Мәжіліс әлеуметтік қорғау мәселелері бойынша түзетулерді бірінші оқылымда мақұлдады

ҚР Парламенті Мәжілісінде "Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне азаматтардың жекелеген санаттарын әлеуметтік қорғау мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы" заң жобасы бірінші оқылымда мақұлданды, деп хабарлайды агенттік тілшісі.

Заң жобасы балалардың мүгедектік санатын анықтау рәсімін жеңілдетеді (https://primeminister.kz/ru/decisions/20052021-330)

Мәжілістің жалпы отырысында палата спикері Нұрлан Нығматулин мемлекеттік қызметтердің, ең алдымен мүмкіндігі шектеулі жандар үшін қолжетімділігін қамтамасыз етуге назар аударды.

"Заң жобасы мүгедек адамдар, мүгедек балаларды тәрбиелеп отырған отбасылар, еңбек ардагерлері және басқа да санаттарды қоса алғанда, азаматтардың жекелеген санаттарын әлеуметтік қорғау мәселелері жөніндегі заңнаманы жетілдіру мақсатында әзірленді",-деді министр.

Мәжілістің жалпы отырысында Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі Серік Шапкенов бүгінде бірінші топтағы 66 мың мүгедек адамның әр үшіншісі күтім жәрдемақысымен де, жеке көмекшінің қызметімен де қамтамасыз етілмегенін хабарлады.

"Бұл коматозды күйдегі адамдар, мүгедектер және т.б. Заң жобасын қабылдау нәтижесінде сыртқы күтімді қажет ететін қосымша 24 мың адам күтім жәрдемақысымен қамтылады. Жаңа жәрдемақыны енгізу бойынша дайындық жұмыстары жүргізілуде", - деді Еңбек министрлігінің басшысы.

Заң жобасында тіршілік әрекеті мен денсаулықтың қызмет етуінің, шектелуінің халықаралық сыныптамасының талаптарына сәйкес 7 жастан 16 жасқа дейінгі балалар үшін мүгедектік тобын белгілеу; 1, 2 және 3 топтағы мүгедек балалар үшін тиісінше 1,92, 1,59 және 1,4 ең төменгі күнкөріс деңгейі мөлшерінде мемлекеттік әлеуметтік жәрдемақылар енгізу (мүгедек балалар үшін қолданыстағы жәрдемақымен салыстырғанда жәрдемақылар мөлшерін ұлғайту 6,5-тен 17,8 мың теңгеге дейін құрайды) көзделеді.

Бұдан басқа, құжат 1-топтағы мүгедектерге күтім жасайтын адамдарға ең төменгі күнкөріс деңгейінің 1,4 мөлшерінде жәрдемақы енгізуді; мүгедек балаларға Мүгедектігі бойынша және асыраушысынан айырылу жағдайы бойынша бір мезгілде жәрдемақы алуға құқық беруді көздейді, бұл мүгедек балалары бар және асыраушысынан айырылған отбасылардың табысын арттыруға мүмкіндік береді (норма 2 мыңнан астам адамға қатысты болады).

Заң жобасында мүгедек бала 18 жасқа толған жағдайда, оны тәрбиелеп отырған отбасыларға мемлекеттік тұрғын үй қорынан тұрғын үй алуға кезектілікті сақтау көзделген.

Бұдан басқа, мүгедектерді жұмысқа орналастыру жөніндегі квотаны сақтамағаны үшін жұмыс берушілердің Өтемақы жарналары есебінен мүгедек адамдарды жұмыспен қамтуға жәрдемдесу операторын құру көзделеді. 2023 жылдан бастап жұмыс берушілер үшін Мүгедек адамдарды жұмысқа орналастыру квотасын орындаудың баламасы ретінде өтемақы жарналары қарастырылады. Бұл қаражат жұмыспен қамтуға жәрдемдесуге: арнайы жұмыс орындарын құратын жұмыс берушілердің шығындарын субсидиялауға; мүгедек адамдарды жұмысқа орналастыру үшін қажетті дағдыларға оқытуды ұйымдастыруға бағытталатын болады; әлеуетті жұмыс берушілерде мүгедектігі бар адамдардың ақылы тағылымдамаларын ұйымдастыру.

