Мемлекеттік сатып алу саласындағы сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл
Мемлекеттік сатып алу саласы әртүрлі деңгейлерде ең көп талқыланатын салалардың бірі болып табылады. Сондықтан Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев бұл мәселеге ерекше тоқталып, мемлекеттік сатып алу жүйесінің өзгеруі туралы айта келе, Мемлекет басшысы тиісті нормативтік-құқықтық актілердің нормалары, сондай-ақ қатысушыларға қойылатын талаптар әртүрлі түсіндірілмеуі тиіс екенін атап өтті. Мемлекеттік тапсырысты жосықсыз орындағандардың жеке мәселесі мен жауапкершілігі. Тағы бір ұсыныс бір көзден сатып алуға қатысты, атап айтқанда мұндай әрекеттердің негізін қысқарту.
Мемлекеттік сатып алу туралы шартты тікелей жасасу жолымен бір көзден алу тәсілімен мемлекеттік сатып алу Мемлекеттік сатып алу үшін пайдаланылатын ақшаны оңтайлы және тиімді жұмсау қағидаты сақтала отырып жүзеге асырылады, бұл ретте мемлекеттік сатып алу туралы шартты тікелей жасасу жолымен бір көзден алу тәсілімен мемлекеттік сатып алуды жүзеге асыру туралы шешім қабылдаған адам мемлекеттік сатып алу қағидаттарының сақталуына дербес жауапты болады.
Сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтар жасауға ықпал ететін себептер мен жағдайларды болдырмау мақсатында алдын алу шараларына ерекше назар аударылады.
Алдын алу әсерін күшейту үшін осы саладағы бұзушылықтар үшін әкімшілік жауапкершілікке тарту бойынша жұмыс жандандырылды.
ӘҚБтК-нің 207-бабына сәйкес Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделмеген шартты тікелей жасасу арқылы бір көзден алу тәсілімен мемлекеттік сатып алуды жүзеге асыру лауазымды адамдарға жүз айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппұл салуға әкеп соғады.
Мемлекеттік сатып алу саласындағы сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін азайту мақсатында құрылыс-монтаждау және жобалау жұмыстарын сатып алу үшін "рейтингтік-балдық жүйені пайдалана отырып Конкурс"сатып алудың жаңа тәсілі енгізілді.
Бұл әдіс сатып алу процесінен адами факторды толығымен алып тастауды көздейді, яғни әлеуетті өнім берушіні іріктеу үшін арнайы комиссия құрылмайды. Жеңімпаз есептелген рейтинг негізінде веб-порталдың электрондық жүйесі арқылы автоматты түрде таңдалады. Осылайша, мемлекеттік сатып алу веб-порталы конкурс жеңімпазын автоматты түрде анықтайды.
Мәселен, 2024 жылғы 1 ақпаннан бастап құрылыс саласындағы техникалық қадағалау және жобаларды басқару жөніндегі инжинирингтік қызметтерді мемлекеттік сатып алу рейтингтік-балдық жүйені пайдалана отырып, конкурс тәсілімен ғана жүзеге асырылады (Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің орынбасарының – Қаржы министрінің 2023 жылғы 7 желтоқсандағы №1263 бұйрығы ҚР ӘМ 2023 жылғы 8 желтоқсандағы № 33740 болып тіркелген).
Сондай-ақ зияткерлік меншік объектілерін сатып алу бойынша шектеулер енгізілді (оларды сатып алуға монополияға қарсы органның осыған ұқсас тауарлар мен қызметтерді өндірушілердің жоқтығы туралы қорытындысы болған кезде ғана жол беріледі), бұрын сыбайлас жемқорлық қылмыс жасаған адамдардың мемлекеттік сатып алуға қатысуына тыйым салу белгіленді.
Мемлекеттік сатып алу саласындағы сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін азайту мақсатында электрондық-цифрлық қолтаңбаны қатаң пайдалану қажет.
Сонымен, "электрондық құжат және электрондық цифрлық қолтаңба туралы" Заңға сәйкес электрондық цифрлық қолтаңба, қол қоюшының өз қолы сияқты, бірдей күшке ие және бірдей заңды салдарға әкеп соғады.
ЭЦҚ Мемлекеттік сатып алуды жүзеге асыру кезінде мемлекеттік органдардың лауазымды адамдары өз өкілеттіктері шегінде шығаратын және Мемлекеттік сатып алу веб-порталында орналастырылатын электрондық құжаттарды куәландырған кезде пайдаланады.
Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексіне сәйкес тіркеу куәлігі иесінің өзіне тиесілі электрондық цифрлық қолтаңбаның жабық кілтін заңсыз қол жеткізуден және пайдаланудан қорғау, сондай-ақ Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен ашық кілттерді сақтау жөнінде шаралар қолданбауы әкімшілік жауаптылыққа әкеп соғады.
Электрондық цифрлық қолтаңбаның жеке кілтін басқаларға заңсыз беру жеке және заңды тұлғаларға айыппұл салуға әкеп соқтыратыны сияқты.