Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару және өзін-өзі басқару
туралы
Қазақстан Республикасының 2001 жылғы 23 қаңтардағы N 148 Заңы.
МАЗМҰНЫ
Ескерту. Мәтінде сөздер алмастырылды - ҚР 2006.01.10 (№ 116 01.01.2006 бастап
қолданысқа енгiзiледi), 2009.02.09 № 126-IV (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-баптан
қараңыз) Заңдарымен.
Ескерту. Тақырыбы мен кіріспеге өзгерту енгізілді - ҚР 2009.02.09 № 126-IV
Заңымен (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-баптан қараңыз).
Ескерту. Бүкіл мәтін бойынша "облыстың (республикалық маңызы бар қаланың
және астананың)", "облыс (республикалық маңызы бар қала және астана)", "Облыстың
(республикалық маңызы бар қаланың, астананың)", "облыстың (республикалық маңызы
бар қаланың, астананың)", "Облыс (республикалық маңызы бар қала, астана)", "Облыс (
республикалық маңызы бар қаланың, астананың)", "облысты (республикалық маңызы
бар қаланы, астананы)", "облыстық (республикалық маңызы бар қалалық, астаналық)",
"Облыстық (республикалық маңызы бар қаланың және астананың)", "облыс (
республикалық маңызы бар қала, астана)", "Облыстық (республикалық маңызы бар
қалалық және астаналық)", "Облыстық (республикалық маңызы бар қала және астана)",
"Облыстық (республикалық маңызы бар қалалық, астаналық)", "облыстық (
республикалық маңызы бар қала және астана)", "облыстық (республикалық маңызы бар
қаланың және астананың)" деген сөздер тиісінше "облыстың, республикалық маңызы
бар қаланың және астананың", "облыс, республикалық маңызы бар қала және астана", "
Облыстың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың", "облыстың,
республикалық маңызы бар қаланың, астананың", "Облыс, республикалық маңызы бар
қала, астана", "Облыс, республикалық маңызы бар қаланың, астананың", "облысты,
республикалық маңызы бар қаланы, астананы", "облыстық, республикалық маңызы бар
қалалық, астаналық", "Облыстық, республикалық маңызы бар қаланың және астананың
", "облыс, республикалық маңызы бар қала, астана", "Облыстық, республикалық
маңызы бар қалалық және астаналық", "Облыстық, республикалық маңызы бар қала
және астана", "Облыстық, республикалық маңызы бар қалалық, астаналық", "облыстық,
республикалық маңызы бар қала және астана", "облыстық, республикалық маңызы бар
қаланың және астананың" деген сөздермен ауыстырылды - ҚР 2011.07.22 № 479-IV (
алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа
енгізіледі) Заңымен.
Ескерту. Бүкіл мәтін бойынша "ауылдық (селолық)", "ауыл (село)", "ауылдың (
селоның)", "ауылдарда (селоларда)", деген сөздер тиісінше "ауылдық", "ауыл", "
ауылдың", "ауылдарда" деген сөздермен ауыстырылды - ҚР 03.07.2013 № 121-V
Конституциялық заңымен (алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн
өткен соң қолданысқа енгізіледі).
Ескерту. Бүкіл мәтін бойынша "ставкаларын", "проценті", "проценттен" деген
сөздер тиісінше "мөлшерлемелерін", "пайызы", "пайыздан" деген сөздермен
ауыстырылды - ҚР 28.11.2014 № 257-V Заңымен (01.04.2015 бастап қолданысқа
енгізіледі).
Осы Заң Қазақстан Республикасының Конституциясына сәйкес жергiлiктi
мемлекеттiк басқару және өзін-өзі басқару саласындағы қоғамдық қатынастарды
реттейдi, жергiлiктi өкiлдi және атқарушы органдардың құзыретiн, қызметiнiң
ұйымдастырылуын, тәртiбiн, сондай-ақ мәслихаттар депутаттарының құқықтық
жағдайын белгiлейдi.
1-тарау. ЖАЛПЫ ЕРЕЖЕЛЕР
1-бап. Осы Заңда пайдаланылатын негізгі ұғымдар
Осы Заңда мынадай негізгі ұғымдар пайдаланылады:
1) әкім - жергілікті атқарушы органды (ол құрылған жағдайда) басқаратын және
тиісті аумақта мемлекеттік саясаттың жүргізілуін, Қазақстан Республикасы орталық
мемлекеттік органдарының барлық аумақтық бөлімшелерінің үйлесімді қызмет істеуін,
тиісті бюджеттен қаржыландырылатын атқарушы органдарға басшылықты қамтамасыз
ететін, Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес жергілікті мемлекеттік
басқару өкілеттігі және өзін-өзі басқару функциялары берілген, тиісті аумақтың
әлеуметтік-экономикалық дамуының жай-күйіне жауапты Қазақстан Республикасының
Президенті мен Үкіметінің өкілі;
2) әкім аппараты – жергілікті атқарушы органның (ол құрылған жағдайда), әкімнің
қызметін қамтамасыз ететін және Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген
өзге де функцияларды жүзеге асыратын мемлекеттік мекеме;
3) әкімшілік-аумақтық бөліністі басқару схемасы - тиісті аумақта орналасқан, тиісті
әкімшілік-аумақтық бөліністің бюджетінен қаржыландырылатын атқарушы органдар
жүйесі;
3-1) әлеуметтік инфрақұрылым – елді мекеннің қалыпты тыныс-тіршілігін
функционалдық қамтамасыз ететін заңды тұлғалардың жиынтығы, оларға:
әлеуметтік-мәдени мақсаттағы объектілер, тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығы,
денсаулық сақтау, білім беру, мектепке дейінгі тәрбиелеу жүйелерінің ұйымдары;
демалуға және бос уақытты өткізуге байланысты ұйымдар; бөлшек сауда, қоғамдық
тамақтану, қызметтер көрсету саласы, спорттық-сауықтыру мекемелері; халыққа
коммуналдық қызметтерді өндіретін және ұсынатын ұйымдар жатады;
3-2) әлеуметтік сипаттағы төтенше жағдайлардың профилактикасы – мемлекеттік
және жергілікті атқарушы органдар әлеуметтік сипаттағы төтенше жағдайлардың
туындауына ықпал ететін себептер мен жағдайларды анықтау, зерделеу, жою бойынша
құзыреті шегінде жүзеге асыратын құқықтық, экономикалық, әлеуметтік,
ұйымдастырушылық, тәрбиелік, насихаттық және өзге де шаралар кешені;
4) жергілікті атқарушы орган (әкімдік) - облыстың, республикалық маңызы бар
қаланың және астананың, ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) әкімі басқаратын,
өз құзыреті шегінде тиісті аумақта жергілікті мемлекеттік басқаруды және өзін-өзі
басқаруды жүзеге асыратын алқалы атқарушы орган;
5) жергілікті бюджеттен қаржыландырылатын атқарушы орган - жергілікті
мемлекеттік басқарудың және өзін-өзі басқарудың жекелеген функцияларын жүзеге
асыруға әкімдік уәкілеттік берген, тиісті жергілікті бюджеттерден
қаржыландырылатын мемлекеттік мекеме;
6) жергілікті қоғамдастық - шекараларында жергілікті өзін-өзі басқару жүзеге
асырылатын, оның органдары құрылатын және жұмыс істейтін тиісті
әкімшілік-аумақтық бөлініс аумағында тұратын тұрғындардың (жергілікті қоғамдастық
мүшелерінің) жиынтығы;
6-1) жергілікті қоғамдастық жиналысы – жергілікті қоғамдастық жиыны жіберген
жергілікті қоғамдастық өкілдерінің осы Заңда айқындалған шекте және тәртіппен
жергілікті маңызы бар ағымдағы мәселелерді шешуге қатысуы;
6-2) жергілікті қоғамдастық жиыны – тұрғындардың (жергілікті қоғамдастық
мүшелерінің) осы Заңда айқындалған шекте және тәртіппен жергілікті мәні бар аса
маңызды мәселелерді шешуге тікелей қатысуы;
7) жергілікті маңызы бар мәселелер - реттелуі осы Заңға және Қазақстан
Республикасының өзге де заңнамалық актілеріне сәйкес тиісті әкімшілік-аумақтық
бөлініс тұрғындарының басым бөлігінің құқықтары мен заңды мүдделерін қамтамасыз
етуге байланысты облыс, аудан, қала, қаладағы аудан, ауылдық округ, ауылдық
округтің құрамына кірмейтін кент пен ауыл қызметінің мәселелері;
8) жергілікті мемлекеттік басқару - осы Заңда және Қазақстан Республикасының
өзге де заңнамалық актілерінде белгіленген құзыреті шегінде тиісті аумақта
мемлекеттік саясатты жүргізу, оны дамыту мақсатында жергілікті өкілді және
атқарушы органдар жүзеге асыратын, сондай-ақ олардың тиісті аумақтағы істің
жай-күйіне жауапты болып табылатын қызметі;
9) жергілікті өзін-өзі басқару - халық тікелей жүзеге асыратын, сондай-ақ
мәслихаттар және басқа да жергілікті өзін-өзі басқару органдары арқылы жүзеге
асырылатын осы Заңда, өзге де нормативтік құқықтық актілерде айқындалған тәртіппен
жергілікті маңызы бар мәселелерді өзінің жауапкершілігімен дербес шешуге
бағытталған қызмет;
9-1) жергілікті өзін-өзі басқаруды дамыту мәселелері жөніндегі уәкілетті орган –
жергілікті өзін-өзі басқаруды дамыту саласында басшылықты, сондай-ақ Қазақстан
Республикасының заңнамасында көзделген шектерде салааралық үйлестiрудi жүзеге
асыратын орталық атқарушы орган;
9-2) жергілікті өзін-өзі басқарудың аумақтық кеңесі – қалалық мәслихат
депутаттарын сайлау бойынша бір немесе бірнеше сайлау округінің шегінде құрылатын
, республикалық маңызы бар қаланың, астананың, облыстық маңызы бар қаланың
әкімдігі жанындағы қала әкімінің халықпен өзара іс-қимыл жасау мәселелері жөніндегі
консультациялық-кеңесші орган;
10) жергілікті өзін-өзі басқару органдары — осы Заңға сәйкес жергілікті маңызы
бар мәселелерді шешу жөніндегі функциялар жүктелген органдар;
11) жергілікті өкілді орган (мәслихат) - облыстың, республикалық маңызы бар
қаланың және астананың немесе ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) халқы
сайлайтын, халықтың еркін білдіретін және Қазақстан Республикасының заңнамасына
сәйкес оны іске асыру үшін қажетті шараларды айқындайтын және олардың жүзеге
асырылуын бақылайтын сайланбалы орган;
12) мәслихат аппараты - тиісті мәслихаттың, оның органдары мен депутаттарының
қызметін қамтамасыз ететін мемлекеттік мекеме;
13) мәслихат сессиясы - мәслихат қызметінің негізгі нысаны;
14) алып тасталды – ҚР 30.06.2021 № 60-VII (алғашқы ресми жарияланған күнінен
кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңымен;
15) орталық мемлекеттік органның аумақтық бөлімшесі - тиісті әкімшілік-аумақтық
бөлініс шегінде орталық атқарушы органның функцияларын жүзеге асыратын орталық
атқарушы органның құрылымдық бөлімшесі;
16) стационарлық емес объект – егер "Сауда қызметін реттеу туралы" Қазақстан
Республикасының Заңында өзгеше көзделмесе, қызметтер көрсету үшін және (немесе)
өзге де мақсаттар үшін пайдаланылатын, инженерлік-техникалық қамтамасыз ету
желілеріне қосылуының (технологиялық қосылуының) болуына немесе болмауына
қарамастан, жерге берік орнатылмаған уақытша құрылысжай немесе уақытша
конструкция, оның ішінде автоматтандырылған құрылғы немесе көлік құралы.
