Құлдықтан және азаптаудан азат болу мәселелері адам құқықтары жүйесінде ерекше орын алады, өйткені олар адам қадір-қасиеті, жеке басына қол сұғылмаушылық және ізгілік қағидаттарына негізделген қарым-қатынас сияқты іргелі құндылықтарды қамтиды. Бұл құқықтар абсолютті сипатқа ие және қандай да бір жағдайларда, соның ішінде төтенше ахуалдарда да шектелуге жатпайды.
Құлдыққа, мәжбүрлі еңбекке және азаптауға тыйым салу Адам құқықтарының жалпыға бірдей декларациясы мен Азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық пакт сияқты негізгі халықаралық актілерде бекітілген. Қазақстан Республикасы осы құжаттардың қатысушысы ретінде тиісті нормаларды ұлттық заңнамаға, оның ішінде Конституция мен қылмыстық құқық жүйесіне енгізуді қамтамасыз етті.
Құлдықтан азат болу кез келген қанау түрлеріне, соның ішінде адам саудасына және мәжбүрлі еңбекке жол берілмейтінін білдіреді. Ресми түрде тыйым салынғанына қарамастан, мұндай құбылыстар жасырын нысандарда сақталып отыр және әсіресе халықтың осал топтарына — мигранттарға, табысы төмен және тәуелді жағдайдағы адамдарға әсер етеді.
Азаптауға абсолютті тыйым салу қысым көрсету, жазалау немесе қорқыту мақсатында физикалық немесе психологиялық азап келтіретін кез келген әрекеттерді қамтиды. Мұндай әрекеттер қандай жағдай болмасын, соның ішінде қауіпсіздікті қамтамасыз ету қажеттілігімен де ақталмайды.
Қазақстанда азаптаудың және қатыгез қарым-қатынастың алдын алуға бағытталған жүйе қалыптасқан, оған қылмыстық жауапкершілік, прокуратураның қадағалауы және бас бостандығынан айыру орындарында мониторинг жүргізетін ұлттық превентивтік тетік кіреді.
Басым бағыттардың қатарында құқық қорғау қызметінің ашықтығын арттыру, ұстау жағдайларының тиісті деңгейін қамтамасыз ету және қатыгез қарым-қатынасқа нөлдік төзімділік қағидатын қалыптастыру бар. Сонымен қатар, адам саудасының алдын алу, ведомствоаралық өзара іс-қимылды күшейту және зардап шеккендерге қолдау көрсету маңызды мәнге ие.
Адам құқықтары жөніндегі уәкіл институты да маңызды рөл атқарады, ол азаматтардың өтініштерін қарауды, мониторинг жүргізуді және мемлекеттік органдармен өзара іс-қимылды қамтамасыз етеді.
Осылайша, құлдықтан және азаптаудан азат болу — мемлекеттің құқықтық кемелдігінің негізгі көрсеткіштерінің бірі. Оны тиімді қорғау жүйелі саясатты, институттардың ашықтығын және қоғамның белсенді қатысуын талап етеді.