6

1,4

ҚР

2,3

2,7

2,5

 

 

 

 

 

Дереккөз: Статистика департаменті мәліметтері негізінде есептелген

 

Өнеркәсіп бойынша нақты көлем индексі 2020 жылғы қаңтар-шілде  - 103,8% құрады. Кен өндіру өнеркәсібі және карьерлерді қазу саласында нақты көлем индексі – 91,1%, өңдеу өнеркәсібінде – 115,8%, элетрмен жабдықтау, газ, бу беру және ауаны баптауда – 146,4%, сумен жабдықтау, кәріз жүйесі қалдықтардың жиналуын және таратылуын бақылауда – 93,7%  құрады.

Аймақтар бойынша өндірілген өнеркәсіп өнімінің басым бөлігі Созақ ауданында –53,6%, кен өндіру саласы есебінен.

Облыстың жалпы өнеркәсіп көлемі бойынша төменгі үлесі Бәйдібек ауданында - 0,3%, Шардарада – 1,9% ауданы және Арыс қаласында – 0,9%.

 

4-Кесте –қала және аудан кесінінде өнеркәсіп өнімінің (тауарлар, қызметтер)

үлесі,%

 

Көрсеткіштің атауы

2018 ж.

2019ж.

2020ж.

Түркістан облысы

100

100

100

Бәйдібек

0,5

0,4

0,3

Қазығұрт

1,6

1,3

1,7

Мақтарал

1,9

2,1

4,1

Ордабасы

4,1

4,1

3,9

Отырар

2,9

2,7

2,5

Сайрам

6,4

5,5

5,3

Сарыағаш

5,2

5,5

6,4

Созақ

52,2

55,9

53,6

Төлеби

7,2

6,4

5,9

Түлкібас

3,9

2,7

2,6

Шардара

1,5

1,5

1,9

Арыс

1,1

0,7

1,0

Кентау

6,8

6,5

5,7

Түркістан

2,2

2,2

2,9

Келес

0,7

0,8

0,8

Жетісай

1,9

1,5

1,6

Дереккөз: Статистика департаменті мәліметтері негізінде есептелінген.

 

Кен өндіру өнеркәсібінің дамуы

Өңірдің кен өндіру өнеркәсібі металл рудаларын, пайдалы емес руда қазбалары, тұздарды және натрий хлоридті өндіреді.

2018 ж.Түркістан облысы бойынша аталған саланың өндіріс көлемі 188,9млрд. теңгені құраған.

Кен өндіру өнеркәсібі өнімінің 91%-ы Созақ ауданына тиесілі. 2018ж. Созақ ауданындағы кен өндіру өнеркәсібі көлемінің абсолютті шамасы 163,5 млрд. теңге, НКИ – 100,7% құраған.

2020 жылдың 7 айында Түркістан облысы бойынша тау-кен өндіру өнеркәсібінің НКИ 91,1% құрады.

 

5 Кесте –кен өндіру өнеркәсібі көлемінің даму динамикасы

 

Көрсеткіш атауы

Өлшем бірлігі

2018 ж.

2019 ж.

2020 ж. 7 ай

Кен өндіру өнеркәсібі және карьерлерді қазу

млн.

теңге

188 989,7

224 503,8

125 680,8

Кен өндіру өнеркәсібінің нақты  көлем индексі

%

90,7

109,2

91,1

Жалпы өнеркәсіп өнімі көлеміндегі саланың үлесі

%

43,0

44,5

42,1

Металл кендерін өндіру саласы

млн.

теңге

х

212 938,1

121 779,1

Кен өндіру өнеркәсібінің өзге салалары

млн.

теңге

4 484,8

5 635,9

2 927,6

Кен өндіру өнеркәсібі саласындағы техникалық қызметтер

млн.

теңге

х

5 929,8

974,0

Дереккөз: Статистика департаменті мәліметтері негізінде есептелінген.

 

Кен өндіру өнеркәсібінің дамуы пайдалы қазбаларды, ең алдымен уранды экспортқа бағыттап қазумен байланысты. Сондай-ақ, «Батыс Еуропа – Батыс Қытай» халықаралық көлік дәлізінің және «Алматы-Ташкент-Термез» М-39 халықаралық автомобиль жол құрылысы кен өндіру өнеркәсібінің дамуына ықпал етті,руда емес пайдалы қазбаларды өндіруге деген сұранысты арттырды.

Металл рудаларын өндіру Созақ және Отырар аудандарында іске асырылуда. Ал, басқа аудандар мен қалаларда (Мақтарал,Шардара аудандарынан басқа) кең таралған пайдалы қазбалар өндіріледі.

Облыс аумағында барит рудаларының зерттелген Солтүстік Доломит және Аңсай кен орындары бар. Олардың ішінде барит рудаларын өндіру Кентау қаласының маңындағы Солтүстік Доломит кен орнында жүзеге асырылады. Өндірудің жылдық жоспары 30000 тонна құрайтын «Стройсервис» ЖШС жүзеге асырады. Барит рудаларының Аңсай кен орны пайдаланылмайды, қорлары 1994 ж. зерттелген.

Перспективалары:

Жақын және ұзақ мерзімді перспективада Түркістан облысының кен өндіру өнеркәсібінің ғылыми, білімді, инновациялық, өндірістік, басқару және консалтинг құрылымдарының біртұтас, көп салалы және көп деңгейлі жүйесі болып табылатын ұлттық экономиканың жоғары технологиялы және тұрақты дамып келе жатқан индустриалды кенөндіретін және металлургиялық кешенін құру қажет.

Кен өндіру өнеркәсібінің тұрақты және тиімді дамуының маңызды талабы – заманауи тәжірибелік-өнеркәсіптік база құру болып табылады. Бұл Қазақстан рудаларының төмен сапалы сипаттамаларымен және физикалық-механикалық қасиеттері жоғары бизнестік қауіптің болуына байланысты. Тиісті тәжірибелік-өнеркәсіптік база болған жағдайда ғана пайдалы компоненттерді өндіру, қайта өңдеу және алу техникасы мен технологиясын бизнеске қажетті деңгейге жеткізуге болады. Бұл кен орнын игерумен байланысты қауіптерді айтарлықтай деңгейде төмендетіп, олардың инвестициялық тартымдылығын арттырады. Ғылыми-техникалық әлеуетті дайындауға да тиісті қарым-қатынастың қажет екені де анық.

Мемлекеттік-жекеменшік серіктестік негізінде іске асырылатын кен орындарын игеру процесі іріктелген технологиялары бар кен орындарын тендерге шығаруға мүмкіндік береді. Бұл да тау-кен машина жасау, сондай-ақ саланың ғылыми, жобалық және тәжірибелі-конструкторлық әлеуетін дамытуға жағдайын қамтамасыз етеді.

Облыстың маңызды минералды-шикізаттық әлеуеті бар: уран, қорғасын-мырыш, газ, кен орындары, бірқатар орташа алтын руда нысандары, әртүрлі руда емес және барлық жерлерде кездесетін пайдалы қазбалардың кен орындары, тұщы және термоминералды жерасты сулары бар.

Отын-энергетикалық пайдалы қазбаларды және кен өндіру өнеркәсібінің өзге де салаларынөндіруді ұлғайту есебінен көлемді ұлғайту күтілуде, өйткені өнімге деген сұраныстың объективті түрде артуы байқалады.

Өңдеу өнеркәсібін дамыту

Өңірдің өңдеу өнеркәсібінің негізін тамақ өнімдері, мұнай өңдеу өнімдерінің өндірісі, металлургиялық өнеркәсіп, өзге де металл емес минералдық өнім өндірісі және машина жасау өнеркәсібі құрайды.

2018 жылы Түркістан облысының өңдеу өнеркәсіптерімен 213,8 млрд. теңгеніңөніміөндірілген). Өндірілген өнім көлемінің нақты көлем индексі – 106,3%. Өнеркәсіп саласында өңдеу өнеркәсібінің үлесі 48,7%.

2019 жылы Түркістан облысының өңдеу өнеркәсіптерімен 244,6 млрд. теңгеніңөніміөндірілген). Өндірілген өнім көлемінің нақты көлем индексі – 103,2%. Өнеркәсіп саласында өңдеу өнеркәсібінің үлесі 48,4%.

Жалпы 2020 жылдың 7 айында өңдеу өнеркәсібінде өндіріс көлемінің оң динамикасына тамақ өнімдер өндірісі, жеңіл өнеркәсібі, машина жасау саласы ықпал етті.

 

6-кесте – өңдеу өнеркәсібі салаларының көлемі және НКИ

 

Көрсеткіштер атауы

2018 ж.

2019 ж.

2020 ж. 7 ай

млрд. теңге

%

млрд. теңге

%

млрд. теңге

%

Өңдеу өнеркәсібі

236,8

100,7

224,5

103,2

142,8

115,8

Тамақ өнімдерін өндіру

92,5

103,6

75,9

97,7

47,9

105,8

Сусындарды өндіру

9,5

86,3

11,2

95,1

8,2

134,8

Тоқыма бұйымдарын өндіру

6,6

106,7

12,6

92,8

11,8

2,5 есе

Киім өндіру

0,3

102,1

0,3

167,6

0,1

48,2

Былғары, және оған жататын өнімдерді өндіру

0,01

31,5

0,02

8,2 есе

0,01

60,8

Жиһаздан басқа ағаштан және тоздан жасалған бұйымдарды өндіру; сабаннан және өруге арналған материалдан жасалған бұйымдарды өндіру

0,1

88,8

0,08

123,1

0,02

71,3

Қағаз және қағаздан жасалған өнімдерді өндіру

0,2

80,1

0,1

72,7

0,04

132,6

Жазылған материалдарды басып шығару және жаңғырту

0,06

133,5

0,06

49,3

0,01

73,4

Кокс және мұнай өңдеу өнімдерін өндіру

19,3

99,0

23,3

106,4

9,6

138,8

Химиялық өнеркәсіп өнімдерін өндіру

0,4

107,0

0,3

59,0

0,1

97,1

Негізгі фармацевтикалық өнімдерді өндіру

0,5

104,0

0,6

114,6

0,2

181,6

Резеңке және пластмасса бұйымдарын өндіру

4,8

82,7

5,5

98,7

2,2

88,5

Өзгеметалл емес минералдық

Өнімдерді өндіру

11,0

97,9

12,4

105,4

7,5

102,7

Металлургия өнеркәсібі

52,8

97,3

69,7

107,2

40,6

96,2

Машиналарменжабдықтардан

басқадайынметалл

бұйымдарынжасау

10,8

100,5

1,2

100,6

0,6

101,7

Машина жасау

26,3

100,6

28,0

121,6

12,0

113,2

Электржабдықтарынжасау

26,4

107,3

24,4

117,1

10,1

112,4

 

Дереккөз: Статистика департаменті мәліметтері негізінде есептелінген

Өңдеу өнеркәсібі өнімдерінің негізгі көлемі Созақ ауданының (32,5%) және Төлеби ауданының кәсіпорындарына тиесілі (10,7%).

2018 ж. Түркістан облысында бір еңбек етушіге шаққанда өңдеу өнеркәсібінің еңбек өнімділігі– 28,8 мың АҚШ долларын, немесе 2017 жылмен өсім индексі 108,5% құрады.

 

Перспективалары:

Түркістан қаласын бүкіл түркі әлемінің рухани орталығы ретінде одан әрі дамыту Түркістан оазисінің туристік объектілеріне деген қызығушылықтың едәуір артуын қамтамасыз етеді және туризмнің тиісті инфрақұрылымын құруды, сондай-ақ басқарудың халықаралық стандарттарын енгізуді және үздік әлемдік практикаға сәйкес қызмет көрсетуді талап етеді.

Мысалы, жыл сайынғы келу туризмінің өсуіне қарамастан, Өзбекстан үкіметі "Бокий Бухоро" (Мәңгілік Бұхара) бірінші еркін туристік аймағын құру бойынша жұмыстар жүргізуде. Жобамен түрлі класстағы қонақ үйлер, Ойын-сауық және сауда орындары, 500 орынға арналған амфитеатр, Кәдесый өнімдерінің дүкендері, әлем халықтарының асханасы бар дәмхана мен мейрамханалар салу көзделіп отыр.

Туристік аймақ Өзбекстан Республикасындағы еркін экономикалық аймақтар үшін көзделген жеңілдіктер мен преференциялардың барлық тізімін алады.

Осыған байланысты Қазақстанға Жібек жолының туристік бағыттарының басты қалаларының бірі болып табылатын Түркістандағы туризмді дамыту үшін неғұрлым тартымды және бәсекеге қабілетті жағдайлар ұсыну маңызды.

Нұр-Сұлтан қаласын дамыту тәжірибесі көрсеткендей, тартымды инвестициялық климат  2 трлн. теңгеден астам инвестиция тартуды қамтамасыз етті. және "Астана – жаңа қала" АЭА аумағында жаңа өндірістерді дамытуға арналған қаражат.

Қазақстан Республикасы Президентінің облыс орталығын көшіру және Түркістан қаласына Түркістан облысының облыс орталығы мәртебесін беру туралы шешімі қалада қазіргі заманғы әлеуметтік, әкімшілік, туристік инфрақұрылымдардың жаңа объектілерін құру міндетін алға қояды.

"TURKISTAN" АЭА-ның қызметі туризм инфрақұрылымын белсенді дамытуға, сондай-ақ Түркістан қаласының жаңа әкімшілік орталығының инфрақұрылымын жедел дамытуға бағытталған.

АЭА басым бағыттары:

- туризм;

- құрылыс;

- өнеркәсіп.

Осы бағыттарды дамыту қажеттілігі Түркістан қаласын халықаралық туризм және қажылық объектісі ретінде ілгерілетудің, жаңа әкімшілік орталықты дамытудың, сондай-ақ стрио материалдарын өндіруді дамытудың бірінші кезектегі міндеттеріне негізделген.