Ескерту. 1-бап жаңа редакцияда - ҚР 2009.02.09 № 126-IV (қолданысқа енгізілу
тәртібін 2-баптан қараңыз) Заңымен; өзгерістер енгізілді - ҚР 13.06.2013 № 101-V (
алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа
енгізiледi) Заңымен; 03.07.2013 № 121-V (алғашқы ресми жарияланғанынан кейін
күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Конституциялық заңымен;
02.11.2015 № 387-V (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн
өткен соң қолданысқа енгізіледі); 11.07.2017 № 90-VI (алғашқы ресми жарияланған
күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі); 26.12.2019 № 284-VІ
(алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа
енгізіледі); 30.06.2021 № 60-VII (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік
он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі); 17.07.2025 № 213-VIII (алғашқы ресми
жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі)
Заңдарымен.
2-бап. Жергiлiктi мемлекеттiк басқару және өзін-өзі басқару туралы Қазақстан
Республикасының заңнамасы
Ескерту. Тақырыпқа өзгерту енгізілді - ҚР 2009.02.09 № 126-IV (қолданысқа
енгізілу тәртібін 2-баптан қараңыз) Заңымен.
1. Жергiлiктi мемлекеттiк басқару және өзін-өзі басқару туралы Қазақстан
Республикасының заңнамасы Қазақстан Республикасының Конституциясына
негiзделедi және осы Заң мен Қазақстан Республикасының өзге де нормативтiк
құқықтық актiлерiнен тұрады.
2. Осы Заң Алматы қаласының айрықша мәртебесi және астана мәртебесi туралы
заңдарға қайшы келмейтiн бөлiгiнде Алматы қаласы мен астананың аумағында
қолданылады.
Ескерту. 2-бапқа өзгерту енгізілді - ҚР 2009.02.09 № 126-IV (қолданысқа енгізілу
тәртібін 2-баптан қараңыз) Заңымен.
2-1-бап. Жергілікті өзін-өзі басқаруды ұйымдастыру негіздері
1. Жергілікті өзін-өзі басқару облыс, аудан, қала, қаладағы аудан, ауылдық округ,
ауылдық округтің құрамына кірмейтін кент пен ауыл шегінде жеке жүзеге асырылады.
2. Жергілікті өзін-өзі басқаруды жергілікті қоғамдастық мүшелері тікелей,
сондай-ақ мәслихаттар мен басқа да жергілікті өзін-өзі басқару органдары арқылы
жүзеге асырады.
Облыстың, ауданның, қаланың, қаладағы ауданның, ауылдық округтің, ауылдық
округтің құрамына кірмейтін кент пен ауылдың әкімі мемлекеттік басқару
функцияларымен қатар жергілікті өзін-өзі басқару органдарының функцияларын да
жүзеге асырады.
3. Жергілікті қоғамдастық жиыны және жергілікті қоғамдастық жиналысы
жергілікті қоғамдастық қызметінің нысаны болып табылады.
Ескерту. Заң 2-1-баппен толықтырылды - ҚР 2009.02.09 № 126-IV (қолданысқа
енгізілу тәртібін 2-баптан қараңыз) Заңымен; өзгеріс енгізілді - ҚР 13.06.2013 № 101-V
(алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа
енгізiледi) Заңымен.
3-бап. Жергiлiктi мемлекеттiк басқару және өзін-өзі басқару қызметiнiң экономикалық және
қаржылық негiзi
1. Жергiлiктi мемлекеттiк басқару және өзін-өзі басқару қызметiнiң экономикалық
және қаржылық негiзiн:
1) жергiлiктi бюджет;
2) коммуналдық заңды тұлғаларға бекiтiліп берілген мүлiк;
3) Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес коммуналдық меншiктегi өзге
де мүлiк құрайды.
2. Алып тасталды - ҚР 11.07.2017 № 90-VI Заңымен (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-
баптың 1-т. 1) тармақшасынан қараңыз).
3. Алып тасталды - ҚР 11.07.2017 № 90-VI Заңымен (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-
баптың 1-т. 1) тармақшасынан қараңыз).
Ескерту. 3-бап жаңа редакцияда - ҚР 13.06.2013 № 101-V (алғашқы ресми
жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізiледi) Заңымен;
өзгерістер енгізілді - ҚР 05.12.2013 № 152-V (01.01.2014 бастап қолданысқа енгізіледі);
05.07.2014 № 236-V (01.01.2015 бастап қолданысқа енгізіледі); 29.09.2014 № 239-V (
алғашқы ресми жарияланған күнінен кейiн күнтiзбелiк он күн өткен соң қолданысқа
енгiзiледi); 28.11.2014 № 257-V (01.04.2015 бастап қолданысқа енгізіледі); 02.11.2015
№ 387-V (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң
қолданысқа енгізіледі); 29.03.2016 № 479-V (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін
күнтізбелік жиырма бір күн өткен соң қолданысқа енгізіледі); 11.07.2017 № 90-VI (
қолданысқа енгізілу тәртібін 2-баптың 1-т. 1) тармақшасынан қараңыз); 08.01.2019 №
215-VІ (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін үш ай өткен соң қолданысқа
енгізіледі) Заңдарымен.
4-бап. Мәслихаттар, әкімдер мен әкiмдіктер үшiн белгiленетiн негiзгi талаптар мен
шектеулер
Ескерту. 4-баптың тақырыбына өзгеріс енгізілді – ҚР 05.11.2022 № 157-VII (
01.01.2023 бастап қолданысқа енгізіледі) Заңымен.
1. Мәслихаттар мен әкiмдіктер өз қызметiнде:
1) ішкі және сыртқы саясаттың негізгі бағыттарына сәйкес келмейтін шешiмдердiң
қабылдануына жол бермеуге;
2) ұлттық қауiпсiздiктi қамтамасыз етуде Қазақстан Республикасының мүдделерiн
сақтауға;
3) қызметтiң қоғамдық маңызы бар салаларында белгiленген жалпы мемлекеттiк
стандарттарды ұстануға;
4) азаматтардың құқықтары мен заңды мүдделерiнiң сақталуын қамтамасыз етуге
мiндеттi.
2. Мәслихаттар мен әкiмдіктерге Қазақстан Республикасының шегiнде бiрыңғай
еңбек рыногын, капиталды, қаржыны қалыптастыруға, тауарлар мен қызмет көрсетудi
еркiн алмасуға кедергi келтiретiн шешiмдер қабылдауға тыйым салынады.
3. Мәслихаттар мен әкiмдіктер қабылдайтын аумақты дамыту жоспарлары
Қазақстан Республикасының стратегиялық даму жоспарларына сәйкес келуге тиiс.
4. Әкімдер мен олардың орынбасарлары саяси партиялардың филиалдарында және
өкілдіктерінде лауазымдарды атқаруға құқылы емес.
Тағайындау немесе сайлау кезінде әкімдер мен олардың орынбасарлары саяси
партиялардың филиалдарында және өкілдіктерінде лауазымдарды атқарған жағдайда,
олар тағайындалған немесе сайланған күннен бастап он күн ішінде көрсетілген
лауазымдарды босатуға тиіс.
4-1. Осы баптың 4-тармағында көрсетілген талаптар облыстардың, республикалық
маңызы бар қалалардың және астананың әкімдері аппараттарының басшыларына да
қолданылады.
Егер тағайындау кезінде облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың
және астананың әкімдері аппараттарының басшылары саяси партиялардың филиалдары
мен өкілдіктерінде лауазымдарды атқарып жүрген болса, олар тағайындалған күннен
бастап он күн ішінде көрсетілген лауазымдарды босатуға тиіс.
Ескерту. 4-бапқа өзгеріс енгізілді - ҚР 2012.01.09 № 535-IV (алғашқы ресми
жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі); 05.11.2022
№ 157-VII (01.01.2023 бастап қолданысқа енгізіледі); 19.04.2023 № 223-VII (алғашқы
ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі)
Заңдарымен.
2-тарау. МӘСЛИХАТТАРДЫ ҚҰРУ, ОЛАРДЫҢ ҚҰЗЫРЕТI ЖӘНЕ ҚЫЗМЕТIН
ҰЙЫМДАСТЫРУ
5-бап. Мәслихаттарды құру тәртiбi
1. Мәслихаттарды тиiстi әкiмшілiк-аумақтық бөлiнiстiң халқы жалпыға бiрдей, тең,
төте сайлау құқығы негiзiнде жасырын дауыс беру арқылы бес жыл мерзiмге сайлайды.
2. Қазақстан Республикасының жиырма жасқа толған азаматы мәслихат депутаты
болып сайлана алады. Қазақстан Республикасының азаматы бiр мәслихаттың ғана
депутаты бола алады.
3. Мәслихат депутаттарының кезекті сайлауын өткізу үшін тиiстi мәслихат
депутаттарының санын Қазақстан Республикасының Орталық сайлау комиссиясы
мынадай шектерде: облыстық мәслихатта, республикалық маңызы бар қалалардың
және астананың мәслихаттарында - елуге дейiн; қалалық мәслихатта - отызға дейiн;
аудандық мәслихатта - жиырма беске дейiн белгiлейдi.
4. Қазақстан Республикасының Орталық сайлау комиссиясы белгiлеген оның
депутаттары жалпы санының кемiнде төрттен үшi сайланған жағдайда мәслихат заңды
болып есептеледi.
5. Мәслихаттар депутаттарын сайлау Қазақстан Республикасының сайлау туралы
заңдарымен регламенттеледi.
6. Мәслихаттың өкiлеттiгi бiрiншi сессия ашылған кезден басталады және жаңадан
сайланған мәслихаттың бiрiншi сессиясының жұмысы басталғанда аяқталады.
7. Әкімшілік-аумақтық бірліктің шекаралары өзгерген (қосылған, біріккен) және
қайта құрылған жағдайларда, мәслихат депутаттары жаңадан сайланған мәслихат
сессиясының жұмысы басталғанға дейін өз өкілеттіктерін сақтайды және қайта
ұйымдастырылған мәслихаттардың депутаттары болып табылады.
Әкімшілік-аумақтық бірліктің шекаралары бөлініп шығу немесе бөліну арқылы
өзгерген жағдайда:
1) аумақтық сайлау округтері бойынша сайланған мәслихат депутаттары олардың
сайлау округтеріне тиесілігіне қарай бөлінеді;
2) саяси партиялардан партиялық тізімдер бойынша сайланған мәслихат
депутаттары тиісті саяси партияның пікірі ескеріле отырып, мәслихаттың шешімі
бойынша жаңадан құрылған әкімшілік-аумақтық бірліктің халық санына
пропорционалды түрде бөлінеді.