Бұдан бұрын хабарланғандай, Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі ерекше қажеттіліктері бар балаларды жасына қарай бөлуге және оларға жәрдемақыны арттыруға, олардың 18 жасқа толуы бойынша тұрғын үй кезегін ұзарту жөніндегі норманы және өмірді жақсартуға бағытталған басқа да бірқатар нормаларды заңнамалық түрде бекітуге ниетті - бұл адамдар санаты. Заң жобасы мүгедек адамдардың құқықтары туралы БҰҰ Конвенциясының заңнамадағы кемсітушілік терминдерді жою жөніндегі нормаларын имплементациялау; мүгедек адамдарды әлеуметтік қорғауды жетілдіру мақсатында әзірленді; мүмкіндігі шектеулі адамдарды жұмысқа орналастыруды ынталандыру және олардың экономикалық белсенділігі үшін мүмкіндіктер жасау; аз қамтылған отбасыларды кепілдік берілген әлеуметтік пакетпен қамтамасыз ету, 2023 жылдан бастап әлеуметтік қызметтер порталы арқылы арнаулы әлеуметтік қызметтер мен инватакси алуға құжаттарды ресімдеу. Сондай-ақ, құжат "еңбек ардагері" санатын кеңейтуді және еңбек қызметі қайта басталған жағдайда бала бір жасқа толғанға дейін оның күтіміне байланысты табысынан айырылған жағдайда төленетін әлеуметтік төлемнің кепілді деңгейін белгілеуді көздейді. Заң жобасына барлығы сегіз тұжырымдамалық жаңалық енгізілді. Құжат бюджет қаражатын қосымша бөлуді талап етпейді – олар 2021-2023 жылдарға арналған бюджет шеңберінде 55,4 млрд теңге мөлшерінде көзделген.

Бір уақытта бірнеше жәрдемақы кімге беріледі

Жаңа заң жобасында Мүгедектігі бойынша және асыраушысынан айрылу жағдайы бойынша жәрдемақы алуға бір мезгілде құқық беру көзделген.

Құжатты әзірлеушілердің пікірінше, бұл асыраушысынан айырылған және құрамында мүгедек балалары бар отбасылардағы табыс деңгейін арттыруға мүмкіндік береді.

Қолданыстағы заңнама бойынша мүгедектігі бар балалар ата-аналары ажырасқан кезде бір мезгілде алименттер мен мүгедектігі бойынша жәрдемақылар ала алады. Алайда, екі асыраушы ата-ананың біреуі қайтыс болған кезде, бала асыраушысынан айырылу бойынша жәрдемақы немесе мүгедектік бойынша жәрдемақы ала алады.

"Жәрдемақының екі түрін бір мезгілде тағайындау ата-анасынан айырылған балаларға қатысты кемсітушілік практиканы жоюға мүмкіндік береді. Осы норманы енгізу кезінде 2000 - ға жуық бала Мүгедектігі бойынша жәрдемақымен қатар асыраушысынан айырылу бойынша жәрдемақы ала алады", - деп нақтылады Еңбек министрі Серік Шапкенов.

Жұмыста жарақат алған кезде азаматтарды әлеуметтік қорғау

Қазақстанда егер жұмыс беруші мұны жасай алмаса, еңбек жарақатынан мүгедек болғандарды оңалтудың техникалық құралдарымен және қызметтерімен қамтамасыз етеді.

Серік Шапкенов жұмыс берушінің, Жеке кәсіпкердің қызметі тоқтатылған немесе заңды тұлға таратылған жағдайда міндеттемелер мемлекетке өтетінін түсіндірді. Бұл ретте мүгедектер кәсіпорынның қызметін тоқтата тұру кезеңінде немесе банкроттық рәсімдерін жүргізу кезінде оңалту үшін техникалық құралдарды алу мүмкіндігінен айырылған.

"Көбінесе банкроттық рәсімі 1,5 жылға дейін созылуы мүмкін. Көрсетілген кезеңде өндірісте мүгедектік алған адам оңалтудың техникалық құралдарынсыз қалады. Бұл шара екі мыңға жуық адамды оңалтудың техникалық құралдары мен қызметтерімен уақтылы қамтуға мүмкіндік береді", - деп түсіндірді министр.

Тұрғын үйге кезектілік мерзімін ұзарту

Заң жобасының тағы бір новелласы мүгедек балаларды тәрбиелеп отырған отбасылардың бала кәмелеттік жасқа толғаннан кейін тұрғын үйге кезекте тұру құқығын ұзарту мүмкіндігі болды.

"Іс жүзінде мұндай отбасылар тұрғын үй кезегінде 10 жылға дейін тұр. Егер бала 18 жасқа толғанға дейін тұрғын үй алу мүмкін болмаса, онда мүгедек кезекке қайта тұруға мәжбүр. Бұл норма 20 мыңнан астам отбасына тұрғын үй кезегін сақтауға мүмкіндік береді деп болжануда", - деп нақтылады Қазақстан Еңбек министрлігінің басшысы.

Бұдан басқа, заң жобасы шеңберінде мүгедек балаға күтім жасау мерзімін 18 жасқа дейін ұзарту көзделіп отыр. Бұл жасына байланысты зейнетақы төлемдері мен базалық зейнетақыны тағайындауға оң әсерін тигізеді.

Қазақстанда "мүгедек" ұғымы ауыстырылады"

Заң жобасының нормаларында "мүгедек" ұғымын "Мүгедек адам" ұғымына өзгерту және "абилитация" ұғымын енгізу (балалардың патологиялық жай-күйінің алдын алуға және емдеуге мүмкіндік беретін емдеу-педагогикалық іс-шаралар жүйесі) көзделген.

Мәжіліс депутаттары азаматтардың жекелеген санаттарын әлеуметтік қорғау мәселелері жөніндегі заң жобасын бірінші оқылымда мақұлдады.