АЭА қызметінің негізгі түрлері:

1) туристік қызмет көрсету;

2) мынадай шарттар сақталған кезде туристерді орналастыру орындарын, Санаториялық және сауықтыру объектілерін салу және пайдалануға беру; салынып жатқан және пайдалануға берілетін объектілер ойын бизнесімен байланысты емес; Құрылыс және пайдалануға беру жобалау-сметалық құжаттамаға сәйкес жүзеге асырылады;

3) құрылыстағы озық технологияларды пайдалану арқылы тұрғын үй, коммерциялық, инфрақұрылымдық құрылыс түрлерін дамыту;

4) жобалау-сметалық құжаттамаға сәйкес ауруханаларды, емханаларды, мектептерді, балабақшаларды, мұражайларды, театрларды, жоғары және орта оқу орындарын, кітапханаларды, оқушылар сарайларын, спорт кешендерін салу және пайдалануға беру;

5) жобалау-сметалық құжаттама шегінде қызметтің басым түрлерін жүзеге асыруға тікелей арналған объектілерді салу және пайдалануға беру болып табылады.

6) құрылыс материалдарын өндіру;

7) өзге де металл емес минералдық өнімдер өндірісі;

8) дайын металл бұйымдарын өндіру;

9) өндірістің логистикалық түрлері, оның ішінде:

- қойма шаруашылығы, өңдеу және орау;

- қосалқы көлік қызметі;

10) маркетингтік, ғылыми-зерттеу, ғылыми-техникалық жобаларды әзірлеу және іске асыру және жаңа инновациялық өндірістер мен технологияларды құру және дамыту бойынша тәжірибелік-конструкторлық жұмыстар жүргізу.

АЭА әлеуетті қатысушылары       

АЭА резиденттері келесі ұйымдар болады:

  • Қазақстан және шетел туристік нарығының өкілдері
  • Қызмет көрсету саласындағы шағын және орта бизнес
  • Ұлттық даму институттары және олардың еншілес ұйымдары
  • Инвестициялық ұйымдар
  • Трансұлттық компаниялар

 

Тамақ өнеркәсібінің дамуы

Тамақ өнеркәсібі өңірдің өңдеу өнеркәсібінің негізгі салаларының бірі болып табылады. 2018 жылға Түркістан облысы бойынша тамақ өнеркәсібі өндірісінің көлемі 75,9млрд. теңгені, 2017 жылдың тиісті кезеңіне НКИ – 99,8%құрады. 2019 жылға Түркістан облысы бойынша тамақ өнеркәсібі өндірісінің көлемі 75,9 млрд. теңгені, 2018 жылдың тиісті кезеңіне НКИ – 97,7%құрады. 2020 жылдың қаңтар-шілдеде Түркістан облысы бойынша тамақ өнеркәсібі өндірісінің көлемі 47,9 млрд. теңгені, 2019 жылдың тиісті кезеңіне НКИ – 105,8%құрады.

Ауылшаруашылық саласының қарқынды дамуы өңірдегі тамақ өнеркәсібінің дамуына өз ықпалын тигізді.

 

7-кесте –өңірдегі тамақ өнеркәсібінің көрсеткіштері

 

Көрсеткіштер атауы

Өлшем бірлігі

2018 ж.

2019 ж.

2020 ж. 7ай

Тамақ өнеркәсібі өндірісінің көлемі

млрд.

теңге

75,9

75,9

47,9

Тамақ өнімдерін өндіру көлемі

млрд.

теңге

99,8

97,7

105,8

Нақты көлем индексінің өткен жылға

%

9,6

11,2

8,2

Сусындарды өндіру

млрд.

теңге

94,8

95,1

134,8

Нақты көлем индексінің өткен жылға,

%

40,0

35,6

39,3

Дереккөз: Статистика департаменті мәліметтері негізінде есептелінген. Түркістан облысы/ Бюллетень өнеркәсіп жұмысының негізгі көрсеткіштері. Түркістан облысының статистика департаменті.

 

Саланың негізгі кәсіпорындары: «Фудмастер компаниясы» ЖШС, «Асем-ай» ЖШС, «Алекс» ЖШС,  «Ордабасы құс» ЖШС, «Бөрте Милка» ЖШС.

2015-2019 жылдары Түркістан облысы бойынша кәсіпкерлікті қолдау Картасы шеңберінде 58,8 млрд. теңгеге 58 инвестициялық жоба іске асырылды (2 мыңнан аса жұмыс орны).

2019 жылға кәсіпкерлікті қолдау Картасы шеңберінде жалпы инвестиция 21,3 млрд. теңгеге 13 жобаны іске асырылып, 824 тұрақты жұмыс орны ашылды.

Ағымдағы жылдың 7 айында жалпы инвестиция 1,5 млрд. теңгеге 1 жоба іске асырылып, 60 тұрақты жұмыс орындары құрылды. («Стандарт Ресурсис» ЖШС көмір-химия комбинатының өндірісі).

Облысымыздың тамақ өнеркәсібінің потенциалы бәсекелі өнім шығаруды қамтамасыз етіп,ішкі нарықты негізгі азық-түлік өнімдерімен толықтырып, сыртқы нарыққа экологиялық таза өнім шығаруға мүмкіндік береді.

Перспективалар:

  • Түркістан облысы республикада бір қатар шаруашылық өнімдерініңжалпы өнім көлемі бойынша алдыңғы орындарда;
  • Негізгі азық-түлік өнімдерін өндіруі артып, сұраныс пен тұтыну;
  • Өңдеу өнеркәсібі мен жалпы экономикада тамақ өнімдерін өңдеу өнеркәсібін дамытуда өңірдің потенциалы жоғары;
  • Облыста тамшылатып суару әдісі кеңінен ендіріліп, жылыжай аумағы едәуір артқан;
  • Облыста азық-түлік өндіретін ірі және орта кәсіпорындардың едәуір саны шоғырланған;
  • Халықтың едәуір бөлігі АӨК саласында қамтылуда;
  • Алуан түрлі азық-түлікте ішкі тұтынушылықтың жоғары, осы мақсаттар шығыс деңгейінің көлемімен расталады;
  • Өндірілетін ауыл шаруашылық өнімдерінің көлемін ұлғайту және терең өңдеу резервтің болуы;
  • Аз ғана инвестициямен саланың өсу қарқыны жоғары болуы.

Металлургия өнеркәсібі

Металлургия өнеркәсібінің өндіріс көлемі ақшалай түрде 2018 ж. 49,9 млрд. теңгеден 2019ж. 69,7 млрд. теңгеге дейін артса, саланың өңдеуөнеркәсібіндегі үлес салмағы 23,3%-дан 28,5%-ға дейін артқан.

Сонымен қатар, 2018 жылы Түркістан облысында металургия өндірісінің көлемі 49,9 млрд. теңгені, НКИ – 90,0%-ды құраған. Өңдеу өнеркәсібінде саланың жалпы үлесі 23,3%.Осыдан шығарылатыны, талдау кезеңіне металлургия нарығында бағаның біршама төмендегенін көрсетеді.

Ағымдағы жылдың 7 айында металургия өндірісінің көлемі 40,7 млрд. теңгені, өткен жылға нақты көлем индексі – 96,2%-ды құрады. Өңдеу өнеркәсібінде саланың жалпы үлесі 28,5%.

Машиналар мен жабдықтардан басқа дайын металл бұйымдарын жасау көлемі660,4 млн.теңгені, өткен жылға нақты көлем индексі – 101,7%-ды құрады. Өңдеу өнеркәсібінде машиналар мен жабдықтардан басқа дайын металл бұйымдарын жасаукөлемі – 0,5%.

Түркістан облысы дамып келе жатқан металлургия өнеркәсібі және дайын металл өнімдерін өндіру саласына ие.

Салалардың негізгі өнімдері: екінші деңгейлі шикізаттан қара және түрлі түсті (алюминий) металл жаймасын, құрылыс металл құрылымдарын және олардың өзге де бөліктерін өндіру. Экономикалық дағдарысқа және түрлі түсті металлургия өндірісіне де әсер етті.

Түркістан облысы табиғи және техногенді полиметалл шикізатына бай. Оларды өңдеуге тиімді технологиялар қажет.

 

8-кесте –металлургия өнеркәсібініңкөрсеткіштері

                Көрсеткіштер

атауы

Өлшем бірлігі

2018 ж.

2019 ж.

2020 ж. 7 ай

Металлургия өнеркәсібі өндірісінің көлемі

млрд. теңге

49,9

69,7

40,6

НКИ, өткен жылға қарағанда

%

90,0

107,2

96,2

Машиналарменжабдықтарданбасқа дайынметаллбұйымдарынжасау көлемі

млрд.

теңге

1,1

1,2

0,6

НКИ, өткен жылға қарағанда

%

142,0

100,6

101,7

Металлургия өнеркәсібінің өңдеу өнеркәсібі көлеміндегі үлесі

%

23,3

28,5

28,4

Машиналарменжабдықтарданбасқадайынметаллбұйымдарынжасау көлемінің өңдеу өнеркәсібі көлеміндегі үлесі

%

0,5

0,5

0,5

Дереккөз: Статистика департаменті мәліметтері негізінде есептелінген. Түркістан облысы/ Бюллетень өнеркәсіп жұмысының негізгі көрсеткіштері. Түркістан облысының статистика департаменті.

 

2015 жылға дейін уран өндірісінің өнімдеріне деген сұраныстың өсу үдерісі байқалса, 2015 жылдан және сонан кейінгі жылдары сұраныстың азайғаны байқалады. Уран өндіру көлемін ұлғайту немесе азайту Қазақстан Республикасы Үкіметінің шешімімен реттеледі.

Облыстың Созақ ауданында «Катко» БК» ЖШС, «Южная тау-химия компаниясы» БК» ЖШС, «Қаратау» ЖШС, «Инкай» БК» ЖШС, «Орталық» ӨК» ЖШС, «КазАтомПром-Sauran» ЖШС, «КазАтомПром-Sauran» ЖШС-нің «Степное-РУ» филиалы, «Аппақ» ЖШС(Созақ ауданыда),«Заречное» ҚРҚ БК» АҚ (Отырар ауданыда)сияқты уран өндіретін кәсіпорындар табысты жұмыс істеп келеді. Әлемдік экономикалық дағдарыс және уранға деген сұраныстың азаюы қара және түрлі түсті металлургия өндірісіне өте қатты әсер етті. Өндіруді азайту, сондай-ақ, металлургия өнімдерінің негізгі тұтынушылары – машина жасау зауыттарының жабылуы аталмыш сала өніміне деген сұранысты төмендетуге әкеп соқтырды. Оның ішінде облыс металлургиясы да бар.

Негізгі өнім түрлері: табиғи уранның химиялық концентраты, түрлі түсті металдар, қорғасын, күміс.

 

Құрылыс индустриясы және құрылыс материалдарын өндіру.

2018 ж. Түркістан облысында өзгеде металл емес минералдық өнімдерін өндіру көлемі 10,3 млрд. теңге, 2017 жылмен НКИ – 91,7% құрады.Өңдеу өнеркәсібінде бұл сала 4,8%-ды құрайды

2019 ж. Түркістан облысында өзгеде металл емес минералдық өнімдерін өндіру көлемі 12,4 млрд. теңге, 2018 жылмен НКИ – 105,4% құрады. Өңдеу өнеркәсібінде бұл сала 5,1%-ды құрайды

2020 жылдың 7 айында құрылыс материалдарының көлемі 7,5 млрд.теңгені құрап, өткен жылдың тиісті кезеңімен салыстырғанда нақты көлем индексі – 102,7% құрады.

Кірпіш өндіру. Аталмыш сала бойынша облыста келесі кәсіпорындар көрсетілген:«Агро-5» ЖШС, «Батсу-Водоканал» ЖШС, «Рауан-7» ЖШС (Ордабасы ауданы).

 

9 – Кесте. Өзге металл емес минералдық өнімдерді өндіру

Көрсеткіш атауы

Өлш.бірлігі

2019 ж.

Өзге металл емес минералдық өнімдерді өндіру көлемі

млрд.тенге

12,4

Өткен жылдың тиісті кезеңіне НКИ (Шымкент қ. қоспағанда 9 айға)

%

105,4

            Түркістан облысының статистика департаменті

Цемент өндірісі. Аталған саланың кәсіпорындары:«Састобе Технолоджис» (Түлкібас ауданы).

2020 ж. 7 айында Түркістан облысында 32 041мың тонна немесе 2019 ж. деңгейімен салыстырғанда 68,8%(46 543мың тонна)цемент түрлері өндірілді.

Әктас өндіру. Облыстың осы салада жұмыс істейтін кәсіпорындар: «Түлкібас әк зауыты» ЖШС, «Умит-СД» ЖШС, «КАС-Бетон» ЖШС (Түлкібас ауданы).

2020 ж. 7 айында 29,7 мың тонна әктас өндіріліп, өткен жылдың тиісті кезеңімен салыстырғанда нақты көлем индексі – 80,9% құрады.

Тауарлы бетон өндіру.Түркістан облысы бойынша 2019 жылы бетоннан жасалған өнімдерді өндірудің нақты көлемінің жоғарғы қарқынмен өсуі 6 аудан/қаласында байқалады: Қазығұрт ауданында 2,4 есе, Созақ ауд. – 181,6%, Сарыағаш ауд. – 177,3%, Сайрам ауд. – 142,7% және Кентау қ. – 192,9%, Түркістан қ. –157,8% құрады.

2020 ж. 7 айында 366,1мың тонна тауарлы бетон өндіріліп, өткен жылдың тиісті кезеңімен салыстырғанда нақты көлем индексі – 2,8 есе құрады.

Перспективалары:

Әртүрлі құрылыс материалдарына деген ішкі қажеттіліктің жоғарылығы құрылыс материалдарының импорт көлемінің жыл сайын өсуімен расталып отыр. Өңірде құрылыс материалының көптеген түрлерін өндіруге қажетті шикізаттың қомақты мөлшері бар. Құрылыс-монтаж жұмыстарының көлем үдерісі өнеркәсіптік, сондай-ақ тұрғын үй-азаматтық құрылысында да артып келе жатқанын көрсетеді. Облыста кластер жасау үшін біріктіруге болатын құрылыс материалдары өнімдерін өндіретін өнеркәсіптік кәсіпорындар жұмыс істейді.

Машина жасау

2018 ж. Түркістан облысында саладағы өнімнің өндіру көлемі 25,9 млрд. теңге, 2017 жылдың тиісті кезеңімен салыстырғанда нақты көлем индексі – 185,6% құрады.