Әкімшілік-аумақтық бірлік таратылған жағдайда тиісті мәслихат таратылады.
8. Мәслихаттың заңды тұлға құқығы болмайды.
Ескерту. 5-бапқа өзгерту енгізілді - ҚР 2009.02.09 № 126-IV (қолданысқа енгізілу
тәртібін 2-баптан қараңыз); 28.12.2018 № 210-VІ (алғашқы ресми жарияланған күнінен
кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі); 05.11.2022 № 157-VII (
01.01.2023 бастап қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.
6-бап. Мәслихаттардың құзыретi
1. Мәслихаттардың құзыретiне:
ЗҚАИ-ның ескертпесі!
1) тармақшаның өзгеріс енгізілген осы редакциясы ҚР 11.07.2017 № 90-VI Заңына
сәйкес (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-баптың 1-т. 1) тармақшасынан қараңыз) халық
саны екі мың адамнан көп аудандық маңызы бар қалалар, ауылдар, кенттер, ауылдық
округтер үшін – 01.01.2018 бастап қолданысқа енгізілді (халық саны екі мың адам және
одан аз аудандық маңызы бар қалалар, ауылдар, кенттер, ауылдық округтер үшін
01.01.2020 дейін ҚР 23.01.2001 "Қазақстан Республикасындағы жергiлiктi мемлекеттiк
басқару және өзiн-өзi басқару туралы" Заңының 11.07.2017 датадағы архивтік нұсқасын
қараңыз).
1) тиісті аумақты дамыту жоспарларын, экономикалық және әлеуметтік
бағдарламаларын, жергілікті бюджетті және олардың атқарылуы туралы есептерді
бекіту, соның ішінде қаладағы аудан әкімдері (қаладағы әрбір аудан бойынша
жеке-жеке) іске асыратын бюджеттік бағдарламаларды бекіту;
2) алып тасталды - ҚР 03.07.2013 № 124-V Заңымен (алғашқы ресми
жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі);
3) егер Қазақстан Республикасының заңдарында өзгеше көзделмесе, Қазақстан
Республикасының Үкіметі бекітетін жергілікті мемлекеттік басқарудың базалық
құрылымдары негізінде қалыптастырылған әкімшілік-аумақтық бірлікті басқару
схемасын әкімнің ұсынуы бойынша бекіту;
4) өздерiнің қарауына жатқызылған әкімшілік-аумақтық құрылыс мәселелерін
шешу;
4-1) жылу маусымына дайындық және оны өткізу қағидаларын бекіту;
4-2) қалалар мен елді мекендер аумақтарын абаттандыру қағидаларын бекіту;
4-3) жасыл екпелердi жасау, күтiп-баптау және қорғау қағидаларын бекіту;
4-4) денсаулық сақтау ұйымдарын, оның ішінде қылмыстық-атқару (
пенитенциарлық) жүйесінің тергеу изоляторлары мен мекемелерінде ұсталатын
адамдарға медициналық көмек көрсететін ұйымдарды дамыту мен олардың жұмыс
істеуіне бағытталған іс-шараларды бекіту;
4-5) өңірлік нышанды бекіту;
4-6) жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерін пайдаланғаны үшін
жалдау ақысының мөлшерлемесін белгілеу;
5) әкімнің ұсынысы бойынша мәслихат сессиясының шешiмімен тиісті әкімдіктің
дербес құрамын келісу;
5-1) алып тасталды – ҚР 12.07.2018 № 180-VІ (алғашқы ресми жарияланған күнінен
кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңымен.
6) атқарушы органдар басшыларының есептерін қарау және тиісті органдарға
мәслихат шешімдерін орындамағаны үшін мемлекеттік органдардың лауазымды
адамдарын, сондай-ақ ұйымдарды жауапқа тарту туралы ұсыныстар енгізу;
6-1) алып тасталды – ҚР 12.07.2018 № 180-VІ (алғашқы ресми жарияланған күнінен
кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңымен.
7) алынып тасталды - ҚР 2011.07.05 № 452-IV (2011.10.13 бастап қолданысқа
енгізіледі) Заңымен;
7-1) Қазақстан Республикасының сайлау туралы заңнамалық актiсiне сәйкес
аумақтық және учаскелiк сайлау комиссияларының мүшелерiн жасырын немесе ашық
дауыс берудi өткiзу жолымен сайлау;
8) алынып тасталды - ҚР 2012.04.27 № 15-V (алғашқы ресми жарияланғанынан
кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңымен;
9) жергілікті бюджеттің, аумақты дамыту бағдарламаларының атқарылуына
бақылау жасау;
9-1) облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың, астананың тексеру
комиссияларының бюджеттің атқарылуы туралы жылдық есебін қарау;
9-2) мемлекеттік аудит және қаржылық бақылау объектілерін тексеру
комиссиялары жұмыстарының жоспарына енгізу үшін облыстардың, республикалық
маңызы бар қалалардың, астананың тексеру комиссияларына ұсыныстар енгізу;
10) мәслихаттың тұрақты комиссиялары мен өзге де органдарын құру, олардың
қызметі туралы есептерді тыңдау, мәслихаттың жұмысын ұйымдастыруға байланысты
өзге де мәселелерді шешу;
10-1) Қоғамдық кеңестің қызметін ұйымдастырушылық қамтамасыз етуді жүзеге
асыру;
11) алып тасталды - ҚР 03.07.2013 № 124-V Заңымен (алғашқы ресми
жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі);
12) әкімнің ұсынуы бойынша ведомствоаралық сипаттағы мәселелер бойынша
әкімдік жанындағы консультациялық-кеңесші органдардың дербес құрамын бекіту;
12-1) әкімнің ұсынысы бойынша "Облыстың (қаланың, ауданның) құрметті азаматы
" атағын беру;
12-2) Қазақстан Республикасының мемлекеттік рәміздерін пайдалану мәселелері
жөніндегі уәкілетті орган бекітетін үлгілік қағидалар негізінде әзірленген "Облыстың (
қаланың, ауданның) құрметті азаматы" атағын беру қағидаларын әзірлеу және бекіту;
12-3) облыстың (қаланың, ауданның) Құрмет грамотасымен наградтау туралы
ережені әзірлеу және бекіту;
13) Қазақстан Республикасының жер заңдарына сәйкес жер қатынастарын реттеуді
жүзеге асыру;
14) азаматтар мен ұйымдардың Қазақстан Республикасы Конституциясының,
заңдарының, Қазақстан Республикасы Президенті мен Үкіметі актілерінің, орталық
және жергілікті мемлекеттік органдардың нормативтік құқықтық актілерінің
нормаларын орындауына жәрдемдесу;
14-1) мемлекеттік органдардың құзыреті шегінде неке және отбасы институтын
нығайту, өмірде қиын жағдайға ұшыраған адамдарды (отбасыларды)
әлеуметтік-экономикалық қолдау, анықтау және оларға жан-жақты қолдау көрсетуді
ұйымдастыру жөніндегі негізгі нысаналы индикаторларды бекіту;
15) Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес азаматтардың құқықтары мен
заңды мүдделерiн қамтамасыз ету жөнiндегi өзге де өкiлеттiктердi жүзеге асыру
жатады.
2. Облыстар, республикалық маңызы бар қалалар және астана мәслихаттарының
құзыретiне сонымен бiрге облыстың аудандық жоспарлану схемасын, облыс орталығын
, республикалық маңызы бар қаланы және астананы салудың бас жоспары жобасын
бекiту туралы Қазақстан Республикасының Үкiметiне ұсыныс енгiзу, әкiмшiлiк
аудандардың аудандық жоспарлануы жобаларын, облыстық (облыс орталықтарынан
басқа) және аудандық маңызы бар қалаларды салудың бас жоспарларын бекiту және
медицина қызметкерлерін қоса алғанда, ауылдық елді мекендерде жұмыс істейтін және
тұратын жекелеген азаматтар санаттарын Қазақстан Республикасының заңнамасында
көзделген әлеуметтік қолдау шараларының жүйесін айқындау жатады.
2-1. Облыс, республикалық маңызы бар қала, астана мәслихатының құзыретіне
Қазақстан Республикасының мемлекеттік аудит және қаржылық бақылау туралы
заңнамасына сәйкес облыстың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың
тексеру комиссиясының төрағасы мен мүшелерін бес жылға лауазымға тағайындау,
сондай-ақ оларды лауазымнан босату жатады.
2-2. Облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың, астананың
мәслихаттарының құзыретiне жануарларды асырау қағидаларын, елді мекендерде ауыл
шаруашылығы жануарларын асырау қағидаларын, ауыл шаруашылығы жануарларын
жаю қағидаларын, үй жануарларын ұстау және серуендету қағидаларын, жануарларды
аулау, уақытша ұстау және жансыздандыру қағидаларын, сондай-ақ бұзылғаны үшiн
әкiмшiлiк жауаптылық белгiленген өзге де қағидаларды бекiту жатады.
2-3. Аудан (облыстық маңызы бар қала), республикалық маңызы бар қала, астана
мәслихаттарының құзыретіне әлеуметтік көмек көрсету, оның мөлшерлерін белгілеу
және мұқтаж азаматтардың жекелеген санаттарының тізбесін айқындау, денсаулық
сақтау саласындағы мамандарға әлеуметтік қолдау шараларының және жеңілдіктердің,
оның ішінде жергілікті бюджет қаражаты есебінен тұрғын үй сатып алуға немесе
салуға ең төмен кепілдік берілген көлемді айқындау қағидаларын бекіту жатады.
2-4. Облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың, астананың
мәслихаттарының құзыретіне жануарлар асыраудың санитариялық аймақтарының
шекараларын белгілеу жатады.
2-5. Республикалық маңызы бар қалалар, астана, облыстық маңызы бар қалалар
мәслихаттарының құзыретіне жергілікті өзін-өзі басқарудың аумақтық кеңестерін құру
туралы шешім қабылдау, олардың құрамын және жергілікті өзін-өзі басқарудың
аумақтық кеңестері туралы ережелерді бекіту жатады.
2-6. Облыстар, республикалық маңызы бар қалалар, астана мәслихаттарының
құзыретiне облыстардағы, республикалық маңызы бар қалалардағы және астанадағы
көші-қон процестерін реттеу қағидаларын бекіту жатады.
ЗҚАИ-ның ескертпесі!
2-7-тармақ ҚР 11.07.2017 № 90-VI Заңына сәйкес (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-
баптың 1-т. 1) тармақшасынан қараңыз) халық саны екі мың адамнан көп аудандық
маңызы бар қалалар, ауылдар, кенттер, ауылдық округтер үшін – 01.01.2018 бастап
қолданысқа енгізілді (халық саны екі мың адам және одан аз аудандық маңызы бар
қалалар, ауылдар, кенттер, ауылдық округтер үшін 01.01.2020 бастап қолданысқа
енгізілді).
2-7. Аудан (облыстық маңызы бар қала) мәслихатының құзыретіне аудандық
маңызы бар қала, ауыл, кент, ауылдық округ бюджетін және олардың атқарылуы
туралы есепті бекіту жатады.
