Қабылданған халықаралық міндеттемелерді орындау шеңберінде 2014 жылдан бастап біздің елімізде Азаптауларға және басқа да қатыгез, адамгершілікке жатпайтын немесе ар-намысты қорлайтын емдеу мен жазалау түрлерінің алдын алуға бағытталған Азаптауларға қарсы күрестің ұлттық алдын алу тетігі жұмыс істейді.
Ұлттық алдын алу тетігінің мақсаты Қазақстан азаматтарын соттар мен құзыретті мемлекеттік органдардың шешімдері негізінде азаматтар уақытша орналастырылатын мекемелер мен ұйымдарға тәуелсіз алдын ала сараптамалық баруды жүзеге асыруға тарту болып табылады.
Ұлттық алдын алу механизмі халықаралық стандарттар негізінде жұмыс істейді және түрмелер, тергеу изоляторлары және психиатриялық ауруханалар сияқты жабық мекемелерде адам құқықтарының бұзылуының алдын алудың маңызды құралы болып табылады.
Ұлттық алдын алу тетігінің бірнеше жыл ішінде оның қатысушылары құқық қорғау органдарының, пенитенциарлық мекемелер әкімшілігінің жұмысында бас бостандығынан айырылған адамдарды ұстау, азаптау және қатыгездікпен қарау және жазалау жағдайларына байланысты бірқатар елеулі бұзушылықтарды анықтай алды, бұл құқық қорғау органдары жүйесін жаңғыртуға және құқық үстемдігі саласындағы институционалдық реформаларды іске асыруға түрткі болды.
ҰАТ қызметін Адам құқықтары жөніндегі уәкіл үйлестіреді және Үкіметтің, БҰҰ Даму Бағдарламасының (БҰҰДБ) және басқа да халықаралық ұйымдардың қолдауымен жүзеге асырылады. 20 өңірлік топтың құрамында қызметі мемлекеттік органдардан дербес жүзеге асырылатын дәрігерлерді, құқық қорғаушыларды және әлеуметтік қызметкерлерді қоса алғанда, тәуелсіз мамандар жұмыс істейді, бұл тексерулердің объективтілігі мен бейтараптығына кепілдік береді.
2025 жылдың ағымдағы кезеңінде Павлодар облысының ұлттық алдын алу тетігінің өңірлік тобы арнайы әлеуметтік қызметтер көрсететін немесе жазаны орындауға арналған 28 ұйым мен мекемеге барды.
Әр сапардың қорытындысы бойынша қатысушылар тиісті мекеме әкімшілігінің атына ұсынымдар жібереді. Ұсынымдарды талдау және оларды іске асыру жөніндегі жұмыстар ұлттық алдын алу тетігі қатысушыларының жыл сайынғы шоғырландырылған баяндамаларында ұсынылады.
Бар проблемалар негізінен мекемелерді материалдық-техникалық қамтамасыз етудің, материалдық-тұрмыстық, санитарлық-гигиеналық жағдайлардың, медициналық қамтамасыз етудің кемшіліктеріне, мүгедектігі бар адамдардың қажеттіліктері мен қажеттіліктеріне байланысты проблемаларға қатысты.
ҰАТ қызметі бұзушылықтарды тіркеуге ғана емес, сонымен қатар қатыгездік үшін жағдайларды болдырмайтын алдын алу ортасын қалыптастыруға бағытталғанын атап өткен жөн. Осыған байланысты мекемелер персоналын ағарту және хабардар ету, алдын ала бару объектілеріне айналған мемлекеттік органдармен өзара іс-қимыл жасау, адам құқықтарының халықаралық стандарттарының және Қазақстан Республикасы заңнамасының мазмұны мәселелеріне ерекше мән беріледі.
Бүгінде Қазақстан адам құқықтарын қорғау қағидаттарына өзінің адалдығын көрсетіп, осы бағыттағы дәйекті жұмысын жалғастыруда.