         2019 ж. Түркістан облысында машина жасау өндірісінің көлемі 28,0 млрд. теңгені,өткен жылдың тиісті кезеңімен салыстырғанда нақты көлем индексі – 121,6%-ды құрады.Өңдеу өнеркәсібініңжалпы көлемінде машина жасау өндірісінің үлесі – 11,4%-ды құрайды.

         2020 ж. қаңтар-шілдеде электр жабдықтарын өндіру көлемі 10,2 млрд. теңгені құрап, өткен жылдың тиісті кезеңімен салыстырғанда нақты көлем индексі – 112,4%. Өңдеу өнеркәсібінің жалпы көлемінде электр жабдықтарын өндіру үлесі – 7,1%-ды құрайды.

 

10-кесте – машина жасаудың даму динамикасы

Көрсеткіштер атауы

Өлш. бірлік

2018 ж.

2019 ж.

2020 ж. 7ай

Машина жасау өндірісінің көлемі

млрд.

теңге

25,9

28,0

12,0

НКИ, өткен жылға

%

185,6

121,6

113,2

Өңдеу өнеркәсібіндегі машина жасаудың үлесі

%

12,1

11,4

8,4

Электр жабдықтарын өндіру көлемі

млрд.

теңге

24,3

24,4

10,1

НКИ, өткен жылға

%

197,0

117,1

112,4

Электр жабдықтарын өндірудің  өңдеу  өнеркәсібінің жалпы көлеміндегі үлесі

%

11,4

9,9

7,1

Дереккөз: Статистика департаменті мәліметтері негізінде есептелінген. Түркістан облысы/ Бюллетень өнеркәсіп жұмысының негізгі көрсеткіштері. Түркістан облысының статистика департаменті.

2019 жылы Түркістан облысында 6 ірі және орта өнеркәсіп кәсіпорындары жұмыс атқаруда, оның ішінде: 3 кәсіпорын Арыс қ., 1 кәсіпорын Кентау қ., 1 кәсіпорын Түркістан қ. және 1 кәсіпорын Сайрам ауданында.

 

2015-2017жж. ТО кәсіпкерлікті қолдау картасы бойынша ИИДМБ аясында машина жасау саласында жалпы сомасы шамамен 8,4 млрд. теңгеге
3 жоба іске асыр2ылды, онда 115-ке жуық жұмыс орны құрылды. Оның ішінде: 2015ж. - 2 жоба («KAZ KIOTI» ЖШС, 6818,8 млн.тг., 40 ж.о.,Ордабасы ауд., «ЮгЭлектроПривод» ЖШС, 853,4 млн. тг., 33 ж.о.,Кентау қ.); 2016 ж. - 1 жоба («ЭлектроДеталь» ЖШС, 742 млн.тг., 42 ж.о.).

Химия және фармацевтика өнеркәсібі

2018 ж. Түркістан облысы бойынша химия өнеркәсібінде өнім өндіру көлемі 501,2 млн. теңгені құрады. 2017 жылдың тиісті кезеңімен салыстырғанда нақты көлем индексі – 240,3% құрады.

2019 ж. Түркістан облысы бойынша химия өнеркәсібінде өнім өндіру көлемі 312,9 млн. теңгені құрады. 2018 жылдың тиісті кезеңімен салыстырғанда нақты көлем индексі – 59,0% құрады.

2020 ж. қаңтар-шілдеде Түркістан облысы бойынша химия өнеркәсібінде өнім өндіру көлемі 173,1 млн. теңгені, өткен жылдың тиісті кезеңімен салыстырғанда нақты көлем индексі – 97,1%-ды құрады.

Түркістан облысында химия саласының үлесі өңдеу өнеркәсібі көлемінің 0,1% құрайды.

 

11-кесте –химия және фармацевтика өнеркәсібінің даму динамикасы

Көрсеткіштердің атауы

Өлш. бірлік

2018 ж.

2019ж.

2020 ж.

Химия өнеркәсібі өнімдерін өндіру көлемі

млрд.

теңге

0,5

0,3

0,2

НКИ, өткен жылға

%

240,3

59,0

97,1

Өңдеу өнеркәсібінің  көлемінде химия  өнеркәсібінің үлесі

%

0,2

0,1

0,1

Негізгі фармацевтикалық өнімдерді өндіру көлемі

млрд.

теңге

0,5

0,6

0,3

НКИ,өткен жылға

%

98,8

114,6

181,6

Негізгі фармацевтикалық өнімдерді өндірудің өңдеу өнеркәсібінің жалпы көлеміндегі үлесі

%

0,3

0,3

0,2

Дереккөз: Статистика департаменті мәліметтері негізінде есептелінген. Түркістан облысы/ Бюллетень өнеркәсіп жұмысының негізгі көрсеткіштері. Түркістан облысының статистика департаменті.

 

2018 ж. Түркістан облысы бойынша фармацевтика өнеркәсібінің өнім өндіру көлемі 583,5млн. теңгені құрады. 2017 жылдың тиісті кезеңімен салыстырғанда нақты көлем индексі – 98,8% құрады.

2019 ж. Түркістан облысы бойынша фармацевтика өнеркәсібінің өнім өндіру көлемі 668,5 млн. теңгені құрады. 2018 жылдың тиісті кезеңімен салыстырғанда нақты көлем индексі – 114,6% құрады.

2020жылы қаңтар-шілде айларында химия өнеркәсібі 292,5 млн.теңгені құрап, өткен жылдың тиісті кезеңімен салыстырғанда нақты көлем индексі – 181,6%құрады.Өңдеу өнеркәсібіүлесіндегі негізгі фармацевтикалық өнімдерді өндіру үлесі 0,2% құрады.

Химия өнеркәсібі өнімдерінің негізгі түрлері: өндірістік сары фосфор, термиялық ортофосфор қышқылы, фосфор минералды тыңайтқыштар, шаруашылық сабын, этил спирті, тазарту және жуу құралдары. Облыстағы негізгі химиялық кәсіпорындардың бәрі минералды органикалық емес шикізаттан жасалған базалық химия өнімдерінің шектеулі спектрін өндіруге бағдарланған.

Перспективалары:

Облыстың фосфорит және барит рудалары, ас тұзы сияқты пайдалы қазбаларының айтарлықтай қоры бар. Химия өнеркәсібінің негізгі өнім импорты ұлғайып келеді, бұл өңірдегі аталмыш сала өнімдеріне деген сұраныстың артып келе жатқанын көрсетеді. Өңірде химия өнеркәсібінің саласы салыстырмалы түрде жоғары деңгейде дамып келеді.

Осылайша, химия өнеркәсібінің әлеуеті болашақта кәсіпкерлікті қолдау картасы аясында 4,6 млрд. теңгеге2 инвестициялық жобаларды іске асыруға мүмкіндік береді, онда 400-ден аса жұмыс орны құрылады.

Резеңке және пластмасса өнімдерін өндіру

2018 ж. салада 6,1 млрд. теңгеге өнім өндірілді, 2017 ж. салыстырғанда нақты көлем индексі 90,3%-ды құрады.

2019 ж. салада 5,5 млрд. теңгеге өнім өндірілді, 2018 ж. салыстырғанда нақты көлем индексі 98,7%-ды құрады.

2020 ж. қаңтар-шілде айларында салада 2,2 млрд. теңгеге өнім өндірілді, 2019 ж. салыстырғанда нақты көлем индексі 88,5%-ды құрады.

Резеңке және пластмасса өнімдерін өндіру облыстың өңдеу өнеркәсібі көлемінің 1,5%-ын құрайды.

Негізгі өнім түрлері: пластмассадан дайындалған бөтелкелер мен өнімдер, пластикалық құбырлармен, пластикалық есіктер, терезе және оның бөліктері, ПЭТ пішіндер және т.б.

2018 ж.облыс бойынша7080 мың дана бутолдар, флакондар және соған ұқсас пластмассадан жасалған бұйымдар өндірілді.

2019 ж. 267,0 мың кг.есіктер, терезелер, есіктерге арналған қораптар және аналог өнімдерін, сондай-ақ, пластмассадан жасалған олардың бөліктері өндірілді. Аталған көрсеткіштердің өсуі Түркістан, Арыс қалаларында және Отырар, Сайрам аудандарында байқалады.

2015-2019жж. ИИДМБ аясында ТО кәсіпкерлікті қолдау картасы бойынша резеңке және пластмасса өнімдерін өндіру саласында жалпы сомасы шамамен 423 млн. теңгеге 2 жоба іске асырылды, онда 46 жұмыс орны құрылды. Оның ішінде:  2016 ж. – 1 жоба (ЖКРаджапов, 200 млн.тг., 15 ж.о., Мақтарал ауд.), 2017 ж. – 1 жоба («Сырлы Созак» ЖШС, 223 млн. тг., 31 ж.о., Созақ ауданы).

Негізгі өнім түрлері: бөтелдер, пластмасса бұйымдары, пластик құбырлар, пластик есіктер, терезелер мен пластмассадан жасалған олардың бөліктері, ПЭТ пішіндер және т.б.

         2018 ж. Түркістан облысында 3 586089 кг. пластиктен жасалған құбырлар (трубы и трубки, рукава, шланги, фитинги) өндірілген.

         Және де 2019 ж. 166504 кг. пластик есіктер, терезелер мен пластмассадан жасалған олардың бөліктері өндірілген. 2018 жылы бұл көрсеткіштің Түркістан, Арыс қалалары мен Отырар, Сайрам аудандарында өсуі байқалған.

Ішкі нарықтағы сұраныстың өсуі, өндірістік әлеуеттің болуы, тұтынушыларғажақындығыиндустрияландыру Картасы шеңберінде жүзеге асырылған жобалардың болуы аталмыш саланың даму әлеуетінің болашағы зор және жүзеге асыруды басқа инвестициялық жобалар аясында ИИДМБ екінші бесжылдығы аясында 0,6 млрд. теңгеге 4 инвестициялық жобаны жүзеге асыруды, онда 100 жуық жұмыс орнын ашу жоспарланған.

 

Жеңіл өнеркәсіп

Облыстың жеңіл өнеркәсібіне тоқыма және тігін өнеркәсібі, киімдер, былғары және соған қатысты өнімдерін өндіруі кіреді.

2018 ж.сала кәсіпорындарымен8,5 млрд. теңгенің өніміөндірді НКИ – 103,3%.

2019 ж. қорытындысымен Түркістан облысында 12,9 млрд. теңгенің өнімі өндірілді, нақты көлем индексі 93,1%.

Негізгі өнім түрлері:мақта талшығы, мақта-мата жібі, мақта-мата кездемелері, үйге қажетті заттар, жұмысқа арналған киімдер, барлық жасқа арналған сырт киімдер, униформалар, әртүрлі костюмдер, бас киімдер, тоқыма шұлықтар және т.б.

2020 жылдың 7 айында 11,9 млрд. теңге өндіріс көлемі, НКИ – 2,4 есе.

Саланың негізгі кәсіпорындары Мақтарал ауданында (мақта талшығын өндіретін 9 кәсіпорын), Төлеби ауданында (арнайы киім өндіретін 1 кәсіпорын), Түркістан қ. (2 кәсіпорын), Шардара ауданында (мақта талшығын өндіретін 2 кәсіпорын) орналасқан.

12-кесте –жеңіл өнеркәсіптің даму динамикасы

Көрсеткіштер атауы

Өлшем бірлік

2018 ж.

2019 ж.

2020 ж.

Тоқыма бұйымдарын өндіру көлемі

млрд.

теңге

8,4

12,6

11,8

НКИ, өткен жылға

%

103,4

92,8

2,5 есе

Киім өндіру көлемі

млрд.

теңге

х

0,3

0,1

НКИ, өткен жылға

%

х

167,6

48,2

Былғары және оған жататын өнімдерді өндіру

млрд.

теңге

х

0,02

0,01

НКИ, өткен жылға

%

х

8,2 есе

60,8

Жеңіл өнеркәсіптің өңдеу өнеркәсібінің жалпы көлеміндегі үлесі

%

3,9

5,3

8,3

            Дереккөз: Түркістан облысы Статистика департаменті мәліметтері негізінде есептелінген//өнеркәсіп жұмысының негізгі көрсеткіштер бюллетені

Негізі мақта шиказатын өңдеумен Мақтарал ауданының кәсіпорындары айналысады. Облысымыздағы мақта талшығының жалпы өндіріс көлемінен Мақтарал ауданының үлесі – 79,5%, Ордабасы ауданы – 7,5%, Шардара ауданы – 6,6% және Түркістан ауданы – 6,4%.

Мақтарал ауданында соңғы онжылдықта өсімдік шаруашылығы саласында өзара байланысты үш негізгі мәселе пайда болды:

- мақта монокультурасы;

- вегетациялық кезеңде су ресурстарының тапшылығы;

- суармалы жерлердің мелиоративтік жағдайының нашарлауы.

Осыған байланысты мақта монокультурасы ауылшаруашылықдақылдарының ауыспалы егіс тәжірибесін сақтамауға, топыраққұнарлылығының төмендеуіне, топырақтың сортаңдануына, демек мақтаөндірісінің төмендеуіне әкелді.

Перспективалары:

Жергілікті өндірілетін мақта-талшығына көптеген ұсыныс бар, сондай-ақ, қолданыстағы егін алаңдарынан, тіпті одан да көп шитті мақта көлемдерін өңдеуге қабілетті өңдеу кәсіпорындарының саны жетерлік.

Қазіргі таңда, Қазақстан мақтасының 90%-дан астамы экспортқа шығарылады. Жергілікті мақтаны қосымша құнды ұлғайту процестерінде пайдалануға мүмкіндік бар.

Ғылыми-зерттеу мақта өсіру институтын құру, сондай-ақ мақта-тоқыма кластерін дамыту бағдарламасында қарастырылған мақтаның – талшықтың сапасын бағалау бойынша заманауи зертхана желісін құру үшін халықаралық танымал компанияларды тартуҚазақстандағы мақтаның сапасы мен өнімін арттыруға айтарлықтай ықпал етері сөзсіз.

Шикізаттың болуы.Түркістан облысы, мақта өсірілетін жалғыз аймақ болуы, ірі нарықтарға жақын орналасуы (Ресей, Қытай, Үндістан), ЕЭА-ның болуы жеңіл өнеркәсіп өндірісін одан әрі арттыруға мүмкіндік береді.