2-8. Облыстар, республикалық маңызы бар қалалар, астана мәслихаттарының
құзыретіне жерлеу және қабірлерді қарап-күту жөніндегі істі ұйымдастыру
қағидаларын бекіту жатады.
2-9. Облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың, астананың,
аудандардың (облыстық маңызы бар қалалардың) мәслихаттарының құзыретіне тұрғын
үй сертификаттарының мөлшері мен оларды алушылар санаттарының тізбесін
айқындау жатады.
2-10. Республикалық маңызы бар қалалар, астана, аудандар (облыстық маңызы бар
қалалар) мәслихаттарының құзыретіне шетелдіктер үшін туристік жарнаның
мөлшерлемелерін бекіту жатады.
ЗҚАИ-ның ескертпесі!
2-11-тармақтың бірінші бөлігі жаңа редакцияда көзделген – ҚР 19.05.2026 № 291-
VIII (01.07.2026 бастап қолданысқа енгізіледі) Заңымен.
2-11. Ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) мәслихаты мемлекеттік саяси
қызметші болып табылатын сайланған әкімнің отставкасын қабылдау немесе
отставкасын қабылдаудан уәжді бас тарту туралы шешім қабылдайды.
ЗҚАИ-ның ескертпесі!
2-11-тармақтың екінші бөлігі жаңа редакцияда көзделген – ҚР 19.05.2026 № 291-
VIII (01.07.2026 бастап қолданысқа енгізіледі) Заңымен.
Отставканы қабылдау немесе отставканы қабылдаудан бас тарту туралы шешім
мемлекеттік саяси қызметші болып табылатын сайланған әкімнің жеке жазбаша өтініші
берілген күннен бастап бір ай мерзімде қабылданады.
Отставка қабылданған жағдайда аудан (облыстық маңызы бар қала) мәслихатының
тиісті шешімінің көшірмесі аумақтық сайлау комиссиясына жіберіледі.
2-12. Облыс мәслихатының құзыретіне аумағында жұмыс берушілер жалға
берілетін тұрғынжайлар салуды жоспарлайтын ауылдардың, кенттердің, ауылдық
округтердің тізімін бекіту жатады.
2-13. Республикалық маңызы бар қалалар, астана, аудандар (облыстық маңызы бар
қалалар) мәслихаттарының құзыретіне арнаулы әлеуметтік қызметтерді алушының
қаражаты есебінен ұсынылатын арнаулы әлеуметтік қызметтердің кепілді көлемінен
тыс ұсынудың тізбесі мен тәртібін бекіту жатады.
2-14. Облыс, республикалық маңызы бар қала, астана мәслихатының құзыретіне
тиісті аумақтың білім беруді дамыту жоспарын әкімнің ұсынуы бойынша бекіту
жатады.
2-15. Республикалық маңызы бар қалалар, астана мәслихаттарының құзыретіне:
1) қолжетімді ортаны қамтамасыз ету қағидаларын бекіту жатады.
2) алып тасталды – ҚР 09.01.2026 № 254-VIII (алғашқы ресми жарияланған күнінен
кейін күнтізбелік алпыс өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңымен.
2-16. Облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың, астананың
мәслихаттары тұрғынжайды реновациялау бағдарламасын бекітеді.
ЗҚАИ-ның ескертпесі!
2-17-тарақпен толықтыру көзделген – ҚР 19.05.2026 № 291-VIII (01.07.2026 бастап
қолданысқа енгізіледі) Заңымен.
3. Аудандық мәслихаттардың құзыретіне сонымен бірге тиісті ауданның аумағында
орналасқан қалалар, кенттер мен ауылдар салудың бас жоспарларын бекіту, аудандық
маңызы бар қала, ауылдық округ, ауылдық округтің құрамына кірмейтін кент пен ауыл
әкімінің атқарылған жұмысы туралы есебін қарау және аудан әкіміне тиісті
әкімшілік-аумақтық бөлініс әкімін тәртіптік жауапкершілікке тарту туралы ұсыныс
енгізу жатады.
3-1. Ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) мәслихаты облыстың тексеру
комиссиясынан тиісті аудан (облыстық маңызы бар қала) бюджетінің атқарылуы
мәселелері бойынша жүргізілген бақылау іс-шаралары туралы ақпарат сұратуға құқылы
.
3-2. Коммуналдық мүлікті мүліктік жалдағаны (жалға алғаны) үшін жалға алу
төлемақысының мөлшерлемесін келісу аудандар (облыстық маңызы бар қалалар)
мәслихаттарының құзыретіне жатады.
4. Облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың және Қазақстан
Республикасы астанасының мәслихаттары тиiстi әкiмдіктердің ұсыныстары бойынша
Қазақстан Республикасының заң актiлерiне сәйкес қарыз алу туралы шешiмдер
қабылдауға құқылы.
5. Облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың және астананың
мәслихаттары коммуналдық қалдықтарды (тұрмыстық қатты қалдықтарды, кәріздік
тазарту құрылысжайларының тұнбасын) көмгені, жер үсті су объектілерінің су
ресурстарын пайдаланғаны (жыл сайын), орман пайдаланғаны үшін Қазақстан
Республикасының заңнамасына сәйкес төлемақы мөлшерлемелерін бекітеді.
6. Облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың және астананың
мәслихаттары тиiстi әкiмшiлiк-аумақтық бiрлiкте ядролық қондырғылар мен
объектiлердi салуға келiсiм беру туралы мәселенi қарайды.
6-1. Алматы қаласын қоспағанда, облыстардың, республикалық маңызы бар
қалалардың мәслихаттары Қазақстан Республикасының әкімшілік құқық бұзушылық
туралы заңнамасында көзделген негізде, жергілікті атқарушы органдардың шешімі
бойынша құрылатын және коммуналдық меншіктегі арнаулы алаңдарда немесе
тұрақтарда ұсталған автомобиль көлік құралын, кемені, оның ішінде шағын көлемді
кемені жеткізу (эвакуациялау), есепке алуды және уақытша сақтауды ұйымдастыру
қағидаларын бекітеді.
7. Облыстың, республикалық маңызы бар қаланың және астананың барлық
мәслихаттары атынан өкілдік ететін депутаттар болып табылатын таңдаушылардың
бірлескен отырысында сайланған Парламент Сенаты депутаттарының өкілеттігі
таңдаушылардың шешімі бойынша мерзімінен бұрын тоқтатылуы мүмкін.
Ескерту. 6-бапқа өзгерістер енгізілді - ҚР 2004.05.11 № 552 (қолданысқа енгізілу
тәртібін 2-баптан қараңыз), 2004.07.09 № 583, 2006.01.10 № 116 (2006.01.01 бастап
қолданысқа енгiзiледi), 2006.07.07 № 171 (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-баптан
қараңыз), 2007.01.09 № 213, 2008.12.10 № 101-IV (2009.01.01 бастап қолданысқа
енгізіледі), 2008.12.24 № 111-IV (2009.01.01 бастап қолданысқа енгізіледі), 2009.02.09
№ 126-IV (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-баптан қараңыз), 2010.04.02 № 263-IV (
2010.01.01 бастап қолданысқа енгізіледі), 2011.07.21 № 465-IV (алғашқы ресми
жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі), 2011.07.22
№ 479-IV (алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң
қолданысқа енгізіледі), 2011.07.05 № 452-IV (2011.10.13 бастап қолданысқа енгізіледі),
2012.04.27 № 15-V (алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен
соң қолданысқа енгізіледі), 2013.01.08 № 64-V (2013.01.01 бастап қолданысқа енгізіледі
), 13.06.2013 № 101-V (алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен
соң қолданысқа енгізiледi), 13.06.2013 № 102-V (алғашқы ресми жарияланғанынан
кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі); 03.07.2013 № 124-V (
алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа
енгізіледі); 17.01.2014 № 165-V (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік
он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі); 29.09.2014 № 239-V (алғашқы ресми
жарияланған күнінен кейiн күнтiзбелiк он күн өткен соң қолданысқа енгiзiледi);
28.10.2015 № 366-V (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн
өткен соң қолданысқа енгізіледі); 02.11.2015 № 387-V (алғашқы ресми жарияланған
күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі); 02.11.2015 № 388-V
(01.01.2016 бастап қолданысқа енгізіледі); 12.11.2015 № 393-V (алғашқы ресми
жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі);
22.12.2016 № 28-VI (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн
өткен соң қолданысқа енгізіледі); 11.07.2017 № 90-VI (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-
баптың 1-т. 1) тармақшасынан қараңыз); 29.06.2018 № 163-VІ (алғашқы ресми
жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі);
12.07.2018 № 180-VІ (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн
өткен соң қолданысқа енгізіледі); 28.12.2018 № 210-VІ (алғашқы ресми жарияланған
күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі); 08.01.2019 № 215-VІ
(алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа
енгізіледі); 03.04.2019 № 243-VI (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін
күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі); 28.10.2019 № 268-VI (алғашқы
ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі);
27.12.2019 № 291-VІ (қолданысқа енгізілу тәртібін 3-баптан қараңыз); 07.07.2020 №
361-VI (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң
қолданысқа енгізіледі); 02.01.2021 № 401-VI (01.07.2021 бастап қолданысқа енгізіледі);
03.01.2021 № 406-VI (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн
өткен соң қолданысқа енгізіледі); 30.04.2021 № 34-VII (01.01.2022 бастап қолданысқа
енгізіледі); 30.12.2021 № 95-VII (01.07.2022 бастап қолданысқа енгізіледі); 30.12.2021
№ 98-VII (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік алпыс күн өткен соң
қолданысқа енгізіледі); 05.11.2022 № 157-VII (01.01.2023 бастап қолданысқа енгізіледі);
02.01.2023 № 184-VII (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік алпыс
күн өткен соң қолданысқа енгізіледі); 15.03.2023 № 207-VII (алғашқы ресми
жарияланған күнінен кейін күнтізбелік алпыс күн өткен соң қолданысқа енгізіледі);
20.04.2023 № 226-VII (01.07.2023 бастап қолданысқа енгізіледі); 23.02.2024 № 64-VIII (
алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік алпыс күн өткен соң қолданысқа
енгізіледі); 15.04.2024 № 72-VIII (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін
күнтізбелік алпыс күн өткен соң қолданысқа енгізіледі); 05.07.2024 № 115-VIII (
алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа
енгізіледі); 08.07.2024 № 118-VIII (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін
күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі); 15.03.2025 № 172-VIII (01.01.2025
бастап қолданысқа енгізіледі); 09.04.2025 № 179-VIII (алғашқы ресми жарияланған
күнінен кейін күнтізбелік алпыс күн өткен соң қолданысқа енгізіледі); 17.07.2025 №
213-VIII (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-баптан қараңыз); 09.01.2026 № 254-VIII (
алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік алпыс өткен соң қолданысқа
енгізіледі); 07.04.2026 № 277-VIII (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін
күнтізбелік алпыс күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.
7-бап. Мәслихаттың актiлерi
1. Мәслихаттың өз құзыретiндегi мәселелер бойынша шығаратын шешiмдерi
мәслихаттың актiлерi болып табылады.
