
Қазіргі қоғам экологиялық құқықтардың адам құқықтары мен бостандықтары жүйесінің ажырамас бөлігі ретіндегі маңыздылығын айқын түсінуде. Қолайлы қоршаған ортаға деген құқық Қазақстан Республикасының заңнамасында бекітілген және лайықты өмір деңгейінің, денсаулық пен азаматтардың әл-ауқатының негізгі кепілдіктерінің бірі болып табылады. Алайда құқықтардың өзінің бар болуы олардың нақты қорғалғандығын білдіре бермейді - іс жүзінде жүзеге асыру мен қорғау тетіктері мәселесі өзекті болып қала береді.
Экологиялық құқықтарға таза ауаға, қауіпсіз суға, сапалы азық-түлікке құқық, сондай-ақ қоршаған ортаның жай-күйі туралы сенімді ақпаратқа қол жеткізу кіреді. Әрбір азамат өз өңірінде қандай экологиялық тәуекелдер бар екенін білуге және қоршаған ортаның жағдайына әсер ететін шешімдер қабылдауға қатысуға құқылы.
Өз құқықтарын қорғаудағы алғашқы қадам - ақпараттандырылу. Азаматтар мемлекеттік органдарға жүгініп, экологиялық ақпарат алуға құқылы. Жергілікті атқарушы органдар мұндай мәліметтерді белгіленген тәртіппен ұсынуға міндетті. Егер ақпарат жасырылса немесе толық көлемде берілмесе, бұл құқық бұзушылық болып табылады.
Екінші маңызды құрал - шағымдар мен өтініштер беру. Экологиялық заң бұзушылықтар анықталған жағдайда азамат уәкілетті органдарға жүгінуге құқылы. Құқық бұзушылық фактілерін тіркеу маңызды – фотосуреттер түсіру, дәлелдер жинау, күндері мен мән-жайларын жазып алу қажет.
Үшінші қорғану тетігі - қоғамдық талқылаулар мен экологиялық сараптамаларға қатысу. Заңнама халықтың қоршаған ортаға әсер етуі мүмкін жобаларды қарауға қатысу мүмкіндігін қарастырады. Азаматтардың белсенді қатысуы неғұрлым теңгерімді және қауіпсіз шешімдердің қабылдануына ықпал етеді.
Экологиялық құқықтар міндеттермен тығыз байланысты екенін атап өткен жөн. Әрбір адам табиғатқа ұқыпты қарауға, экологиялық нормаларды сақтауға, қоршаған ортаға зиян келтіретін әрекеттерге жол бермеуге тиіс. Мемлекет пен азаматтардың жауапкершілігі үйлескен жағдайда ғана тұрақты экологиялық әл-ауқатқа қол жеткізу мүмкін.