Қазақстандағы әйелдердің еңбек құқықтары: құқықтық негіз және қорғаудың нақты тетіктері

Кәсіби ортадағы гендерлік теңдік мәселесі Қазақстандағы қазіргі қоғам дамуының негізгі тақырыптарының бірі болып қала береді. Бұл саладағы іргелі құжат — әркімнің еңбек ету бостандығына және қызмет түрін ешқандай кемсітусіз еркін таңдауға құқығын кепілдендіретін Қазақстан Республикасының Конституциясы.

Бұл нормалар ҚР Еңбек кодексінде толығырақ ашылған, оның 6-бабында жынысына байланысты еңбек құқықтарын шектеуге тікелей тыйым салынған. Бұл жұмысқа қабылдау, міндеттерді бөлу немесе басшылық лауазымдарға көтеру кезіндегі кез келген біржақтылық таныту әрекеттері заңды тікелей бұзу болып табылатынын білдіреді.

Заңнама тең еңбек үшін тең ақы төлеу принципіне ерекше көңіл бөледі, бұл тек ішкі актілермен ғана емес, сонымен қатар Халықаралық еңбек ұйымының (ХЕҰ) ратификацияланған халықаралық конвенцияларымен де нығайтылған.

Іс жүзінде бұл стандарттардың сақталуы мемлекеттік бақылау жүйесі арқылы қамтамасыз етіледі, мұнда еңбек инспекциясы негізгі рөл атқарады. Құқық қорғау институттарының инспекторлармен бірлескен қызметі экономиканың кез келген саласында қызметкерді бағалаудың бірден-бір критерийі ретінде оның біліктілігі мен кәсіби жетістіктері қалуын қамтамасыз етуге бағытталған.

Құқық қорғау жүйесінің маңызды бөлігі — әдепті корпоративтік стандарттарды енгізу және қауіпсіз еңбек жағдайларын қамтамасыз ету үшін жұмыс берушілермен өзара іс-қимыл жасау. Құқықтары бұзылған әйелдер еңбек дауларын шешуде, кемсітушіліктен қорғалуда және әлеуметтік кепілдіктердің сақталуы мәселелерінде білікті көмекке иек арта алады.

Өз құқықтарын түсіну және заңға сүйену — жынысына қарамастан әрбір маманның өз әлеуетін іске асыру үшін тең мүмкіндіктері бар әділетті жұмыс кеңістігін құрудың алғашқы қадамы.

 

 

Жанат Жұмабаев

Адам құқықтары жөніндегі уәкілдің СҚО бойынша өкілі