2. Мәслихаттардың жергiлiктi бюджет кiрiстерiн қысқартуды немесе жергiлiктi
бюджет шығыстарын ұлғайтуды көздейтiн шешiмдерiнiң жобалары әкiмнiң оң
қорытындысы болған жағдайда ғана қарауға енгiзiлуi мүмкiн.
3. Мәслихаттың өз құзыретi шегiнде және азаматтардың құқықтарына,
бостандықтары мен мiндеттерiне қатысты қабылдаған шешiмдерi Қазақстан
Республикасының заңнамасында белгiленген тәртiпте ресми жариялануға тиiс және ол
тиiстi аумақта орындалуға мiндеттi.
4. Мәслихаттың азаматтардың құқықтарына, бостандықтары мен міндеттеріне
қатысты шешімдерді қабылдауы "Құқықтық актілер туралы" Қазақстан
Республикасының Заңында көзделген ерекшеліктер ескеріле отырып жүзеге асырылады
.
5. Мәслихаттардың Қазақстан Республикасының Конституциясы мен заңдарына
сәйкес келмейтiн шешiмдерiн мәслихаттың өзiнiң жоюы не сот тәртiбiмен жойылады.
Ескерту. 7-бапқа өзгерістер енгізілді - ҚР 2009.02.09 № 126-IV (қолданысқа енгізілу
тәртібін 2-баптан қараңыз), 2011.01.10 № 383-IV (алғашқы ресми жарияланғанынан
кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі); 02.11.2015 № 384-V (
01.01.2016 бастап қолданысқа енгізіледі); 06.04.2016 № 481-V (алғашқы ресми
жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі);
12.03.2021 № 15-VII (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн
өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.
8-бап. Мәслихат жұмысын ұйымдастыру
1. Мәслихат өз өкiлеттiгiн сессияларда мәслихаттың тұрақты комиссиялары мен
өзге де органдары, депутаттары мен төрағасы арқылы Қазақстан Республикасының
заңнамасында белгiленген тәртiппен жүзеге асырады.
1-1. Мәслихаттар жылына кемінде бір рет халық алдында мәслихаттың атқарған
жұмысы, оның тұрақты комиссияларының қызметі туралы есеп береді. Мәслихат
депутаттары Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес халық алдында жауапты
болады.
2. Мәслихат қызметiнiң негiзгi нысаны сессия болып табылады, онда мәслихаттың
қарауына заңдармен жатқызылған мәселелер шешiледi.
Егер мәслихат депутаттары жалпы санының кемiнде үштен екiсi сессияға қатысса,
мәслихат сессиясы заңды болады.
3. Мәслихат:
1) мәслихат төрағасын сайлайды және лауазымынан босатады және оның есептерiн
тыңдайды;
2) мәслихаттың тұрақты комиссиялары мен өзге де органдарын құрады, олардың
төрағаларын сайлайды және қызметiнен босатады, олардың жұмысы туралы есептi
тыңдайды;
3) мәслихаттың қызметiн қамтамасыз етуге арналған шығыстарды айқындайды;
4) Қазақстан Республикасының заңнамасында белгiленген адам саны мен қаражат
лимитi шегiнде мәслихат аппаратының құрылымын бекiтедi және оны ұстауға әрi
материалдық-техникалық жағынан қамтамасыз етуге арналған шығыстарды
айқындайды. Мәслихат аппараты мемлекеттiк қызметшiлерiнiң штат саны лимитi тиiстi
мәслихат депутаттарының саны негiзге алынып, бес депутатқа бір қызметкер
қатынасында, бірақ бес адамнан кем емес болып белгiленедi;
5) мәслихаттың регламентiн бекiтедi;
6) депутаттардың сауалдарын қарайды және олар бойынша шешiмдер қабылдайды;
7) өз жұмысын ұйымдастыру жөнiнде өзге де шешiмдер қабылдайды.
Ескерту. 8-бапқа өзгерістер енгізілді - ҚР 2004.05.11 № 552 (қолданысқа енгізілу
тәртібін 2-баптан қараңыз), 2009.02.09 № 126-IV (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-баптан
қараңыз), 2011.07.21 № 465-IV (алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он
күн өткен соң қолданысқа енгізіледі), 13.06.2013 № 101-V (алғашқы ресми
жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізiледi); 30.06.2021
№ 60-VII (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң
қолданысқа енгізіледі); 05.11.2022 № 157-VII (01.01.2023 бастап қолданысқа енгізіледі)
Заңдарымен.
9-бап. Мәслихат регламенті
Мәслихат сессияларын, оның органдарының отырыстарын өткізу, оларға мәселелер
енгiзу және қарау, мәслихат органдарын құру және сайлау, олардың қызметi туралы
есептердi тыңдау, халық алдында мәслихаттың атқарған жұмысы және оның тұрақты
комиссияларының қызметі туралы есептер беру, депутаттардың сауалдарын қарау
тәртiбi, мәслихаттағы депутаттық бiрлестiктердiң өкiлеттiктерi, қызметiн ұйымдастыру,
сондай-ақ дауыс беру тәртiбi, аппарат жұмысын ұйымдастыру және басқа да рәсiмдiк
пен ұйымдастырушылық мәселелер мәслихаттың сессиясында бекiтiлетiн оның
регламентiнде айқындалады.
Мәслихаттардың үлгі регламентін Қазақстан Республикасының Президенті бекітеді.
Ескерту. 9-бап жаңа редакцияда - ҚР 13.06.2013 № 101-V (алғашқы ресми
жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізiледi) Заңымен.
10-бап. Мәслихат сессиясын шақыру тәртiбi
1. Жаңадан сайланған мәслихаттың бiрiншi сессиясын осы мәслихат үшiн
белгiленген депутаттар санының кемiнде төрттен үшi болған ретте, мәслихат
депутаттары тiркелген күннен бастап отыз күн мерзiмнен кешiктiрмей, тиiстi аумақтық
сайлау комиссиясының төрағасы шақырады.
2. Мәслихаттың кезектi сессиясы жылына төрт реттен сиретпей шақырылады және
оны мәслихат төрағасы жүргiзедi. Мәслихаттың кезектен тыс сессиясын осы
мәслихатқа сайланған депутаттар санының кемiнде үштен бiрiнiң, сондай-ақ әкiмнiң
ұсынысы бойынша мәслихат төрағасы шақырады және жүргiзедi. Кезектен тыс сессия
кезектен тыс сессияны өткiзу туралы шешiм қабылданған күннен бастап бес жұмыс
күнінен кешiктiрiлмей шақырылады. Кезектен тыс сессияда оны шақыруға негiз болған
мәселелер ғана қаралуы мүмкiн.
3. Мәслихат төрағасы мәслихат сессиясын шақыру уақыты мен өткiзiлетiн орны
туралы, сондай-ақ сессияның қарауына енгiзiлетiн мәселелер туралы депутаттарға,
халыққа және әкiмге - сессияға кемiнде он күн қалғанда, ал кезектен тыс сессия
шақырылған жағдайда кемiнде үш күн бұрын хабарлайды. Мәслихат төрағасы
сессияның қарауына енгiзiлетiн мәселелер бойынша қажеттi материалдарды
депутаттарға және әкiмге - сессияға кемiнде бес күн қалғанда, ал кезектен тыс сессия
шақырылған жағдайда кемiнде үш күн қалғанда табыс етедi.
Ескерту. 10-бапқа өзгеріс енгізілді – ҚР 30.06.2021 № 60-VII (алғашқы ресми
жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі);
05.11.2022 № 157-VII (01.01.2023 бастап қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.
11-бап. Мәслихат сессиясын өткiзу тәртiбi
1. Мәслихат сессиясы жалпы отырыс нысанында өткiзiледi.
2. Мәслихаттың бiрiншi сессиясын тиiстi аумақтық сайлау комиссиясының
төрағасы ашады және мәслихат төрағасы сайланғанға дейін жүргiзедi. Одан әрi
мәслихат сессиясын мәслихат төрағасы жүргізеді.
3. Егер мәслихат депутаттары жалпы санының кемiнде үштен екiсi мәслихат
сессиясына қатысса, ол заңды болады.
Шешiмдер мәслихат депутаттары жалпы санының көпшiлiк даусымен қабылданады
.
4. Сессия жұмысында мәслихат шешiмi бойынша мәслихат белгiлеген он бес
күнтiзбелiк күннен аспайтын мерзiмге үзiлiс жасалуы мүмкiн.
5. Сессияның ұзақтығын мәслихат белгiлейдi.
6. Мәслихат сессиялары, әдетте, ашық сипатта болады. Жабық сессиялар өткiзуге,
егер қатысып отырған депутаттардың жалпы санының көпшiлiгi осы үшiн дауыс берсе,
мәслихат төрағасының немесе мәслихат сессиясына қатысып отырған депутаттар
санының үштен бiрiнiң ұсынысы бойынша қабылданатын мәслихат шешiмiмен жол
беріледi.
7. Мәслихат төрағасының шақыруы бойынша жергiлiктi атқарушы органдардың
басшылары, тиiстi әкiмшiлiк-аумақтық бірлік аумағында орналасқан ұйымдардың
басшылары мен өзге де лауазымды адамдары мәслихаттың қарауына жататын
мәселелер бойынша ақпарат беру үшiн мәслихат сессиясына келуге мiндеттi.
Ескерту. 11-бапқа өзгеріс енгізілді – ҚР 30.06.2021 № 60-VII (алғашқы ресми
жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі);
05.11.2022 № 157-VII (01.01.2023 бастап қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.
12-бап. Мәслихаттың тұрақты комиссияларын ұйымдастыру және олардың қызметi
1. Мәслихат өз өкiлеттiгi мерзiмiне тұрақты комиссиялар құрады. Олардың саны
жетеуден аспауға тиiс. Қажет болған жағдайда, мәслихат тұрақты комиссияларды
жаңадан құрып, таратып және қайта ұйымдастыра алады.
2. Тұрақты комиссиялардың тiзбесi мен сан құрамын мәслихат белгiлейдi. Тұрақты
комиссиялардың төрағалары мен мүшелерiн өз депутаттары арасынан тиiстi мәслихат
сайлайды.
3. Тұрақты комиссиялар өздерiн сайлаған мәслихат алдында жауапты және жылына
кемiнде бiр рет өз қызметi туралы есеп бередi.
13-бап. Мәслихаттың тұрақты комиссияларындағы көпшiлiктiк тыңдаулар
1. Тұрақты комиссиялар өз бастамасы бойынша, мәслихат шешімі бойынша не "
Мемлекеттік мүлік туралы" Қазақстан Республикасы Заңының 17 және 18-баптарында
белгіленген жағдайларда көпшiлiктiк тыңдаулар өткiзеді.
2. Көпшiлiктiк тыңдаулар депутаттардың, атқарушы органдар, өзiн-өзi басқару
органдары, ұйымдар, бұқаралық ақпарат құралдары өкiлдерiнiң, азаматтардың
қатысуымен осы комиссиялардың кеңейтiлген отырыстары түрiнде тұрақты
комиссияның қарауына жататын мейлiнше маңызды және қоғамдық мәнi бар
мәселелердi талқылау мақсатында өткiзiледi.