 

Аграрлық-өнеркәсіп кешені

Түркістан облысы агроөнеркәсіп кешені саласы облыстың басым салаларының бірі, өйткені, облыста өндірілген өнімнің 35-40% ауыл шаруашылығы саласы қамтып отыр. 2019 жылдың қорытындысымен облыстың жалпы өңірлік өніміндегі ауылшаруашылығының үлесі 12,01 % құраған, сонымен бірге Республикада ауыл шаруашылығының жалпы өнімі көлемінің 14% Түркістан облысына тиесілі.

 

13-кесте –ІӨӨ-дегі ауылшаруашылығының үлесі

 

Көрсеткіш атауы

2018ж.

Жалпы көлемдегі үлесі,

%

2019ж

Жалпы көлемдегі үлесі,

%

2020ж.

Жалпы көлемдегі үлесі,

%

Облыс бойынша жалпы өңірлік өнім, млрд. тг.

2 362,4

6,2

2508,4

6,1

2 808,4

6,1

О.і.:

 

 

 

 

 

 

Ауыл шаруашылығы, млрд.тг.

204,3

8,6

232,8

9,3

253,8

9,0

 

Түркістан облысының ауылшаруашылығында 178,7 мың адам жұмыс жасап, 2020 жылдың бірінші тоқсанындағы еңбек өнімділігі бір жұмысшыға жаққанда 322,9 мың тг. құрады, немесе 9,5%-ға артты.

2020 жылдың I-ші жартыжылдығында Түркістан облысында орман, ауыл шаруашылығы және балық шаруашылығы қызметкерлерінің саны 178,7 мың адамды құрады, бір жұмысшының еңбек өнімділігі 322,9 мың теңгені құрап, 9,5%-ға артты.

31.12.2019 ж. жағдай бойынша Түркістан облысында ЖІӨ көлемі 629,8 млрд. теңгенің өнімін, НКИ 104,7% құрады.

2019 жылы Түркістан облысында  ауылшаруашылық өнімдерінің көлемі 629,8 млрд. теңгені, өткен жылмен салыстырғанда 104,7%-ға өсті.

 

14-кесте – Ауылшаруашылығының жалпы өнім (қызмет) өндіруі

 

Көрсеткіштер атауы

Ауыл шаруашылығының жалпы өнімі, млрд.тг.

оның ішінде:

2019 ж. НКИ,

2018 ж. %

Өсімдік шаруашылығы, млрд.тг.

Мал шаруашылығы, млрд.тг.

ҚР

ТО

ҚР

ТО

ҚР

ТО

ҚР

ТО

2018 ж.

4474,0

548,7

2411,5

292,6

2050,5

255,3

103,4

105,4

2019 ж.

5239,9

629,8

2896,9

355,2

2306,4

271,4

100,9

104,7

2020 ж.

1679,0

235,4

241,9

63,5

1419,2

170,1

102,5

101,7

 

15-Кесте – Аудандардың ауыл шаруашылығының жалпы өніміндегі үлес салмағы,%

 

№

Қалалар, аудандар

2018 жыл

2019 жыл

2020 жыл

млрд.теңге

Аудандар үлесі %

млрд. теңге

Аудандар үлесі %

млрд.теңге

Аудандар үлесі %

Түркістан облысы

548,7

100

629,8

100

235,4

100

1

Байдібек

19,1

3,5

23,0

3,6

11,9

5,0

2

Қазығурт

36,2

6,6

38,7

6,1

18,6

7,9

3

Мақтарал

42,4

7,7

43,1

6,8

8,6

3,6

4

Ордабасы

35,4

6,4

43,9

7,0

18,7

7,9

5

Отырар

19,2

3,5

21,7

3,4

7,8

3,3

6

Сайрам

63,9

11,6

75,8

12,0

32,7

13,9

7

Сарыағаш

58,7

10,7

77,1

12,2

39,1

16,6

8

Созақ

12,8

2,3

13,3

2,1

6,6

2,8

9

Төлеби

35,1

6,4

39,0

6,2

16,2

6,9

10

Түлкібас

34,6

6,3

38,3

6,1

16,9

7,2

11

Шардара

29,8

5,4

32,1

5,1

6,5

2,7

12

Арысь қ.

13,2

2,4

15,2

2,4

6,2

2,6

13

Кентау қ.

51,3

9,4

61,0

9,7

16,9

7,1

14

Түркістан қ.

5,5

1,0

2,8

0,4

1,8

0,7

15

Жетысай

56,2

10,2

60,0

9,5

11,3

4,8

16

Келес

35,3

6,4

44,1

7,0

15,2

6,4

 

Дерек көзі: Түркістан облысының статистика департаменті

2020 ж. 1 қаңтардағы жағдай бойынша ТО халық саны 2 016,0 мың адам, оның ішінде ауыл тұрғындары 1610,5 мың адам. 2020 жылдың қаңтар-шілде айларына Түркістан облысы бойынша халық саны 2033,0 мың адамды құрап, оның 1621,6  мың адамы ауылда тұрса, 411,4  мың адам қалалық жерде тұрады.

Түркістан облысында пайдалы жердің жалпы ауданы - 11725,8 мың га., ауыл шаруашылық жерлер – 4092,0 мың га, оның ішінде: егістік – 857,2 мың га. (13,8%) (оның ішінде суармалы - 486,7 мың га.), жайылымдар – 3030,2 мың га. (84,4%), басқалары – 204,6 мың га. (1,7%) (шабындықтар, тыңайған жерлер және басқа да жерлер).

Жыл сайын мемлекеттік қолдау артып келеді, бұл аграрлық секторды дамытуға бағытталған: егіс пен бақшаның экономикалық қол жетімділігін арттыру үшін субсидиялау, жанар-жағар май материалдарының құнын, жеміс-жидек дақылдары мен жүзімнің көпжылдық екпелерін отырғызу және өсіру құнын, минералды тыңайтқыштар, гербицидтер және биоагенттер және т.б..

Түркістан облысында 2019 жылы саланы қолдауға 41,6 млрд. теңге, бөлінді. Нәтижесінде 27534 мыңға жуық ауыл шаруашылығы кәсіпорындары мемлекеттік қолдауға ие болды.

2019 жылы Түркістан облысында 233,5 млн. АҚШ доллары ауыл шаруашылығы өнімдері экспортталса тиісінше 213,7 млн. АҚШ доллары ауыл шаруашылығы өнімдері импортталды. Сондай-ақ,  2020 жылы импортты алмастырғаннан кейін 134,4 млн. АҚШ доллары көлемінде ауылшаруашылық өнімдері импортталып сәйкесінше, 54,2 млн. АҚШ доллары көлемінде ауыл шаруашылығы экспортталды. 

 

16-кесте – Барлық елдермен сауда жасаудағы ТО-ның АӨК өнімдерінің экспорт және импорт көлемі

млн. АҚШ доллары

Тауарлық топтың атауы

Экспорт

Импорт

 

2018 ж

2019 ж

2020 ж

2018 ж

2019 ж

2020 ж

ҚР

ТО

ҚР

ТО

ҚР

ТО

ҚР

ТО

ҚР

ТО

ҚР

ТО

АӨК өнімін экспорттау және импорттау
оның ішінде:

1985

75,5

  

233,5

  

54,2

2225

79,6

  

213,7

  

134,4

 

Дерек көзі: ҚР ҚМ МКК ресми сайты. Статистика

Өсімдік шаруашылығында құрылымдық және технологиялық әртараптандыру, басым дақылдардың егістік алқаптарын кеңейту бойынша жұмыстар жалғасуда. Мал шаруашылығын дамыту үшін жем-шөп дақылдарының алқабын ұлғайтуға басымдық беріледі. Сонымен, 2018 жылдан 2020 жылға дейін облыста ауылшаруашылық дақылдарының егіс көлемі 32.6 мың гектарға ұлғайды, сөйтіп 846,1 мың га. болды

 

17-кесте – Ауыл шаруашылық дақылдарының егіс алқабы

Көрсеткіштер атауы

Ауылшаруашылық дақылдардың егіс алқабы, мың га

2018 ж.

2019ж.

2020 ж.

Қазақстан Республикасы

21899,4

 

 

Облыс

813,3

829,1

846,1

Жалпы көлемдегі үлесі, %

3,7

 

 

 

2020 жылы Түркістан облысында дақылдардың егістіктері 846,1 мың га. жерде орналасқан және өткен жылмен салыстырғанда (2019 ж. – 829,1 мың га.) 17,0 мың га. ұлғайды.

Ауылшаруашылық өнімдерінің түсімі артып, көкөніс-бақша дақылдарынан және картоптан - 2,8 млн. тн. өнім алу күтіліп отыр, бұл 2019 ж. салыстырғанда 200 мың тн. артқан (2019 жж. 2,6 млн.тн.)

 

18-кесте – Ауыл шаруашылық дақылдарының жалпы жиналуы

 

Ауыл шаруашылығы дақылдарының атауы

Анықталған егіс көлемі, жиналған егіс көлемі, мың га

2020ж.

2019 ж. %

Өнімділігі,ц/га

Жалпы жиналған өнім,

мың.тонна

2020ж.

2019 ж. %

Дәнді және бұршақты дақылдар, барлығы

2018 ж

2019ж

2020ж

2018 ж

2019ж

2020ж (жоспар)

2018 ж

2019ж

2020ж (жоспар)

277,8

284,5

302,9

106,4

19,8

24,3

24,9

550,1

690,3

754,7

109,3

о.і.: дәнді-масақты дақылдар

 

бидай

190,2

188,1

200,9

106,8

14,9

19,9

21,1

276,4

375,0

421,9

112,5

дәндік жүгері

43,9

46,1

45,5

98,6

44,5

46,6

46,6

195,4

214,8

212,2

98,7

Майлы дақылдар

97,1

91,3

83,8

91,7

9,2

8,5

9,0

89,6

78,4

75,6

96,4

мақта

132,6

131,2

125,8

95,8

25,9

26,2

26,3

343,6

344,4

330,7

96

көкөністер

39,5

42,3

43,1

101,8

248,4

228,6

250,6

981,1

967,1

1080,1

111,6

Бақша дақылдары

60,5

61,6

62,0

100,6

213,7

223,4

243,9

1290,8

1375,5

1456,6

105,8

картоп

14,0

14,9

15,4

103,3

188,3

186,1

186,5

263

278,2

286,6

103

жеміс-жидек, барлығы/жеміс беретін жастағы екпелер

19,4

19,8

19,8

 

 

 

 

 

 

 

 

17,6

18,2

19,2

105,4

62,3

59,5

60,0

110,3

108,4

115,2

106,2

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

9,5

9,7

9,8

101

69,4

69,4

69,7

66,2

67,8

68,3

100,7
                         

Дерек көзі: статистика департаменті

 

19-Кесте –аудандар кесіндісінде өсімдік шаруашылығының жалпы өнімі

 

№

Қала/

аудан

2018ж.

2019ж.

2020 ж.

млрд.теңге

аудандар үлесі,%

млрд.теңге

аудандар үлесі,%

млрд.теңге

аудандар үлесі,%

ТО

292,6

100

100

100

63,5

100

1

Байдібек

7,5

2,6

11,2

3,1

4,5

7,0

2

Қазығұрт

11,2

3,8

13,1

3,6

2,9

4,5

3

Мақтарал

32,0

10,9

32,3

9,0

1,9

2,9

4

Ордабасы

15,4

5,3

21,0

5,9

5,4

8,5

5

Отырар

9,5

3,3

11,2

3,1

0,9

1,4

6

Сайрам

24,8

8,5

31,3

8,8

4,8

7,5

7

Сарыағаш

39,8

13,6

57,1

16,0

25,6

40,3

8

Созақ

1,7

0,6

2,2

0,6

0,2

0,3

9

Төлеби

12,1

4,1

14,1

3,9

2,3

3,6

10

Түлкібас

15,0

5,1

17,7

4,9

2,8

4,4

11

Шардара

22,8

7,8

24,6

6,9

1,5

2,3

12

Арыс қ.

5,0

1,7

6,4

1,8

1,0

1,5

13

Кентау қ.

31,3

10,7

39,8

11,2

3,4

5,3

14

Түркістан қ.

2,9

1,0

105,7

29,7

0,08

0,01

15

Жетісай

42,9

14,7

45,9

12,9

1,9

2,9

16

Келес

18,8

6,4

26,7

7,5

3,9

6,1

Дерек көзі: Облыстықстатистика департаменті

 

Түркістан облысында жалпы аумағы 20,0 мың га. жерге тамшылатып суару енгізілді

Жылыжайлардың жалпы ауданы 1179,9 га. жерге салынды

Соңғы жылдары ауылшаруашылық өндірісін ұлғайту мақсатында өсімдік шаруашылығында ылғал сақтайтын заманауи технологияларды енгізу және озық инновациялық әдістерге көшу бойынша белсенді жұмыстар жүргізілуде.

2019 жылы 7 айдың (қаңтар-тамыз) қорытындысы бойынша Түркістан облысының балансына мыналар кіреді: тракторлар 13,5 мың, комбайндар 1,6 мың, трактор тіркемелері 10,7 мың дана және әр түрлі агрегаттар 10,9 мың дана. Сонымен қатар, мұндай көлемдер технологияның жетіспеушілігі және оның үлкен тозуы мәселесін шешпейді.

Мал шаруашылығы

Түркістан облысында мал шаруашылығының өсу қарқыны оң үрдіске ие болып, 2013 жылдан бастап 2018 жылға дейін мал шаруашылығының жалпы өнімінің деңгейі құндық мәнде 2 есеге артты (115,5 млрд. теңгеден 231,2 млрд. теңгеге дейін).

2020 жылғы 7 айында ІҚМ 5,6%-ға (1129,9 мың), қой мен ешкі 4,8%-ға (5042,3 мың.), жылқы 9,3%-ға (372,9 мың), түйе 16,0%-ға (34,9 мың), құс 2024,6 млн, бас  өсу динамикасы байқалады.

         Нәтижесінде өндірілгені:

- ет(тірідей салмақта-121,5 мың тн.;

- сүт 4,5%-ға, 472,5 мың тн.;

- жұмыртқа 14,0%-ға артып, 130,9 млн. дана өндірілді.

