Адам құқықтары жөніндегі уәкіл және коронавирустық (COVID-19) пандемия жағдайындағы азаптаулардың алдын алудың ҰААТ қатысушылары
Төтенше жағдай коронавирус инфекциясы (COVID-19) пандемиясына байланысты Қазақстанда Президенті К. Тоқаевтың Жарлығы негізінде 2020 жылғы 16 наурызда сағат 08.00-ден бастап қолданысқа енгізілді және 2020 жылғы 11 мамырға дейін ұзартылды.
Алғашқы күннен бастап карантин режиміне кәмелетке толмағандар, қарт адамдар, мүгедектер, өмірлік қиын жағдайда жүрген адамдар, әлеуметтік-медициналық мекемелерді, сондай-ақ тергеу изоляторлары мен ұсталғандар, пенитенциарлық жүйе мекемелерін қоса алғанда, ұлттық алдын алу тетігі мандатына жататын барлық мекемелер ауыстырылды. Қазақстанда ҰПМ мандатына 3 200-ден астам мекеме кіреді.
Қазақстанда ҰПМ "Омбудсмен+" моделі бойынша жұмыс істейді. Адам құқықтары жөніндегі уәкіл және оның аппараты төтенше жағдай енгізілгеннен бастап өз қызметін тоқтатпаған. Бұл ҰПМ қатысушыларынан келіп түскен хабарламалар бойынша мемлекеттік органдармен тұрақты жедел өзара іс-қимылды қамтамасыз етуге мүмкіндік берді.
Бұл ретте әлеуметтік және әлеуметтік-медициналық мекемелер толығымен оқшауланды, осыған сәйкес мекемелердегі азаматтардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету мақсатында және үшінші жақтағы тұлғалардың келуіне тыйым салу. Мекемелердегі мониторин телефон байланысы желісі және бейнеқоңыраулар арқылы жүзеге асырылады.
Пенитенциарлық жүйенің мекемелеріне, тергеу изоляторлары мен уақытша ұстау изоляторларына қатысты төтенше жағдай енгізілгенге дейін адам құқықтары жөніндегі уәкіл, Бас прокуратура мен ішкі істер министрлігі ҰПМ қатысушыларының, қоғамдық бақылау комиссияларының және үкіметтік емес ұйымдардың өкілдерінің бас санитарлық дәрігердің санитарлық-эпидемиологиялық талаптарын барынша сақтау шартымен нақты өтініштер түскен жағдайларда арнайы келушілерді сақтау жөніндегі өзара іс-қимыл алгоритмін бірлесіп әзірледі.
Сонымен қатар, Адам құқықтары жөніндегі уәкіл немесе ҰПМ-ға қатысушыларға сотталғандардан жеке шағымдар түскен жағдайда ҰПМ-ға қатысушылар Қазақстан Республикасының заңнамасы және денсаулық сақтау, төтенше жағдай кезінде заңдық, психологиялық және медициналық көмекке қол жеткізу жөніндегі ұсынымдар бойынша кеңес үшін сотталғандар топтарымен онлайн кездесу, сондай-ақ сотталғандармен жеке онлайн кездесу практикасы жолға қойылған.
Пенитенциарлық жүйенің әкімшілігімен келісілген алгоритмді іске асыру үшін бүкіл республика бойынша бірыңғай call-орталық құрылды, оған сотталғандардың жақындары мен қорғаушылары, адвокаттар, сондай-ақ ҰПМ қатысушылары барлық қызығушылық танытқан мәселелері бойынша жүгіне алады. Сотталғандарға және олардың туыстарына түнгі кездесулердің орнына бейнетүсірілім беріледі.
15 наурыздан 12 мамырға дейін ҚАЖ мекемелерінде сотталғандарға бейне байланыс арқылы 2858 телефон хабарлары және сотталғандардың туысқандарымен 1393 қысқа уақытты бейне-кездесу ұсынылды. Карантин аяқталғаннан кейін де бейне қоңыраулар практикасын қолдануды жалғастыру жоспарлануда.
Сот отырыстары және олардың адвокаттармен кездесулері де қашықтықтан өтті.
Адам құқықтары жөніндегі уәкіл ҰПМ қатысушыларымен және БҰҰ, ДДҰ, ЮНИСЕФ және ХЕҰ, пандемия жағдайында адам құқықтарын қорғау жөніндегі PRI ұсынымдарын ескере отырып, ҰАМ жөніндегі үйлестіру кеңесі мүшелерімен қашықтықтағы форматта өзара іс-қимылды жалғастыруда.
Халықаралық ұйымдар мен елдің бас санитар дәрігерінің пенитенциарлық жүйеде кең таралған ұсыныстарын ескере отырып, карантинге жабық өңірлер арасында орын ауыстыру бойынша қиындықтарды болдырмау үшін бостандыққа шыққан азаматтарды үйге дейін қызметтік автокөлікпен бірге шығару практикаға енгізілді. Осылайша, 322 босатылған адамдары олардың тұрақты немесе уақытша тұратын мекен-жайына дейін немесе басқа орындарға (карантин кезеңінде Ресоциализация орталықтарында, қоғамдық қорларда, пансионаттарда, туған-туыстары мен жақындарында орналастырылған) қажетті қорғау құралдарын ұсына отырып, ілесіп жүрді.
Әкімшілік полиция комитетінің ақпараты бойынша, төтенше жағдай кезінде уақытша ұстау изоляторларында қамаудағылардың арасында (Қызылорда, Ақтөбе, Атырау облыстары) COVID-19 жұқпасының 3 жағдайы анықталды. Қызылорда және Ақтөбе облыстарында зарарланған адамдарға қатысты бұлтартпау шарасы сытр жаққа шықпау туралы қолхатқа өзгертілді.