3. Тұрақты комитеттерде көпшiлiктiк тыңдаулар өткізу тәртiбi мәслихат
регламентiнде белгiленедi.
Ескерту. 13-бапқа өзгеріс енгізілді – ҚР 15.03.2025 № 172-VIII (01.01.2025 бастап
қолданысқа енгізіледі) Заңымен.
14-бап. Мәслихат тұрақты комиссияларының қызметi мен өкiлеттiгi
1. Тұрақты комиссиялар:
1) осы мәслихат сессиясының күн тәртiбi бойынша, сондай-ақ мәслихат
сессиясында қаралатын кез келген мәселе бойынша мәслихатқа, мәслихат төрағасына
ұсыныстар енгiзуге;
2) өздерiнiң құзырына жататын әрi мәслихат сессиясының қарауына енгiзiлген
мәселелер бойынша қорытындылар беруге;
3) өздерiнiң құзырына жататын мәселелер бойынша мәслихат сессияларында
баяндамалар мен қосымша баяндамалар ұсынуға;
4) өз құзыретi шегiнде сессияда жергiлiктi атқарушы органдар басшыларының
есептерiн тыңдау туралы мәслихатқа ұсыныс енгiзуге;
5) комиссияның жұмысына мәслихаттың басқа да депутаттарын, сондай-ақ
мемлекеттiк органдар, ұйымдар, өзге де жергiлiктi өзiн-өзi басқару органдары өкiлдерiн
және азаматтарды тартуға құқылы.
2. Әкiмдік, орталық мемлекеттік органдардың жергілікті бюджеттен
қаржыландырылатын аумақтық бөлімшелерінің, атқарушы органдардың лауазымды
адамдары, ұйымдар белгiленген тәртiпте тұрақты комиссияларға олардың
құзыретiндегi мәселелер бойынша қажеттi ақпарат беруге мiндеттi.
3. Мәслихаттың тұрақты комиссиялары өз құзыретiндегi мәселелер бойынша
қаулылар қабылдайды.
Ескерту. 14-бапқа өзгерту енгізілді - ҚР 2011.01.10 № 383-IV (алғашқы ресми
жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі); 30.06.2021
№ 60-VII (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң
қолданысқа енгізіледі); 05.11.2022 № 157-VII (01.01.2023 бастап қолданысқа енгізіледі)
Заңдарымен.
15-бап. Мәслихаттың тұрақты комиссиялары жұмысының және қаулылар қабылдауының
тәртiбi
1. Тұрақты комиссиялардың отырысы қажеттiлiгiне қарай шақырылады және
мүшелерінің жалпы санының жартысынан астамы болған кезде заңды болып есептеледi
.
2. Тұрақты комиссиялардың қаулысы комиссия мүшелерi жалпы санының көпшiлiк
даусымен қабылданады.
3. Тұрақты комиссияның қаулысы мен отырыстың хаттамасына оның төрағасы қол
қояды, ал бiрнеше тұрақты комиссияның бiрлескен отырысы өткiзiлген жағдайда, тиiстi
комиссиялардың төрағалары қол қояды.
Ескерту. 15-бапқа өзгеріс енгізілді – ҚР 30.06.2021 № 60-VII (алғашқы ресми
жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі)
Заңымен.
16-бап. Мәслихаттың тексеру комиссиясы
Ескерту. 16-бап алып тасталды - ҚР 2011.07.21 № 465-IV (алғашқы ресми
жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңымен.
17-бап. Мәслихаттың уақытша комиссиялары
1. Мәслихаттың құзырына жатқызылған мәселелердi сессияларда қарауға әзiрлеу
мақсатында мәслихат не мәслихат төрағасы уақытша комиссиялар құруға құқылы.
Уақытша комиссиялардың құрамын, мiндеттерiн, өкiлеттiк мерзiмдерiн және
құқықтарын мәслихат оларды құру кезiнде белгiлейдi.
2. Мәслихаттың уақытша комиссиялары өз құзыретiндегi мәселелер бойынша
қорытындылар қабылдайды.
3. Уақытша комиссия жұмысына қатысқаны үшiн ақы төленбейдi.
Ескерту. 17-бапқа өзгеріс енгізілді – ҚР 05.11.2022 № 157-VII (01.01.2023 бастап
қолданысқа енгізіледі) Заңымен.
18-бап. Мәслихат сессиясының төрағасы
Ескерту. 18-бап алып тасталды – ҚР 30.06.2021 № 60-VII (алғашқы ресми
жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі)
Заңымен.
19-бап. Мәслихаттың төрағасы
Ескерту. 19-баптың тақырыбына өзгеріс енгізілді – ҚР 05.11.2022 № 157-VII (
01.01.2023 бастап қолданысқа енгізіледі) Заңымен.
1. Мәслихаттың төрағасы тұрақты негiзде жұмыс iстейтiн лауазымды адам болып
табылады. Оны мәслихат сессиясында депутаттардың арасынан ашық немесе жасырын
дауыс беру арқылы депутаттар жалпы санының көпшiлiк даусымен мәслихат сайлайды
және қызметтен босатады. Мәслихаттың төрағасы мәслихат өкiлеттiгi мерзiмiне
сайланады.
2. Мәслихат төрағасы лауазымына кандидатураларды мәслихат депутаттары
мәслихат сессиясында ұсынады.
3. Мәслихат төрағасы:
1) мәслихат сессиясын және оның қарауына енгiзiлетiн мәселелердi дайындауды
ұйымдастырады, сессияның күн тәртiбiн қалыптастырады, хаттаманың жасалуын
қамтамасыз етедi, мәслихат сессиясында қабылданған немесе бекiтiлген шешiмдерге,
өзге де құжаттарға қол қояды;
1-1) мәслихат сессиясын шақыру туралы шешiм қабылдайды;
1-2) мәслихат сессиясының отырысын жүргiзедi, мәслихат регламентiнiң сақталуын
қамтамасыз етедi;
2) мәслихат депутаттарының өз өкiлеттiктерiн жүзеге асыруына жәрдемдеседi,
оларды қажеттi ақпаратпен қамтамасыз етедi, депутаттарды мәслихат сессияларына,
оның тұрақты комиссияларының және өзге де органдарының жұмысына және сайлау
округтерiндегі жұмысқа қатысуы үшiн қызметтiк мiндеттерiн орындаудан босатуға
байланысты мәселелердi қарайды;
3) депутаттар сауалдарының және депутаттық өтiнiштердiң қаралуын бақылайды;
4) мәслихат аппаратының қызметiне басшылық жасайды, оның қызметшiлерiн
қызметке тағайындайды және қызметтен босатады;
5) сайлаушылар өтiнiштерi туралы және олар бойынша қабылданған шаралар
туралы мәслихатқа ұдайы ақпарат берiп отырады;
6) мәслихаттың өзге де жергiлiктi өзiн-өзi басқару органдарымен өзара iс-қимылын
ұйымдастырады;
6-1) осы Заңның 24-бабының 1-тармағына сәйкес әкiмге сенiмсiздiк бiлдiру туралы
мәселеге бастамашылық еткен мәслихат депутаттарының жиналған қолдарының
төлнұсқалығын тексеруді ұйымдастырады;
7) өз құзыретiндегi мәселелер бойынша өкiмдер шығарады;
8) мәслихаттың тұрақты комиссиялары мен өзге де органдарының және депутаттық
топтардың қызметін үйлестiреді;
9) мемлекеттiк органдармен, ұйымдармен, жергiлiктi өзiн-өзi басқару органдарымен
және қоғамдық бiрлестiктермен қарым-қатынастарда мәслихат атынан өкiл болады;
10) мәслихат шешiмдерiнiң жариялануын қамтамасыз етедi, олардың орындалуына
бақылау жасау жөнiндегi iс-шараларды белгiлейдi;
11) осы Заңда, Қазақстан Республикасының заңнамасында, мәслихат регламенті мен
шешімінде көзделген өзге де өкілеттіктерді орындайды.
3-1. Облыс, республикалық маңызы бар қала, астана мәслихатының төрағасы тиісті
мәслихаттың қарауына облыстың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың
тексеру комиссиясының төрағасы қызметіне тағайындауға кандидатураларды,
сондай-ақ оны қызметтен босату туралы ұсыныс енгізеді.
4. Мәслихат төрағасының мәслихаттың тұрақты комиссияларында болуға құқығы
жоқ.
5. Облыс, республикалық маңызы бар қала және астана мәслихатының төрағасы
болмаған кезде оның өкілеттігін мәслихаттың тұрақты комиссияларының бірінің
тұрақты негізде жұмыс істейтін төрағасы уақытша жүзеге асырады.
Аудан (облыстық маңызы бар қала) мәслихатының төрағасы болмаған кезде оның
өкілеттігін мәслихаттың тұрақты комиссияларының бірінің төрағасы немесе мәслихат
депутаты уақытша жүзеге асырады.
6. Егер мәслихат сессиясында дауыс беру кезiнде мәслихат депутаттарының дауысы
тең бөлiнген жағдайда, мәслихат төрағасы шешушi дауыс құқығын пайдаланады.
Ескерту. 19-бапқа өзгерістер енгізілді - ҚР 2004.05.11 № 552 (қолданысқа енгізілу
тәртібін 2-баптан қараңыз), 2011.01.10 № 383-IV (алғашқы ресми жарияланғанынан
кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі), 2011.07.21 № 465-IV (
алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа
енгізіледі), 13.06.2013 № 101-V (алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он
күн өткен соң қолданысқа енгізiледi); 24.05.2021 № 42-VII (алғашқы ресми
жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі);
30.06.2021 № 60-VII (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-б. қараңыз); 05.11.2022 № 157-VII
(01.01.2023 бастап қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.
19-1-бап. Мәслихаттың тұрақты комиссиясының төрағасы
1. Мәслихаттың тұрақты комиссиясының төрағасын мәслихат сессиясында
депутаттар арасынан ашық дауыс беру арқылы депутаттардың жалпы санының
көпшілік дауысымен мәслихат сайлайды және лауазымынан босатады.
Егер мәслихаттың тұрақты комиссиясының отырысында дауыс беру кезінде
депутаттардың дауысы тең бөлінген жағдайда, мәслихаттың тұрақты комиссиясының
төрағасы шешуші дауыс құқығын пайдаланады.
Мәслихаттың тұрақты комиссиясының төрағасы лауазымына кандидатураларды
мәслихат депутаттары мәслихат сессиясында ұсынады.
2. Мәслихаттың тұрақты комиссиясының төрағасы:
1) тұрақты комиссияның отырысын және оның қарауына енгізілетін мәселелерді
дайындауды ұйымдастырады, хаттаманың жасалуын қамтамасыз етеді және тұрақты
комиссия отырысында қабылданған қаулыларға, өзге де құжаттарға қол қояды;
2) мәслихат депутаттарына өз өкілеттіктерін жүзеге асыруына жәрдемдеседі,
оларды тұрақты комиссия қызметінің мәселелері жөніндегі қажетті ақпаратпен
қамтамасыз етеді;
3) тұрақты комиссия депутаттарының сауалдары мен тұрақты комиссияның атына
келіп түскен депутаттық жолданымдардың қаралуын бақылайды;
4) мәслихаттың тұрақты комиссиясының қаулыларын мәслихаттың
интернет-ресурсында жариялауды қамтамасыз етеді, олардың орындалуын бақылау
жөніндегі шараларды айқындайды;
5) осы Заңда, Қазақстан Республикасының заңнамасында, мәслихат регламенті мен
шешімінде көзделген өзге де өкілеттіктерді орындайды.