 

20-кесте –мал шаруашылығы өнімдерін өндіру

Көрсеткіштер атауы

Мал шаруашылық өнімдерін өндіру

2019ж.2018 ж.%

2018 ж.

2019 ж.

2020 ж.

Мал және құс еті

(тірі салмақта),

мың тонна

222,0

230,9

121,5

104,0

Сүт (барлық түрі), мың тонна

699

730,1

472,5

104,4

Жұмыртқалар (барлық түрлі құстардан), млн. дана

188,1

189,9

130,9

100,9

Жүн, тонна

7,4

7,6

 

102,7

 

2018 жылғы 1 қазандағы жағдай бойынша Түркістан облысында ірі қара мал саны 11%-ға өсіп, 972,6 мың басты құрады, қой мен ешкі 4,2%-ға өсіп, 4323,0 мың басты құрады, жылқылар 7,9%-ға және 304,0 мың басты құрады, түйелер 6,8%-ға өсіп 27,5 мың басты құрады, құс 8,2%-ға өсті және 1 934,0 мың басты құрады;

 

21-Кесте –  аудандар бөлінісінде мал шаруашылығының жалпы өнімі

№

Қалалар, аудандар

2018ж.

2019ж.

2020 ж.

млрд.теңге

аудандар үлесі,%

млрд.теңге

аудандар үлесі,%

млрд.теңге

аудандар үлесі,%

ТО

255,3

100

271,4

100

170,1

100

1

Бәйдібек

11,5

4,5

11,8

4,3

7,4

4,3

2

Қазығұрт

25,0

9,8

25,5

9,3

15,6

9,1

3

Мақтарал

10,2

4,0

10,6

3,9

6,6

3,8

4

Ордабасы

20,0

7,8

22,9

8,4

13,2

7,7

5

Отырар

9,7

3,8

10,4

3,8

6,7

3,9

6

Сайрам

39,1

15,3

44,2

16,2

27,7

16,2

7

Сарыағаш

18,8

7,3

19,8

7,2

13,4

7,8

8

Созақ

11,1

4,4

10,8

3,9

6,0

3,5

9

Төлеби

23,0

9,0

24,8

9,1

13,9

8,1

10

Түлкібас

19,6

7,7

20,2

7,4

14,0

8,2

11

Шардара

6,7

2,6

6,8

2,5

4,5

2,6

12

Арыс қ.

8,1

3,2

8,1

2,9

4,9

2,8

13

Кентау қ.

20,0

7,8

20,9

7,7

13,2

7,7

14

Түркістан қ.

2,6

1,0

2,7

0,9

1,7

0,9

15

Жетісай

13,4

5,2

14,0

5,1

9,3

5,4

16

Келес

16,5

6,5

17,2

6,3

11,2

6,5

Дерек көзі: Түркістан облысының статистика департаменті

«Сыбаға»бағдарламасымен 4767  аналық  басқа өтінім түсіп 2891 анылық бас жеткізілді. Тұқымдық түрлендіруге 136,2 мыңбас аналық ІҚМ қатысуда, жалпы аналық басқа шаққандағы үлесі 37% жетті.(Республикадағы үлесі-14% 2 орын)

«Алтын асық» бағдарламасымен  17 387 бас қой сатып алынып, тұқымдық түрлендіруге 239,2 мың бас аналық қатысуда, жалпы аналық басқа шаққандағы үлесі 13,7 % жетті. (Республикадағы үлесі-25%)

Ағымдағы жылдың 7 айында 754 бірлік шағын бордақылау алаңдары, 241 бірлік жанұялық сүт және 15 бірлік отбасылық құс фермалары, 6 бірлік балық шаруашылықтары қосылды.

Қайта өңдеу саласы бойынша

Облыста 11 ет, 24 сүт өңдейтін кіші, орта және ірі кәсіпорындар жұмыс істеуде.

Осы кәсіпорындарда:

-  ет 14,1 мың тонна, үлесі 13%;

-  сүт 1,3 мың тн, үлесі 11%;

- қайта өңдеу саласы бойынша жалпы өнім көлемі 7 айда 47,9 млрд тг құрап, НКИ 105,8% құрады.

2019 жылдық қорытындысы бойынша  мал мен құс басы орташа 6-7 %-ға, алынған өнім 2,5 – 3,0 %-ға артты. Ірі қара мал 1053,0 мың басты құрап 5,9% (Республикада үлесі 13 % 3-орын),уақ мал 4 291,0 мың басты құрап 5,1% (Республикада үлесі 21 % 1-орын),жылқы 346,4 мың басты құрап 8,2 % (Республикада үлесі 12 % 4-орын), түйе 30,3 мың басты құрап 8,5% (Республикада үлесі 13 % 4-орын),құс 2172,0 мың басты құрап 6,4 % артты.

Нәтижесінде:

-Ет – 230,0 мың тн өндіріліп 3,7 % артты. (Республикада үлесі 12 %  3-орын).

-Сүт – 672,9 мың тн өндіріліп 3,3% артты. (Республикада үлесі 12 %  4-орын).

-Жұмыртқа – 188,0 млн дана өндірілді.

  Қаржы институттары арқылы 2019 жылы 8584 бас  аналық ІҚМ импорттау жобалары мақұлданып, өткен жылдан 3,3 есеге артып облысқа 5058 бас жеткізілді. 136,2 мың бас аналық ІҚМ тұқымдық түрлендіруге қатысып жоспар 103,0 % орындалып, үлесі 34 % жетті. Республикада 3 орын.

  Ағымдағы жылғы 4 айда мал мен құс саны 5,6 %, сәйкесінше өндірілген өнім 6,2 % артып, 91,0 млрд. теңге өнім өндірілді.

  Мал шаруашылығы өнім көлемінің артуына төмендегі жұмыстар оң серпін берді.

   Ағымдағы жылдың 4 айында ІҚМ -дың басы 6,7%-ға артып, 1 229,0 мың бас, қой ешкі 1,8%-ға артып, 5 633,0 мың бас, жылқы 8,4 %-ға артып, 378,0 мың бас, құс 8,9%-ға артып, 2 065,0мың басты құрады.

  Нәтижесінде ет 1,8%-ға артып, 71,1 мың тн, сүт 4,7 %-ға артып, 221,1 мың тонна, жұмыртқа 12,3%-ға артып 65,2 млн. данаға жетті.

  «Сыбаға» бағдарламасымен 10,5 мың бас асыл тұқымды ірі қара мал әкелу жоспарланып, бүгінде 2,9 мың бас сатып алу үшін қаржыландырылды. Оның ішінде 1,1 мың басы әкелінді.

  «Алтын асық» бағдарламасымен  45,0 мың бас ұсақ мал сатып алу жоспарланып, 3,4 мың бас қаржыландырылып, алынды.

  Ағымдағы жылы тұқымдық түрлендіруге қолда бар 446,2 мың бас аналық ірі қараның 100,0 мың бас аналығы асыл тұқымды бұқамен қашырылуда.

   Ірі өнеркәсіптік үлгідегі мал бордақылау алаңдарына 16,3 мың бас бұқашық бордақылауға тапсырылып, 4 айда 1,5 мың тонна сиыр еті, 1,6 мың тонна қой еті экспортталды.

22-Кесте –тамақ өнімдерін өндіру

 

р/с

Тамақ өнімдерінің атауы

2018 ж.

2019 ж.

2020 ж.

2019 ж.

2019 ж, %-бен

1

Тамақ өнімдерін өндіру, млрд. теңге

75,9

75,9

47,9

100

2

Тамақ өнімдерінің нақты көлемінің индексі, %

99,8

97,7

105,8

 

3

Ет және тағамдық қосымша

өнімдері, тонна

14 336

11 652

6 683

81,2

4

Шұжық бұйымдары, тонна

3 314

4 314

2 959

130,1

5

Жас немесе салқындатылған құс еті, тонна

9 948

9 033

5 182

90,8

6

жеміс пен көкөніс мың литр

2 840,70

2 157,7

1 647,6

75,9

7

Өңделген және консервіленген көкөністер, тонна

5 205

6 967

4 054

133,8

8

Өңделген жемістер және жаңғақтар, тонна

291

116

100

39,8

9

Тазартылған май, тонна

34 790

5 716

2 800

16,4

10

Өңделген сұйық сүт және кілегей, тонна

14 586

14 915

4 870

102,2

11

Сары май, тонна

35

47

108

134,2

12

Ірімшік және сүзбе, тонна

639

961

1094

150,5

13

Басқа да сүт өнімдері, тонна

19 300

22 289

15 598

115,4

14

Дәнді дақылдардан және

өсімдіктен жасалған ұн, тонна

815 558

816 000

215 776

100,0

 

Ауыл шаруашылығы өнімдерін қайта өңдеу саласындағы проблемалық мәселелер мыналар болып табылады: өндірілетін шикізатты қайта өңдеу үлесінің төмендігі, кәсіпорындардың төмен жүктелуі немесе тоқтап қалуы айналым қаражатының тапшылығымен, өндірістің маусымдылығымен және бір жыл ішінде қайта өңдеу кәсіпорындарына шикізаттың біркелкі түспеуімен, қайта өңдеу кәсіпорындарының өндірістік жабдықтарының тозуы, бұл өз кезегінде өндірістің соңғы нәтижелеріне әсер етеді.

Азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету шаралары

Қолайлы экономикалық орта қалыптастырудағы және азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етудегі маңызды бағыттардың бірі экономиканы әртараптандыру және индустриалдандыруда инновациялық жүйелерді жүзеге асыру болып табылады. Азық-түлік қауіпсіздігі мәселелерін шешудің маңызды аспектісі мыналар болып табылады: отандық өнімнің бәсекеге қабілеттілігін арттыру үшін тиімді технологияларды енгізу, отандық өндірістің қажетті көлемін қамтамасыз ету және мемлекеттік азық-түлік қорын қалыптастыру, ауылшаруашылық өнімдерін өндіру, сатып алу, әрі қарай өңдеу, жинау, тасымалдау және сату саласындағы экономикалық қарым-қатынас жүйесін жетілдіру бойынша шаралар қабылдау, ауылшаруашылығының материалдық-техникалық базасын кеңейту.

Жоғарыда көрсетілген іс-шараларды жүзеге асыруы импортқа деген тәуелділікті төмендетуге, демек өзге елдерге деген экономикалық тәуелділікті де төмендетуге мүмкіндік береді (23-Кесте).

 

23-кесте – Халықтың жан басына шаққандағы азық-түлікті тұтынудың ұлттық нормасымен белгіленген салыстырмалы кестесі

 

Түркістан облысы

р/с

Өнім атаулары

Тұтыну нормасы кг/жыл

қажеттілік

өндірілгені

Баланс
(+,-)

қамтамасыз етілуі, %

1

Ұн 1 с.

109

215 493

326212

110 719

151,4

2

1с. Ұннан жасалған нан

28

55 356

109084

53 728

197,1

3

Макарон өнімдері

2,4

4 745

0

-4 745

0,0

4

қарақұмық жармасы

7,4

14 630

0

-14 630

0,0

5

Күріш

8,4

16 607

7 700

-8 907

46,4

6

Картоп

100

197 700

246 714

49 014

124,8

7

Сәбіз

23

45 471

44 500

-971

97,9

8

пияз

16

31 632

79 230

47 598

250,5

9

қырыққабат

24

47 448

175 724

128 276

370,4

10

құмшекер

17

33 609

0

-33 609

0,0

11

Өсімдік майы

12

23 724

688

-23 036

2,9

12

сиыр еті

27

53 379

49 751

-3 628

93,2

13

құс еті

17

33 609

10 166

-23 443

30,2

14

Сүт

55

108 735

651 227

542 492

598,9

15

айран 2,5%

46

90 942

9189

-81 753

10,1

16

сары май (сливочное масло)

4,7

9 292

47

-9 245

0,5

17

Жұмыртқа (мың дана)

265

523 905

175 648

-348 257

33,5

18

ас тұзы

1,5

2 966

0

-2 966

0,0

19

сүзбе

10,1

19 968

172

-19 796

0,9

20

жеміс

25

49 425

110 300

60 875

223,2

21

жүзім

4,5

8 897

66 200

57 304

744,1

22

бақша

10

19 770

1 290 800

1 271 030

6529,1

 

Азық-түлік себетіне енетін әлеуметтік маңызды азық-түліктің 16 түріне жасалған талдауды негізге алғанда, қазіргі таңда облыс халықты әлеуметтік маңызды азық-түліктің 10 түрімен толық қамтамасыз етіп отыр.

Облыста баға жағдайын қамтамасыз ету үшін азық-түлік тауарларының өңірлік тұрақтандыру қорларын қалыптастыру мен пайдалану бойынша жұмыстар жалғастырылуда.

 

24-Кесте –ТҚК бойынша өңірлік тұрақтандыру қорына әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарларын сатып алу көлемі

 

Өнім атауы

2018 ж.

2019 ж.

2020 ж.

Картоп, тонна

4500

 

 

Пияз, тонна

1500

 

 

Сәбіз, тонна

1 200

 

 

Қызылша, тонна

 

 

 

1 сұрып ұны, тонна

4000

 

544

Күріш, тонна

70

 

40

Қант, тонна

500

500

 

Өсімдік майы, литр

50

 

 

Макарон бұйымдары, тонна

20

 

55

Қарақұмық жармасы

20

 

 

Қырыққабат

100

 

 

БАРЛЫҒЫ

10960

500

639

 

Сонымен қатар, жергілікте деңгейде ауылшаруашылық өнімдері жәрмеңкелері өткізіліп отырады. Аталған жәрмеңкелерде облыстың ауыл шаруашылық тауарларын өндірушілер өз өнімдерін делдалсыз нарықтық құннан 15-20% төмен бағамен ұсынады.

 

Шағын және орта кәсіпкерлік, сауда

Облыс экономикасын дамыту бағыттарының бірі шағын және орта бизнесті дамыту болып табылады.

2019 жылы облыс бойынша тіркелген шағын және орта кәсіпкерлік субъектілерінің (бұдан әрі – шок) саны 148 514 бірлікті құрады.