3. Егер осы баптың 5-тармағында өзгеше көзделмесе, мәслихаттың тұрақты
комиссияларының бірінің төрағасы болмаған кезде мәслихат төрағасының шешімі
бойынша оның өкілеттігін мәслихаттың басқа тұрақты комиссиясының төрағасы
немесе мәслихаттың осы тұрақты комиссиясының мүшесі болып табылатын депутат
уақытша жүзеге асырады.
4. Облыс, республикалық маңызы бар қала, астана мәслихатының тұрақты
комиссиясының төрағасы тұрақты негізде жұмыс істейтін лауазымды адам болуы
мүмкін.
Тұрақты комиссиялардың тұрақты негізде жұмыс істейтін төрағаларының санын
облыстың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың мәслихаты айқындайды
және ол екіден аспауға тиіс.
Облыс, республикалық маңызы бар қала, астана мәслихатының тұрақты
комиссиясының тұрақты негізде жұмыс істейтін төрағасы мәслихаттың өкілеттігі
мерзіміне сайланады және қатарынан екі реттен артық сайлана алмайды.
Бір саяси партияның мүшелері болып табылатын депутаттар облыс, республикалық
маңызы бар қала және астана мәслихатының тұрақты комиссияларының тұрақты
негізде жұмыс істейтін төрағалары бола алмайды.
5. Облыс, республикалық маңызы бар қала және астана мәслихатының тұрақты
комиссияларының бірінің тұрақты негізде жұмыс істейтін төрағасы болмаған кезде
оның өкілеттігін облыс, республикалық маңызы бар қала және астана мәслихатының
тұрақты комиссиясының тұрақты негізде жұмыс істейтін басқа төрағасы немесе
мәслихат төрағасының шешімі бойынша мәслихаттың осы тұрақты комиссиясының
мүшесі болып табылатын депутат уақытша жүзеге асырады.
Ескерту. 19-1-баппен толықтырылды – ҚР 30.06.2021 № 60-VII (қолданысқа
енгізілу тәртібін 2-б. қараңыз); өзгеріс енгізілді – ҚР 05.11.2022 № 157-VII (01.01.2023
бастап қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.
20-бап. Мәслихат депутаты
1. Мәслихат депутаты жалпы мемлекеттiк мүдделердi ескере отырып, тиiстi
әкiмшiлiк-аумақтық бөлiнiстегi халықтың еркiн бiлдiредi.
2. Мәслихат депутатының өкiлеттiгi тиiстi аумақтық сайлау комиссиясы оны
депутат ретiнде тiркеген кезден басталып, мәслихат өкiлеттiгi тоқтатылған кезден
бастап тоқтайды.
3. Мәслихат депутатының өкiлеттiгi мынадай жағдайларда:
1) депутат Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес депутаттық мiндеттердi
орындаумен сыйымсыз лауазымға сайланса немесе тағайындалса;
2) депутатты әрекетке қабiлетсiз немесе әрекет ету қабілеті шектеулі деп тану
туралы сот шешiмi заңды күшiне енсе;
3) мәслихаттық өкiлеттiгi тоқтатылса;
3-1) депутат "Қазақстан Республикасындағы сайлау туралы" Қазақстан
Республикасының Конституциялық заңына сәйкес өзі сайланған саяси партиядан
шықса немесе шығарылса;
3-2) "Қазақстан Республикасындағы сайлау туралы" Қазақстан Республикасының
Конституциялық заңына сәйкес депутат сайланған саяси партия қызметiн тоқтатса;
3-3) партиялық тізім бойынша сайланған мәслихат депутаты саяси партия
филиалының (өкілдігінің) жоғары басшы органының шешімі бойынша кері шақырып
алынса;
4) депутат қайтыс болған, депутатты хабар-ошарсыз кеткен деп тану туралы сот
шешімі не оны қайтыс болған деп жариялау туралы сот шешімі заңды күшіне енген;
5) ол Қазақстан Республикасының азаматтығынан тоқтатса;
6) қылмыс не қасақана қылмыстық теріс қылық жасағаны үшін депутатқа қатысты
соттың айыптау үкiмi заңды күшiне енсе;
7) тиiстi әкiмшiлiк-аумақтық бөлiнiстен тысқары жерге тұрақты тұруға кетсе;
8) депутаттың орнынан түсу туралы жеке өтiнiшiне байланысты;
9) депутат өз мiндеттерiн жүйелi түрде орындамаса, оның iшiнде мәслихат
сессиясының немесе құрамына өзі сайланған мәслихат органдарының отырыстарына
дәлелдi себептерсiз қатарынан үш реттен артық қатыспаса;
10) облыстың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың тексеру
комиссиясының төрағасы немесе тексеру комиссиясының мүшесі қызметіне
тағайындалса, мерзімінен бұрын тоқтатылады.
4. Мәслихат депутатының өкілеттіктері осы баптың 3-тармағының 1), 2), 4), 5), 6), 7
), 8), 9) және 10) тармақшаларында көзделген негіздер бойынша тоқтатылған кезде
тиісті аумақтық сайлау комиссиясы мәслихат депутатының өкілеттіктерін тоқтатуға
әкеп соғатын негіздердің басталу фактісі көрсетілетін шешім қабылдайды және тиісті
мәслихатқа мәслихат депутатының өкілеттіктерін мерзімінен бұрын тоқтату туралы
ұсыну енгізу туралы шешім қабылдайды.
Мәслихат аумақтық сайлау комиссиясының осы тармаққа сәйкес енгізілген ұсынуы
негізінде мәслихат сессиясына қатысып отырған депутаттардың жалпы санының
көпшілік даусымен мәслихаттың тиісті депутатының өкілеттіктерін тоқтатады.
4-1. Өкілеттіктер осы баптың 3-тармағының 3-1), 3-2) және 3-3) тармақшаларында
көзделген негіздер бойынша тоқтатылған кезде тиісті аумақтық сайлау комиссиясы
адамның мәслихат депутатының өкілеттіктерін жоғалту фактісін көрсететін шешім
қабылдайды және бұл туралы тиісті мәслихатқа хабарлайды.
5. Алынып тасталды.
6. Өз қызметін мемлекеттік бюджет есебінен ақы төленетін тұрақты немесе басқа
жұмыстан босатылған негізде жүзеге асыратын мәслихат депутаттарының кәсіпкерлік
қызметті жүзеге асыруға, шаруашылық субъектісін басқаруға дербес қатысуға,
педагогтік, ғылыми және өзге де шығармашылық қызметті қоспағанда, ақы төленетін
басқа қызметпен айналысуға құқығы жоқ.
Ескерту. 20-бапқа өзгерту енгізілді - ҚР 2004.05.11 № 552 (қолданысқа енгізілу
тәртібін 2-баптан қараңыз), 2004.12.20 № 13 (2005 жылғы 1 қаңтардан бастап
қолданысқа енгiзiледi), 2009.02.09 № 126-IV (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-баптан
қараңыз), 2011.01.10 № 383-IV (алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он
күн өткен соң қолданысқа енгізіледі), 2011.07.21 № 465-IV (алғашқы ресми
жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі); 03.07.2014
№ 227-V (01.01.2015 бастап қолданысқа енгізіледі); 29.06.2018 № 163-VІ (алғашқы
ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі);
05.11.2022 № 157-VII (01.01.2023 бастап қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.
21-бап. Мәслихат депутатының өз өкілеттіктерін жүзеге асыруы кезіндегі құқықтары,
міндеттері мен жауапкершілігі
Ескерту. Тақырып жаңа редакцияда - ҚР 13.06.2013 № 101-V (алғашқы ресми
жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізiледi) Заңымен.
1. Депутат:
1) сайлауға және мәслихат төрағасы, тұрақты комиссияның төрағасы немесе мүшесi
болып сайлануға, мәслихаттың өзге де органдарына сайлануға;
2) мәслихат сессиясы мен оның тұрақты комиссияларында және өзге де органдарда
қарау үшiн мәселелер ұсынуға, оларды қарауға және шешiмдер қабылдауға қатысуға;
3) Алынып тасталды.
4) өз округiнiң сайлаушыларымен, сондай-ақ өзге де жергiлiктi өзiн-өзi басқару
органдарымен және ұйымдармен кездесулер мен жиналыстар өткiзуге;
5) сессияда тиiстi мәслихат аумағында орналасқан жергiлiктi атқарушы орган мен
ұйымдардың лауазымды адамдарының мәслихаттың құзыретiне жатқызылған
мәселелер бойынша есептерiн тыңдау туралы ұсыныстар енгiзуге;
5-1) өзі мәслихатының депутаты болып табылатын тиісті әкімшілік-аумақтық
бірлікке қатысты мәселелер бойынша петициялар жазу жөнінде ұсынымдар мен
консультациялар беруге;
5-2) өзі мәслихатының депутаты болып табылатын тиісті әкімшілік-аумақтық бірлік
шегінде мемлекеттік органдардың, жергiлiктi өкiлдi және атқарушы органдардың
петицияларды қарауы бойынша мониторинг жүргізуге;
5-3) петицияларды мәслихат сессиясының қарауына шығаруға;
6) тиiстi әкiмдік отырыстарының жұмысына қатысуға;
7) мәслихат пен оның органдары отырыстарының стенограммаларымен және
хаттамаларымен танысуға;
8) фракциялар мен депутаттық топтар түрінде депутаттық бірлестіктер құруға
құқылы;
9) жергілікті қоғамдастық жиындары мен жиналыстарына қатысуға;
10) мәслихат сессиясында азаматтардың қоғамдық маңызы бар өтініштерін жария
етуге;
11) мәслихаттардың құрылатын тұрақты комиссияларының және өзге де
органдарының құрамына кандидатураларды, оның ішінде өзінің жеке кандидатурасын
ұсынуға;
12) мәслихат сайлайтын немесе тағайындайтын лауазымды адамдардың
кандидатуралары бойынша өз пікірін білдіруге;
13) жарыссөздерге қатысуға, баяндамашыларға, сондай-ақ мәслихат сессиясы мен
отырысына төрағалық етушіге сұрақтар қоюға;
14) мәслихаттардың өзі құрамына сайланған тұрақты комиссиялары мен өзге де
органдары сессиясының және отырысының күн тәртібі бойынша, сондай-ақ олар
талқылайтын мәселелерді қарау және олардың мәні бойынша ұсыныстар мен
ескертулер енгізуге;
15) тиісті әкімшілік-аумақтық бірліктің аумағында орналасқан мемлекеттік
органдардың, қоғамдық бірлестіктердің және өзге де ұйымдардың Қазақстан
Республикасының заңдары мен Қазақстан Республикасының заңға тәуелді нормативтік
құқықтық актілерін орындауын тексеру қажеттілігі туралы мәслихатқа ұсыныстар
енгізуге;
16) мәслихат қабылдайтын актілердің жобаларына түзетулер енгізуге;
17) мәслихат құрған, сайлаған немесе бекіткен органдардың құрамына, сондай-ақ
мәслихат сайлаған немесе бекіткен лауазымды адамдарға сенім білдіру туралы мәселе
көтеруге;
18) осы Заңға, Қазақстан Республикасының заңнамасына және мәслихат
регламентіне сәйкес өзге де өкілеттіктерді жүзеге асыруға құқылы.