Жұмыс істеп тұрған ШОК субъектілерінің саны 141 992 бірлікті құрады, оның ішінде

2019 жылы облыс бойынша тіркелгендердің жалпы санындағы жұмыс істеп тұрған ШОК субъектілерінің үлесі 95,6% - ды құрады, бұл 2018 жылғы деңгейден 1,8% - ға жоғары.

Облыс бойынша ШОК құрылымында ұйымдық-құқықтық нысан бөлінісінде жұмыс істеп тұрған субъектілердің ең көп үлесі ШФҚ – ға ШОК белсенді субъектілерінің жалпы санынан 50,2% - ға, жеке кәсіпкерлерге-44,0% - ға (62,5 бірлік), заңды тұлғаларға-5,9% - ға тиесілі болды.

Түркістан облысы бойынша ШОК субъектілерінің өнім шығаруы 2019 жылғы 1 сәуірге 75 317 млн.теңгені, 2020 жылғы 1 қаңтарға – 449316 млн. теңгені құрады.

Шағын және орта кәсіпкерлікті қолдау және дамыту мақсатында "Бизнестің жол картасы – 2020" бағдарламасы (бұдан әрі – БЖК-2020) іске асырылады.

Сауда

2020 жылғы қаңтар-шілдеде Түркістан облысындағы бөлшек сауда айналымының жалпы көлемі 88,3 млрд. теңгені құрады немесе 2019 ж. тиісті кезең деңгейіне 94,9%.

2019 ж. қаңтар-желтоқсанда бөлшек сауда айналымы 177,5 млрд. теңгені құрады немесе 2018 жылғы сәйкес кезеңімен салыстырғанда 104,8%.

ҚР бөлшек саудасының жалпы көлеміндегі Түркістан облысының бөлшек тауар айналымының үлесі 2019 жылы 1,5%-ды құрады.

 

26-кесте – бөлшек сауданың негізгі көрсеткіштері

Көрсеткіштер

2018 ж.

2019 ж.

2020 ж.

Бөлшек сауданың жалпы көлемі, млрд. теңге

177,5

198,0

88,3

Азық-түлік тауарлары, млрд. теңге

57,9

73,3

36,2

Азық-түлік емес тауарлар, млрд. теңге

119,6

124,6

52,1

Бөлшек сауданың нақты көлем индексі, өткен жылға % -бен

104,1

104,8

94,9

 

2017 жылы жалпы бөлшек сауда көлемінің 61,4% сауда кәсіпорындары арқылы, 38,6% базарлар мен жеке кәсіпкерлер арқылы жүргізілді.

Түркістан облысы бойынша 2018 жылы бөлшек сауданың жалпы көлемінің 56,8%-ы сауда кәсіпорындары арқылы, 43,2%-ы базарлар мен жеке кәсіпорындар арқылы сатылды.

Түркістан облысында бөлшек сауда үлесінің құрылымы былайша көрінеді: Түркістан қ. 20,1%, Сайрам ауданы 15,3%, Сарыағаш ауданы 14,4%. Түркістан облысының көтерме сауда көлемі 2020 ж. қаңтар-шілдеде 38,6 млрд. теңгені құрады.

 

27-Кесте –көтерме сауданың негізгі көрсеткіштері

 

Көрсеткіштер атауы

2018 ж.

2019 ж.

2020 ж.

Көтерме сауданың жалпы көлемі, млрд. теңге

94,4

97,6

38,6

Азық-түлік тауарлар, млрд. теңге

51,9

49,8

21,8

Азық-түлік емес туарлар, млрд. теңге

42,4

47,8

16,8

Көтерме сауданың нақты  көлем индексі, өткен жылға %-бен

93,9

115

84,3

 

2019 ж. Түркістан облысы бойынша көтерме сауда көлемі 97,6 млрд. теңгені құрады.

2020 жылдың қаңтар-шілде айлары бойынша Түркістан облысындағы сауда алаңы 2000 шаршы метрден кем емес сауда үйлерінің саны 5 бірлікті құрады.

Түркістан облысында көтерме сауда үлесінің құрылымы келесідей: Түркістан қаласы 34,2%, Сайрам ауданы 14,9%, Сарыағаш ауданы 13,8%.

 

 

Өңіраралық ынтымақтастық

2019 жылғы қаңтар-желтоқсанда бөлшек сауда көлемі 163977,6 млн. теңгені немесе 2018 жылғы қаңтар-желтоқсан деңгейіне 104,8% құрады.

Сауда жасайтын кәсіпорындардың тауарларды бөлшек саудада өткізуі 96929,1 млн.теңгені немесе 2018 жылғы қаңтар-желтоқсан деңгейіне 122,2% - ды құрады.Жеке кәсіпкерлердің, оның ішінде базарларда сауда жасаушылардың сауда көлемі 67048,5 млн. теңгені құрады.2020 жылғы 1 қаңтарға бөлшек саудадағы сауда кәсіпорындарының (есеп берген кәсіпорындар бойынша) тауарлық қорларының көлемі 6331,6 млн.теңгені құрады.

 

28-кесте – ҚР өзге өңірлерінен әкелінетін тауарлардың негізгі түрлері

 

Облыс

Негізгі тауарлар

Ақмола, Ақтөбе, Алматы облыстары

Тамақ өнімдері, алкогольдік және алкогольсіз сусындар

Алматы қ.

Тамақ өнімдері, алкогольдік және алкогольсіз сусындар, жеңіл өнеркәсіп өнімі, темекі бұйымдары, тұрмыстық химия, фармацевтикалық препараттар

Қарағанды облысы

Металл бұйымдары

 

 

 

 

Бөлшек сауданың жалпы көлеміндегі азық – түлік тауарларының үлесі 27,2% - ды, азық-түлік емес тауарлардың үлесі 72,8% - ды құрайды.Азық-түлік тауарларын өткізу көлемі 2018 жылғы қаңтар – желтоқсан деңгейіне 103,4%, азық-түлік емес тауарлар-105,4% құрады.

Көтерме сауда көлемі 75452,8 млн. теңгені немесе 2018 жылғы қаңтар-желтоқсан деңгейіне 104,6% құрады. Көтерме сауда тауар айналымының құрылымында азық-түлік тауарлары басым (52,9%).

 

29-кесте – ҚР басқа өңірлеріне әкетілетін тауарлардың негізгі түрлері

 

Облыс

Негізгі тауарлар

Барлығы

 

Жамбыл, Қостанай облыстары және Алматы қ.

Газойлдер (дизель отыны)

Алматы қ.

Басқа да жоғары қуатты трансформаторлар

(16 кВА жоғары)

Алматы қ.

Шикі мұнай (көмірсутектердің табиғи қоспасы),
битуминоз минералдарынан алынған мұнайды қоса есептегенде

Алматы қ.

Төбелік және қабырғалық аспалы электр шамшырақтары

Қызылорда, Шығыс – Қазақстан, Қостанай облыстары

Басқа топтамаларға енгізілмеген басқа да тамақ өнімдері

Дереккөзі: Көтерме сауда саласында қызметтер көрсететін кәсіпорын есебі – 1 ҚР Ұлттық экономика министрлігінің Статистика комитеті

Түркістан облысының Еуразиялық экономикалық одақ (бұдан әрі - ЕАЭО) елдерімен өзара сауда көлемі 2019 жылғы қаңтар-қарашада 312,7 млн. немесе 2018 жылғы қаңтар-қараша деңгейіне 114,1%, оның ішінде экспорт, тиісінше – 229,8 млн, АҚШ доллары немесе 107%, импорт – 82,9 млн, АҚШ доллары немесе 139,8%.

ЕАЭО елдеріне экспорттың жалпы көлемінде 97,5% - Ресей Федерациясына, 1,4% - Беларусь Республикасына, 1% - Қырғызстан Республикасына, 0,1% - Армения Республикасына тиесілі.

 

Туризм

Туризм, Түркістан облысы экономикасындағы келешегі зор салалардың біріне айналуда.

Облыста 1663 тарихи және мәдени ескерткіштер орналасқан. Облыс аумағында ҚожаАхметЯсауикесенесі, Арыстан баб, ДомалақАнакесенелері, сондай-ақежелгі «Отырар», «Сауран» қалаларыжәнеөзге де көптегентарихинысандар бар. Сондай-ақ, өңірде «Ақсу-Жабағылы», «Сайрам-су», «Өгем», «Бүргелек», «Қырыққыз» сияқтыәдемішатқалдар да бар.

Облыстаерекшетабиғи(БәйдібекауданындаАқмешітүңгірі, ТүлкібасауданындаЖылауықүңгір, ТөлебиауданындаБүргелекшатқалы)жәнетарихинысандар(Қазығұртауданында «Кемеқалған» ескерткіші, БәйдібекауданындаБәйдібекатажәнеДомалақана, Шымкент қаласындаҚарашашанажәне Ибрагим атакесенелеріжәнет.б.)орналасқан.

Облыстағытуристікбағыттағы қызметтіңбасымбағыттары:

- Түркістанқаласы мен Отырарауданындаорталықтары бар мінәжат ету туризмі;

- «Аксу-Жабағылы» және «Қаратау» қорықтарында, «Сайрам-Өгем» МҰТП орталықтары бар экологиялық туризм;

- Сарыағашауданындаорталығы бар емдеу-сауықтырутуризміболыптабылады.

2019 жылдың қорытынды бойынша облыскөлемінде 51шипажай,60 демалыс аймағы және 164 орналастыру орындары тіркелген.

2019 жылдың қорытындысымен Түркістан облысына орналастыру орындарымен қызмет көрсетілген келушілер саны 177 404 адамды құрап, 2018 жылмен салыстырғанда (152 124 адам) 116,6%-ға артып отыр.

Сонымен қатар, 2019 жылдың қорытындысымен орналастыру орындарымен көрсетілген қызмет көлемі 1 844 349,1 мың тг. құрап, 2018 жылмен салыстырғанда 147,4% артып отыр,  2018 ж. қызмет көлемі 1 251 224,4 мың тг. құраған.

Бұдан бөлек, 2019 жылы орналастыру орындарымен ұсынылған төсек-тәулік саны 381 893 құрап, 2018 жылмен салыстырғанда 140,6% артып отыр, ал жалпы 2018 ж. ұсынылған төсек-тәулік 271585 құраған.

Сонымен қатар, 2019 жылдың қорытындысымен Отырар ауданына біркүндік келушілер саны – 485 129 адам, Түркістан қаласына – 1 148 042 адам келген және де облыс аумағында орналасқан ерекше қорғалатын табиғи аумақтарға келушілер саны – 39 568 адамды құраған.

 

31-кесте – Түркістан облысындағы туризмнің негізгі көрсеткіштері

 

Көрсеткіштер атауы

2018 ж.

2019 ж.

2020 ж.

1 тоқсан

2018-2019жж (%)

Орналастыру

орындарының саны, бірлік

148

164

166

110,8

Орналастыру орындарының біржолғы сыйымдылығы, төсек-орын

5912

7680

7681

129,9

Нөмірлер саны, бірлік

1901

2092

2109

110,0

Орналастыруорындарыныңтолтырылымдылығы (төсек-орын), %

19,3

20,0

16,7

103,6

Орналастыруорындарындақызметкөрсетілгенкелушілер саны, адам

152124

174404

22889

114,6

Ұсынылғантөсек-тәулік, төсек-тәулік

271585

381893

39543

140,6

Ескертпе:

Түркістан облысында туризмді дамытудың негізгі көрсеткіштері 2018 жылы Шымкент қаласы Республикалық маңызы бар мәртебеге ие болуына байланысты Шымкент қаласын қоспай жасалды.

Жалпы туризм саласын дамыту 3 бағытта жүргізілуде:

  • Өңірдің туристік әлеуетін маркетингтік ілгерлету
  • Елішінде ілгерлету;
  • Шетелдік туристік нарықта жылжыту;
  • Жарнамалық-ақпараттық материалдарды әзірлеу.

2)Туристік қызмет көрсету сапасын арттыру

  1. Өңірдіңтуристік әлеуетін маркетингтік ілгерлету

Облыстың туристік әлеуетін халықаралық нарықтарда жылжыту мақсатында ағымдағы жылдың қаңтар айындаҚазақстан Республикасының шет елдегі елшіліктеріне, Қазақстан Республикасындағы шетелдік елшіліктерге және 100-ден астам ірі шетелдік туристік компанияларға Түркістан облысының туристік әлеуеті туралы бейнероликтері мен жарнамалық-ақпараттық материалдар (электронды түрде) жолданды.

Бұдан бөлек, Түркістан облысының туристік әлеуеті туралы бейнероликтер «Отырар» және «Оңтүстік» телеарналарында жалпы саны 500 рет жарияланды.

Түркістан облысының тарихи-танымдық, экологиялық және емдік-сауықтыру туристік бағыттары бойынша «Туристерге арналған жадынамалар» әзірленді.

Сондай-ақ, облыстың туристік әлеуетін насихаттау мен материалдар тарату және отандық туристік ұйымдарда Түркістан облысының туристік өнімін сату мақсатында 700 туристік ұйымға түсіндірме жұмыстары жүргізіліп, оның ішінде 150 туристік ұйымдармен келіссөздер барысы оң нәтиже беріп, аталған ұйымдарға өңірдің туристік әлеуетін айқындайтын материалдар ұсынылды.

Түркістан облысының 47туристік нысаны туралы ақпараттар әлемдегі ең ірі «Tripadvisor.com»саяхатшылар порталына енгізілді.

30 қаңтарда Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрлігінің кеңейтілген алқа мәжілісі аясында Түркістан облысының туристік әлеуеті таныстырылып, мәжіліс қатысушыларына ұсынылды.

Облыс аумағындағы жалпы саны 29 әлеуетті орналастыру орындарында өңіріміздің туристік, экологиялық, мәдени-тарихи, архитектуралық ескерткіштері бойынша мәліметтерді қамтитын жалпы саны 4 мыңға жуық жарнамалық-үлестірме құралдар орналастырылды.

25-26 ақпан аралығында Өзбекстан Республикасының Ургенч қаласында үкімет басшыларының қатысумен Өзбекстан мен Қазақстанның аймақаралық ынтымақтастығының 2-ші форумы аясында Түркістан облысының туристік әлеуеті таныстырылды.

Сонымен қатар, аталған форум аясында Түркістан облысы және Өзбекстан Республикасының Ташкент, Самарқанд, Бұхара облыстарымен бірыңғай туристік маршрутты әзірлеу және жылжыту бойынша төртжақты меморандумға қол қойылды.

2020 жылдың 12-13 наурыз аралығында «Жаңа талап» туристік компаниясымен бірлесе Шымкент қаласының бизнес өкілдеріне Түркістан облысының нысандарына ақпараттық тур ұйымдастырылып өткізілді.

  1. Қызмет көрсету сапасын арттыру

Туристерге қызмет көрсету сапасын арттыру мақсатында туристік бизнес өкілдеріне, қонақ үй қызметкерлеріне тұрақты түрде оқыту семинарлары өткізіліп отырады.

7 ақпан күні қонақ үйлер және туристік полиция өкілдеріне қонақ жайлылық стандартарын енгізу мақсатында семинар өткізілді. Семинарға 30-ға жуық адам қатысты.

Сонымен қатар, облыстың әлеуетті орналастыру орындарына халықаралық booking.com туристік порталына тіркелу және жұмыс атқару бойынша презентация ұйымдастырылып өткізілді. Презентацияға 30-дан астам орналастыру орындарының өкілдері қатысты.

Инновациялар

2018 жылдың қорытындысы бойынша инновациялар бар кәсіпорындар саны 60 бірлікті құрады. 2018 жылы облыстағы кәсіпорындардың инновациялық белсенділік деңгейі – 6,5%.

Өткізілген инновациялық өнім көлемі – 13,1 млрд.теңге.

2019 ж. қорытындысы бойынша инновациялық кәсіпорындар саны
72 бірлікті құрады. 2019 ж. ішінде облыстағы кәсіпорындардың инновациялық белсенділік деңгейі - 9,1%.

2019 ж. облыста өндірілген инновациялық өнімдердің көлемі 13,7 млрд. теңгені құрады.

33-Кесте –Өңірдегі инновациялық қызметтің негізгі көрсеткіштері

Көрсеткіштер атауы

2018ж.

2019ж.

Кәсіпорындар саны, барлығы бірлік

927

2 009

инновациясы бар, бірлік

60

129

Инновация саласында белсенділік деңгейі, %

6,5

6,4

Өндірілген инновациялық өнімнің көлемі, млрд.теңге

13,3

33,2

Сатылған инновациялық өнім көлемі, млрд.теңге

13,1

37,1

сатылған көлемнен экспортқа жеткізілген көлем, млрд.теңге

-

3,6

Инновацияларға жұмсаған шығындар, млрд.теңге

9,2

26,4

 

Жалпы көлемде іске асырылған инновациялық өнімдердің барлық көлемінің 96,9%-ға жетілдірілген  тауарлар рыногы үшін жаңа болып табылатын мекемелер үшін немесе едәуір жетілдірілген тауарлардың (қызмет түрлері) үлесі 3,1%-ды құрайды.

2018 ж. қорытынды бойынша облыста инновация шығындары 9,2 млрд. теңгені құрады.

2019 жылдың қорытындысы бойынша Түркістан облысы бойынша инновацияларға жұмсалған шығындар 4,4 млрд. теңгені құрады.

 

Инвестиция

2018 жылдың қаңтар-желтоқсанында негізгі капиталға салынған инвестицияның жалпы көлемі 288,0 млрд. теңгені құрады немесе 2017 жылдың тиісті кезеңімен салыстырғанда101,2% құрады.

2018 жылдың қаңтар-желтоқсанында облыстың негізгі капиталына 166,0 млрд. теңге сомасында жеке инвестиция тартылды. Сәйкесінше басқа қарыз қаражаттар 18,8 млрд. теңгежәне бюджеттік қаражаттар (РБ және ЖБ)  91,7 млрд. теңге.

Облыстың барлық дерлік аудандары мен қалаларында негізгі капиталға салынған инвестиция көлемі артты. Атап айтқанда,2017 жылға қарағанда инвестициялар көлемі Арыс қаласы-1,4 млрд. теңге (353,7%), Кентау қаласы-5,9 млрд. теңге (234,3%), Қазығұрт ауданы-18,4млрд. теңге (114,2%), Мақтаарал ауданы-6,2млрд. теңге (158,6%), Ордабасы ауданы-14,6 млрд. теңге (103,4%), Төле би ауданы-9,3 млрд. теңге (110,4%). Сонымен қатар, Түлкібас ауданы-18,9 млрд. теңге (98,9), Созақ ауданы-37,9 млрд. теңге (92,9%), Сарыағаш ауданы-14,5 млрд. теңге (80,4%), Сайрам ауданы-20,0 млрд. теңге (94,3%), Отырар ауданы-12,4 млрд. теңге (85,4%), Келес ауданы-5,2 млрд. теңге (63,1%), Жетісай ауданы-5,0 млрд. теңге (92,8%), Бәйдібек ауданы-29,2 млрд. теңге (81,4%), Шардара ауданы-8,5 млрд. теңге (64,5%) инвестиция көлемі төмендеді.

2019 жылдың қаңтар-желтоқсанында негізгі капиталға салынған инвестицияның жалпы көлемі 441,2 млрд. теңгені құрады немесе 2018 жылдың тиісті кезеңімен салыстырғанда138,5% құрады.

2019 жылдың қаңтар-желтоқсанында облыстың негізгі капиталына 199,2 млрд. теңге сомасында жеке инвестиция тартылды. Сәйкесінше басқа қарыз қаражаттар 35,6 млрд. теңгежәне бюджеттік қаражаттар (РБ және ЖБ)  198,4 млрд. теңге.

Облыстың барлық дерлік аудандары мен қалаларында негізгі капиталға салынған инвестиция көлемі артты. Атап айтқанда,2018 жылға қарағанда инвестициялар көлемі Түркістан қаласы-102,1 млрд. теңге (277,5%), Арыс қаласы-17,2 млрд. теңге (224,2%), Кентау қаласы-24,5 млрд. теңге (100,2%), Жетісай ауданы-11,6 млрд. теңге (160,8%), Келес ауданы-8,3 млрд. теңге (143,8%), Қазығұрт ауданы-19,8 млрд. теңге (104,9%), Мақтаарал ауданы-18,9 млрд. теңге (288,5%), Ордабасы ауданы-19,2 млрд. теңге (126,0%), Отырар ауданы-14,9 млрд. теңге (100,5%), Сайрам ауданы-38,8 млрд. теңге (182,3%), Сарыағаш ауданы-38,6 млрд. теңге (172,1%), Созақ ауданы-51,2 млрд. теңге (120,5%), Төле би ауданы-12,3 млрд. теңге (101,2%), Түлкібас ауданы-20,0 млрд. теңге (100,5). Сонымен қатар, Бәйдібек ауданы-24,8 млрд. теңге (71,4%), Шардара ауданы-18,5 млрд. теңге (67,0%) инвестиция көлемі төмендеді.

2020 жылдың қаңтар-шілде айларында негізгі капиталға салынған инвестицияның жалпы көлемі 212,2 млрд. теңгені құрады немесе 2019 жылдың тиісті кезеңімен салыстырғанда118,7% құрады.

2020 жылдың қаңтар-шілде айларында облыстың негізгі капиталына 73,8 млрд. теңге сомасында жеке инвестиция тартылды. Сәйкесінше басқа қарыз қаражаттар 28,2 млрд. теңгежәне бюджеттік қаражаттар (РБ және ЖБ)  119,8 млрд. теңге.

Облыстың барлық дерлік аудандары мен қалаларында негізгі капиталға салынған инвестиция көлемі. Атап айтқанда,2019 жылға қаңтар-шілде айларына қарағанда инвестициялар көлемі Түркістан қаласы-89,8 млрд. теңге (338,9), Арыс қаласы-10,4 млрд. теңге (196,3%), Кентау қаласы-16,2 млрд. теңге (195,2%), Келес ауданы-4,7 млрд. теңге (103,2%), Төле би ауданы-7,2 млрд. теңге (114,3%), Сонымен қатар, Түлкібас ауданы-6,0 млрд. теңге (74,0%). Созақ ауданы-14,4 млрд. теңге (85,0%),Сарыағаш ауданы-9,9 млрд. теңге (68,1%),Сайрам ауданы-11,9 млрд. теңге (56,8%),Отырар ауданы-4,1 млрд. теңге (50,6%),Ордабасы ауданы-5,7 млрд. теңге (58,7%),Мақтаарал ауданы-7,6 млрд. теңге (73,2%),Қазығұрт ауданы-10,5 млрд. теңге (91,1%),Жетісай ауданы-2,7 млрд. теңге (52,7%),Бәйдібек ауданы-2,2 млрд. теңге (18,1%), Шардара ауданы-8,3 млрд. теңге (89,9%) инвестиция көлемі төмендеді.

 

32-кесте –  негізгі капиталға инвестицияның даму динамикасы

Көрсеткіштер атауы

2018 ж.

2019 ж.

2020 ж. Қаңтар-шілде

млрд.

теңге

%, үлесі

млрд. теңге

%, үлесі

млрд. теңге

%, үлесі

Негізгі капиталға инвестиция

288,0

100

441,2

100

212,2

100

Республикалық   бюджет

30,6

10,6

125,6

28,4

50,4

23,7

Жергілікті бюджет

61,0

21,1

72,8

16,5

69,4

32,7

Меншікті

қаражат

166,0

57,6

199,2

45,1

73,8

34,7

Банк кредиттері

11,4

3,9

7,8

1,7

2,6

1,2

Басқа қарыз қаражаттар

18,8

6,5

35,6

8,7

15,9

7,5

Шетелдік қаражаттар

15,2

5,3

20,6

4,7

12,3

5,8

Дерек көзі: Түркістан облысыСтатистика департаментінің мәліметтері негізінде саналған.

2019 жылдың 10-11 қараша аралығында Түркия Республикасының Стамбул қаласында Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі А.Маминнің, Түркия Республикасының Вице-президенті Ф. Октайдың, ұлттық компаниялар, даму қорлары, сауда-өнеркәсіп палаталары басшыларының, үкіметтің жоғары лауазымды өкілдерінің, екі елдің кәсіпкерлері мен бизнесмендерінің қатысуымен Қазақстан-түрік бизнес-форумы өтті.

Форум аясында Түркістан облысының әкімі Шығыс базар, СОО және қонақ үйлер құрылысы, түрік капиталының қатысуымен төмен вольтты кабельдер өндірісі бойынша 3 меморандумға қол қойды.Sembol Construction, Ta Group және KabloKastro компанияларымен қол қойылған меморандумдардың жалпы сомасы 200 млн. АҚШ. долларын құрайды.

Қазіргі уақытта, Түркістан облысында түрік компанияларымен бірлесіп, Түркістан қаласында құны 177,08 млн. АҚШ доллар құрайтын халықаралық әуежайыныңқұрылысы, өнеркәсіптік жылыжай құрылысы - 179,92 млн. АҚШ доллар, металл бұйымдарын өндіру - 10,94 млн. АҚШ доллар және туристік бағыттағы колледж - 11,72 млн. АҚШ доллар құрайтынірі жобалар іске асырылуда.

Сонымен қатар сауда-экономикалық ынтымақтастықты дамыту және инвестициялық мүмкіндіктер мәселелері Лондон қаласында өткен және «FT Live Events» ұйымдастырған «Kazakhstan Global Investment Forum 2019» Қазақстан-Британ инвестициялық форумы аясында талқыланды.

Іс-шара Қазақстанның бизнес және инвестициялар саласындағы ауқымды мүмкіндіктеріне, сондай-ақ елдегі соңғы саяси және экономикалық өзгерістерге арналды.

Түркістан облысының өкілдері АӨК, құрылыс, туризм және ЖЭК салаларындағы жетекші корпоративтік инвесторлармен  «G2B» кездесулерді өткізді.

«United Green» компаниясымен кездесу барысында Түркістан облысының аумағында азық-түлік өнеркәсібі, атап айтқанда, 150 миллион. АҚШ. долларынан астам сомаға сүт өнімдерін өндіру жобаларын іске асыру мәселелері талқыланды.

Сондай-ақ, іс-шара аясында «TURKISTAN» арнайы экономикалық аймағы, үздік еркін экономикалық аймақ құрғаны үшін «Global Free Zones of the Year 2019» сыйлығымен марапатталды.

 

Сыртқы сауда

2019 жылы Түркістан облысының экспорты ҚР ҰЭМ Статистика комитеті мен ҚР ҚМ Мемлекеттік кірістер комитетінің ресми деректері бойынша 712,7 млн. АҚШ долл. құрады, бұл 169% - ға немесе немесе өткен жылдың тиісті кезеңімен салыстырғанда 291,1 млн. АҚШ долл. жоғары(экспорт 2018 жылы 421,6 млн. АҚШ).Айта кету керек, 2018 жылғы деректер толық көріністі көрсетпейді, себебі 2018 жылдың ортасында Оңтүстік Қазақстан облысы Түркістан облысы мен Шымкент қаласы болып бөлінді. Сол себептен деректер дұрыс емес.

Түркістан облысының сыртқы сауда айналымы 2019 жылы 1139 млн. АҚШ. долл. құрады.

Анықтама: 2019 ж. Түркістан облысының тауарайналым кестесі.

Түркістан облысы

2018 жыл

2019жыл

Өсуі/Құлдырау

Тауарайналым

602 млн $

1139 млн $

+189,2 %

Экспорт

421,6 млн $

712,7 млн $

+169 %

Импорт

180,4 млн $

426,2 млн $

+236.2 %

Түркістан облысының экспорт көлемі 2019 жылы 712,7 млн. АҚШ. долл. құрады. 2019 жылы облыс экспортының негізгі көлемі уран, мұнай, ірі қара мал, мақта, бидай, қауын және ұнға тиесілі.

Салалар бойынша экспорттың анықтамалық кестесі

Тауардың атауы

2019 ж. Экспорт соммасы

Жалпы экспорттың үлесі

Уран

259,5 млн. $

36,4%

Мұнай

111,3 млн. $

15,6%

Ірі қара мал

51,3 млн. $

7,2%

Мақта

39,3 млн. $

5,5%

Бидай

33 млн. $

4,6%

Қауын

27,5 млн. $

3,8%

Ұн

22,8 млн. $

3,2%

ҚР ҰЭМ Статистика комитеті мен ҚР ҚМ Мемлекеттік кірістер комитетінің ресми деректері бойынша Түркістан облысының импорты 2019 жылы 426,2 млн. АҚШ долл. құрады, бұл 236,2% - ға немесе өткен жылдың тиісті кезеңімен салыстырғанда 245,8 млн. АҚШ долл. жоғарылады(2018 жылғы импорт 180,4 млн. АҚШ).Импортталатын өнімдердің негізгі түрлеріжемістер мен көкөністер.Бұл өнімдер одан әрі Ресей Федерациясына қайта экспорттау үшін Өзбекстаннан импортталады.

Салалар бойынша импорттың анықтамалық кестесі

Тауардың атауы

2019 ж. Экспорт соммасы

Жалпы экспорттың үлесі

Өрік

47,7 млн. $

11,2%

Жүзім

38,8 млн. $

9,1%

Басқада жемістер

13,4 млн. $

3,1%

Алма

12,7 млн. $

2,9%

Қырыққабат

11,9 млн. $

2,7%

Пияз

10,8 млн. $

2,5%

 

Түркістан облысының 2020 жыл 6 айдағы тауар айналымы бойынша анықтамалық кесте

Түркістан облысы

2019 жыл 6 ай

2020 жыл 6 ай

Өсуі/құлдырау

Тауарайналым

536,6 млн $

448,7 млн $

- 16,3 %

Экспорт

349 млн $

228,6 млн $

- 34,4 %

Импорт

187,6 млн $

220,1 млн $

+17,3 %

 

БАҒЫТ:Әлеуметтік сала

Демографиялық әлеует

2019 жылғы 1 желтоқсанға облыс халқының саны 2016,1 мың адамды құрады.

2018 жылғы 1 желтоқсанмен салыстырғанда облыс халқы 38,4 мың адамға немесе 1,9% - ға өсті.

Жалпы санының ішінде қала халқы 20,1% (405,1 мың адам), ауыл халқы – 80,0 % (1611,0 мың адам) құрайды.

2018 жылы 1000 адамға шаққанда 50,0 туылғандар, 9,2 өлгендер болды, табиғи өсім 40,8 құрады.

2019 жылы 1000 адамға 27,83 туылғандар, 5,17 қайтыс болғандар, ал табиғи өсім 22,66 құрады.

Халықтың өлім себептерінің негізгі кластарының ішінде ең көп үлес салмағын бұрынғыдай қан айналымы жүйесінің аурулары алады (24,4%).

2019 жылғы қаңтар-қарашада облысқа 51509 адам (облысішілік орын ауыстыруды есептемегенде), 51206 адам - Қазақстанның басқа облыстарынан, 283 адам - Достастық елдерінен, 20 адам - алыс шетелдерден келді.2018 жылғы қаңтар-қарашамен салыстырғанда облысқа Қазақстанның басқа облыстарынан келгендер саны 27,4% - ға артты, Достастық елдерінен келгендер саны 45,4% - ға төмендеді.

Облыстан тыс жерлерге 60861 адам (ішкі орын ауыстырусыз), 60548 адам Қазақстанның басқа облыстарына, 313 адам Достастық елдеріне-15 адам алыс шет елдерге кетті.

2018 жылғы қаңтар-қарашамен салыстырғанда облыс шегінде көшіп-қонушылар саны 28,8% - ға өсті.

Ағындар бойынша көші - қон сальдосының абсолюттік шамасы: ТМД елдерімен-15 адамды (теріс), облысаралық миг – рация кезінде-9342 адамды (теріс) құрады.

Білім беру

Мектепке дейінгі білім беру

Оңтүстік Қазақстан облысында мектепке дейінгі мекемелер саны жыл сайын артып келеді. 2019 ж. облыста 1 453 мектепке дейінгі ұйымдар жұмыс жасады, онда 152201 бала тәрбиеленеді. Ұйымдар саны 30.12.2017 жылмен салыстырғанда 46 бірлікке, ал тәрбиеленушілер саны 7003 балаға немесе 4,8%-ға көбейді (2017ж. 1-6 жастағы бала саны – 145198).

Осыған орай, облыста мектепке дейінгі білім беруге тең қолжетімділік толық тұрғыда қамтамасыз етілмеген. 30.12.2017ж. мектепке дейінгі ұйымдарда мектеп жасына дейінгі 145,2 мың бала тәрбиеленді – 1-6 жас балаларды мектепке дейінгі ұйымдарға қамту ОҚО-нда 86,8%-ды құрады.

Түркістан облысында 01.12.2019 ж. мектепке дейінгі мекемелерде 152,2 мың бала тәрбиеленуде, бұл ретте облыстағы мектепке дейінгі ұйымдардың балаларды қамтуы 96,4% құрады.

2019 жылдың қаңтар-желтоқсан айларында мектепке дейінгі мекемелер саны 1453 бірлікті құрады, оның 470-і мемлекеттік (о.і. 274-і бала-бақшалар, 196-ы шағын орталықтар), 983-і жекеменшік балабақшалар.

2017-2018 жылдары Түркістан облысы бойынша 1 жастан 6 жасқа дейінгі МДМ балаларды қамту өсу үрдісі бар. 2018 жылы бұл көрсеткіш 3,1 пайыздық тармаққа өсті және 89,9%-ды құрады.

Түркістан облысы бойынша 2020 ж. мектепке дейінгі мекемелерде балаларды қамту - 100 пайызды (154,6 мың бала) құрады.

Түркістан облысындағы МДМ-нің балаларын қамту төмен болғандықтан, аймақта халық санының жоғары деңгейі байқалады.

Түркістан облысы бойынша 1444 балабақша, 310 қалалық жерде 86246 бала қамтылған және 1117 бала ауылдық жерде 105143 бала қамтылған.

Түркістан облысы бойынша 1376 балабақшаның 310-ы қалалық жерде орналасқан, 50987 баланы қамтитын және 90767 баланы қамтитын 10 балабақша ауылдық жерде орналасқан (37-кесте).

 

37-кесте – Түркістан облысында 3-6 жастағы балаларды мектепке дейінгі

тәрбиемен қамту (01.08.2020ж.)

Аудан, қала атауы

Жалпы мектепке дейінгі ұйымдар саны, бірлік

1-6 жастағы қамтылған балалар саны

1-6 жастағы балаларды

қамту %

Кезекте тұрған1- 6 жастағы балалар саны

Облыс

1444

154632

100,0

8064

Бәйдібек

61

3880

100,0

349

Қазығұрт

82

9120

100,0

330

Мақтарал

109

10135

100,0

112

Жетісай

179

16444

100,0

120

Ордабасы

60

8511

100,0

493

Отырар

40

3299

88,9

560

Сайрам

98

12378

88,9

1129

Сарыағаш

220

25284

100,0

245

Келес

102

10570

100,0

999

Созақ

42

4413

100,0

45

Төлеби

72

6715

100,0

871

Түлкібас

72

6196

100,0

605

Шардара

43

4607

100,0

224

Арыс қ.

57

5700

100,0

46

Кентау қ.

96

12104

100,0

1041

Түркістан қ.

111

14276

100,0

895

Дереккөзі: Түркістаноблысының ЖАО мәліметтері

 

         2018 жылғы 30 желтоқсандағы жағдай бойынша мектепке дейінгі ұйымдарда орын алуға 20,8 мың бала тіркелді, оның ішінде 8,7 мың – қалалық және 12,1 мың – ауылдық жерлерде.

            Түркістан облысында 2019 жылдың 1 қаңтарына мектепке дейінгі ұйымдарда орын алуға 7,1 мың бала тіркелген, оның ішінде 1,5 мың – қалалық және 5,6 мың – ауылдық жерлерде.

Балалар кезектілігінің ең жоғары деңгейі Кентау қаласында – 1041, Сайрам – 1888, Келес- 999, Түркістан қаласында –895 бала.

Мектепке дейінгі ұйымдарда орын тапшылығын қысқарту үшін 1423 орынға 11 жекеменшік балабақша (Мақтарал-3,Шардара-1, Кентау-1, Түркістан-6) пайдалануға берілді.

Мектепке дейінгі білім беру мен балаларды тәрбиелеу көптеген отбасыларға табыс деңгейінің төмен болуына байланысты қолжетімсіз. Әсіресе ауылдық аумақтарда мектепке дейінгі білім берумен қамту мәселесі өзекті.

Мектепке дейінгі біліммен қамтамасыз ету мәселелерінен басқа, педагог қызметкерлердің біліктілігін арттыру мәселесі өткір тұр. 2019 жылдың 30 желтоқсанына мектепке дейінгі білім беру саласында жоғары санатты педагогтердің үлесі 29,8% құрады, бұл 2018 жылмен салыстырғанда 1,9% жоғары. Түркістан облысы бойынша 01.12.2019ж. жоғары дәрежелі қызметкерлердің үлесі 18,9% құрады, бұл 2018 жылмен салыстырғанда 0,4%-ға жоғары (38-кесте).

 

38-кесте –  мектепке дейінгі тәрбие

 

Көрсеткіш

атауы

Өлшем

бірлік

2018 ж.

2019 ж.

2020 ж.

Мектепкедейінгіоқуды (3-6 жас) қажетететінбалаларсаныназайтуүшінашылғанжаңаорындардыңүлесі

%

3,1

11,6

8,6

МДҰ жоғары және бірінші категориялы педагогика кадрларының үлесі

%

18,9

29,8

35,9

Жоғары педагогикалық білімі бар педагогтар үлесі

%

73,8

82,9

89,9

Дереккөзі: Түркістан  облыстарының ЖАО мәліметтері

 

2020 жылғы жағдай бойыншаТүркістан облысында 3-7 жастағы мүмкіндігі шектеулі балалардың саны 6219 адамды құрады. Инклюзивтік білім берумен 904 бала қамтылып, қамту 15,1 %-ды құрады. Инклюзивтік білім беруге арналған жағдайы бар балабақшалардың үлесі 21,9%-ды құрады.

1-кесте

№

Ауда, қалаатауы

3-7жасара/ымүмкіндіктерішектеулібала саны, адам

Инклюзивтібілімберуменқамтылғанбалаларүлесі, %

Инклюзивтібілімберугежағдайжасалған бала бақшалардыңүлесі,%

7-18 жасаралығындағымүмкіндігішектеулібалалар саны, адам

Инклюзивтібілімберуменқамтылғанбалаларүлесі, %

Инклюзивтібілімберугежағдайжасалғанмектептерүлесі,%

Инклюзивтібілімберугежағдайжасаған бала бақшалар саны (арнайытоптар,логопункт)

Арнайытоптардағы бала саны

Инклюзивтібілімменқамтамасызетілгенбалалардың саны (3-7  жас)

Инклюзивтібілімменқамтамасызетілгенбалалардыңүлесі (%)

Инклюзивтібілімменқамтамасызетілгенжалпыбала -  бақшаларүлесі (%)

Инклюзивтібілімменқамтамасызетілгенмемлекеттікбалабақшаларүлесі (%)

 

Облыс

6219

15,1

21,9%

16457

23,9%

36,7%

56

382

904

17

5

21

1

Арыс қ

165

15,1%

16,1%

857

28,5%

23,2%

2

20

35

13

4,2

20

2

Кентау

333

0

0,0

2501

11,6%

29,7%

6

69

69

21

10,5

22

3

Сайрам

876

39,4%

50,0%

845

41,4%

57,6%

3

0

53

6

4

25

4

Түлкібас

295

17%

20,0%

472

13,1%

51%

10

79

126

43

23

56

5

Бәйдібек

207

19,2%

45,0

1186

17,6%

45,7%

3

27

50

25

14,2

20

6

Түркістан

446

11,7%

21,4%

884

29,8%

31,3%

11

25

93

21

14

43

7

Төлеби

166

4,1%

5,9%

858

12,2%

46,6%

4

42

64

38

7,4

15

8

Шардара

206

46,8%

14,3%

555

55,3%

52,5%

1

0

17

9

3

6

9

Отырар

142

45,7%

38,5%

769

36,9%

43,4%

3

60

76

54

11

15

10

Қазығұрт

228

0

0,0

894

30,5%

25%

6

60

145

64

9

47

11

Келес

268

0

0,0

2132

13%

31,4%

0

0

0

0

0

0

12

Сарыағаш

538

27,6%

43,8%

1319

13,2%

21%

0

0

0

0

0

0

13

Мактарал

200

0

0,0

885

34%

15,8%

0

0

0

0

0

0

14

Жетісай

762

15,3%

13,3%

803

40,8%

43%

0

0

0

0

0

0

15

Созақ

427

23,4%

40,0%

591

23%

40%

7

0

152

36

20

42

16

Ордабасы

123

30,1%

41,2%

906

40,9%

57,1%

2

0

24

20

4

14

 

2-кесте

№

Ауда, қалаатауы

0-18 ерекшеоқытудықажетететін бала саны

Инклюзивтібілімберугежағдайжасаған бала бақшалар саны (арнайытоптар,логопункт)

Инклюзивтітоптағы бала саны

Логопункты бар бала бақшалар саны

Логопунктегі бала саны

Жалпымектеп саны

Инклюзивтібілімберугежағдайжасағанмектептер саны (инклюзив,арнайысынып,логопункт)

Инклюзивтібілімменқамтамасызетілгенбалалардың саны (0-18  жас)

Инклюзивтібілімменқамтамасызетілгенбалалардыңүлесі (%) ( 0-18 жас)

7-18 ерекшеоқытудықажетететінбалалалр саны

Инклюзивтібілімберугежағдайжасағанмектептер саны (инклюзив,арнайысынып,логопункт)

Инклюзивтібілімменқамтамасызетілгенбалалардың саны (7-18 жас)

 

 

 

 

 

Инклюзивтібілімменқамтамасызетілгенбалалардыңүлесі (%) ( 7-18)

Инклюзивтібілімменқамтамасызетілгенмектептерүлесі  (%) ( 7-18)

 

Облыс

22431

58

69

25

453

887

365

Түркістан облысының 2016-2020 жылдарға арналған даму бағдарламасы
Дата публикации
02 ноября 2020