2. Депутат:
1) мәслихаттың және өзi құрамына сайланған оның органының жұмысына қатысуға;
2) өз округінің сайлаушыларымен тұрақты байланыс жасауға, оларға мәслихаттың
жұмысы, оның тұрақты комиссиялары мен өзге де органдарының қызметі, мәслихат
шешімдерінің орындалуы, петициялардың қаралуы туралы, сондай-ақ өзінің
депутаттық қызметінің барысы туралы жылына кемінде бір рет хабарлап отыруға,
мәслихат шешімдерінің орындалуын ұйымдастыруға және бақылау жасауға қатысуға;
3) сайлаушылардың өзiне келiп түскен өтiнiштерiн қарауға, азаматтарды жеке
қабылдауды ұдайы жүргiзуге;
4) тиісті әкімшілік-аумақтық бірлікте тұруға;
5) қоғамдық пікірді, азаматтардың, қоғамдық және өзге де ұйымдардың
қажеттіліктері мен сұраныстарын зерделеуге, олар туралы мәслихат пен оның
органдарына хабарлауға, оларды қанағаттандыру үшін ұсыныстар енгізуге және өзге де
шаралар қабылдауға;
6) мәслихат төрағасына не өзі мүшесі болып табылатын тұрақты комиссияның
төрағасына отырысқа келе алмайтыны туралы алдын ала хабарлауға міндетті.
2-1. Алып тасталды – ҚР 05.11.2022 № 157-VII (01.01.2023 бастап қолданысқа
енгізіледі) Заңымен.
3. Мәслихаттың әрбір депутатына оның құқықтарының, ар-намысы мен
абыройының қорғалуына кепілдік беріледі.
Мәслихат депутаты, қызметі мемлекеттік құпиялармен байланысты ұйымдарды
қоспағанда, депутаттық қызмет мәселелері бойынша тиісті мәслихат аумағында
орналасқан мемлекеттік органдарға, қоғамдық бірлестіктер мен мемлекеттік ұйымдарға
кедергісіз кіруге құқылы.
Мемлекеттік органдардың, қоғамдық бірлестіктердің және мемлекеттік
ұйымдардың басшылары мен басқа да лауазымды адамдары мәслихат депутаттарын
кідіріссіз қабылдауға және оларға жүктелген өкілеттіктерді жүзеге асыруда қажетті
жәрдем беруге міндетті.
Мәслихат депутаты азаматтардың құқықтарының бұзылуы немесе заңдылықты өзге
де бұзушылықтар анықталған кезде бұзушылықты тоқтатуды талап етуге, ал қажет
болған жағдайларда тиісті органдарға және лауазымды адамдарға бұзушылықтың
жолын кесу талабымен жүгінуге құқылы.
4. Мәслихат депутатына осы баптың 2-тармағында көзделген өз міндеттерін
орындамағаны және (немесе) тиісінше орындамағаны, сондай-ақ мәслихат
регламентінде белгіленген депутаттық әдеп қағидаларын бұзғаны үшін мынадай
жазалау шаралары қолданылуы мүмкін:
1) мінеу;
2) көпшiлiк алдында кешiрiм сұрауға мәжбүр ету.
ЗҚАИ-ның ескертпесі!
5-тармақтың бірінші бөлігі жаңа редакцияда көзделген – ҚР 19.05.2026 № 291-VIII (
01.07.2026 бастап қолданысқа енгізіледі) Заңымен.
5. Жазалар тиісті аумақта таратылатын бұқаралық ақпарат құралдарында олардың
қолданылуы туралы ақпарат жариялана отырып, тиісті аумақтық сайлау
комиссиясының ұсынуы бойынша қатысып отырған депутаттардың жалпы санының
көпшілік дауысымен мәслихат сессиясында қолданылады.
Жазалардың нақ сол бір теріс қылық үшін қайтадан қолданылуы мүмкін емес.
Ескерту. 21-бапқа өзгерту енгізілді - ҚР 2002.05.21 № 324, 2004.05.11 № 552 (
қолданысқа енгізілу тәртібін 2-баптан қараңыз), 2006.11.04 № 186 (қолданысқа енгізілу
тәртібін 2-баптан қараңыз), 2009.02.09 № 126-IV (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-баптан
қараңыз), 2011.01.10 № 383-IV (алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он
күн өткен соң қолданысқа енгізіледі), 2011.07.21 № 465-IV (алғашқы ресми
жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі), 13.06.2013
№ 101-V (алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң
қолданысқа енгізiледi); 30.06.2021 № 60-VII (алғашқы ресми жарияланған күнінен
кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі); 05.11.2022 № 157-VII (
01.01.2023 бастап қолданысқа енгізіледі); 02.10.2023 № 31-VIII (алғашқы ресми
жарияланған күнінен кейін алты ай өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.
21-1-бап. Депутаттық сауалдар
Мәслихат депутаты ресми жазбаша сауалмен әкімге, тиісті аумақтық сайлау
комиссиясының төрағасына және мүшесіне, прокурорға және орталық мемлекеттік
органдардың аумақтық бөлімшелерінің, жергілікті бюджеттен қаржыландырылатын
атқарушы органдардың лауазымды адамдарына мәслихат құзыретіне жатқызылған
мәселелер бойынша жүгінуге құқылы.
Депутаттық сауалдың жауабы жазбаша түрде, бір айдан кешіктірілмейтін мерзімде
берілуге тиіс. Депутат сауалға берілген жауап бойынша өз пікірін білдіруге құқылы.
Депутаттық сауалға берілетін жауапқа осы баптың бірінші бөлігінде аталған
адамдар немесе атына сауал жіберілген мемлекеттік органның бірінші басшысы не
оның орынбасары қол қоюға тиіс.
Прокурордың атына берілген сауалдар қылмыстық қудалауды жүзеге асырумен
байланысты болмауға тиіс.
Ескерту. Заң 21-1-баппен толықтырылды - ҚР 2004.05.11 № 552 (қолданысқа
енгізілу тәртібін 2-баптан қараңыз), өзгерту енгізілді - 2009.02.09 № 126-IV (
қолданысқа енгізілу тәртібін 2-баптан қараңыз); 30.06.2021 № 60-VII (алғашқы ресми
жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі)
Заңдарымен.
21-2-бап. Мәслихаттардағы депутаттық бірлестіктер
1. Мәслихат депутаттары саяси партиялардың фракциялары және өзге де қоғамдық
бірлестіктер, депутаттық топтар түрінде депутаттық бірлестіктер құруға құқылы.
Мәслихат төрағасы депутаттық бірлестіктерге кіре алмайды.
2. Фракция - заңда белгіленген тәртіппен тіркелген саяси партияның немесе өзге де
қоғамдық бірлестіктің атынан өкілдік ететін депутаттардың ұйымдасқан тобы, ол
мәслихатта тиісті саяси партияның немесе өзге де қоғамдық бірлестіктің мүдделерін
білдіру мақсатында құрылады. Фракция мәслихаттың кемінде үш депутатын біріктіруге
тиіс. Депутаттың тек бір ғана депутаттық фракцияда болуға құқығы бар.
3. Депутаттық топ - депутаттардың өз өкілеттіктерін, сайлау округтеріндегі
бірлескен жұмысын жүзеге асыруға арналған бірлестігі. Депутаттық топтың құрамында
мәслихаттың кемінде бес депутаты болуға тиіс.
4. Депутаттық фракциялар мен топтарды тіркеу мәслихат сессиясында жүзеге
асырылады, келіп тіркелу тәртібімен жүргізіледі және тек ақпараттық сипатта болады.
Ескерту. Заң 21-2-баппен толықтырылды - ҚР 2006.11.04 № 186 (қолданысқа
енгізілу тәртібін 2-баптан қараңыз); өзгеріс енгізілді - ҚР 12.11.2015 № 393-V (алғашқы
ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі);
30.06.2021 № 60-VII (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн
өткен соң қолданысқа енгізіледі); 05.11.2022 № 157-VII (01.01.2023 бастап қолданысқа
енгізіледі) Заңдарымен.
21-3-бап. Мәслихат депутаттарының біліктілігін арттыру
1. Мәслихаттар депутаттарының тиісті жергілікті бюджет қаражаты есебінен
біліктілігін арттырудан өтуге құқығы бар.
2. Мәслихаттар депутаттарының біліктілігін арттырудан өту кезеңділігі сайланған
депутат өкілеттігінің алғашқы екі жылы ішінде бес жылда бір рет болады.
3. Мәслихаттар депутаттарының біліктілігін арттыру жөніндегі көрсетілетін
қызметтерді сатып алу Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы білім беру
ұйымдарында және олардың филиалдарында жүзеге асырылады.
4. Мәслихат аппараты Қазақстан Республикасының бюджет заңнамасына сәйкес
мәслихат депутаттарының біліктілігін арттыруға арналған шығыстарды жоспарлайды.
Ескерту. 21-3-баппен толықтырылды – ҚР 30.06.2021 № 60-VII (алғашқы ресми
жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі)
Заңымен.
22-бап. Депутаттық қызметті жүзеге асыруға байланысты шығыстарды өтеу
Депутат тиісті мәслихаттың регламентінде айқындалған тәртіппен, депутаттық
өкілеттіктерді жүзеге асыруға байланысты мәслихат сессияларын, тұрақты
комиссияларының және өзге де органдарының отырыстарын өткізу кезеңінде,
депутаттық өкілеттіктерді жүзеге асыру уақытында және мәслихат депутаттарының
біліктілігін арттыру кезеңінде оған негізгі жұмыс орны бойынша жергілікті бюджет
қаражаты есебінен орташа жалақысы, бірақ осы қызметте бір жылға дейінгі жұмыс
өтілі бар тиісті әкімшілік-аумақтық бірлік әкімі аппараты басшысының жалақысынан
аспайтын мөлшерде және жол жүру уақыты ескеріліп, мәслихат сессиялары, тұрақты
комиссиялары мен өзге де органдарының отырыстары өтетін, біліктілікті арттырудан
өтетін мерзімдегі іссапар шығыстары өтеле отырып, қызметтік міндеттерін орындаудан
босатылады.
Ескерту. 22-бап жаңа редакцияда – ҚР 30.06.2021 № 60-VII (алғашқы ресми
жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі)
Заңымен.
23-бап. Мәслихат өкілеттігін тоқтату негіздері
1. Мәслихат өкілеттігі Қазақстан Республикасының Конституциясында белгіленген
оның өкілеттік мерзімі аяқталғанда тоқтатылады.
2. Мәслихаттың өкілеттігін мерзімінен бұрын Қазақстан Республикасының
Президенті Қазақстан Республикасының Премьер-Министрімен және Қазақстан
Республикасы Парламенті Палаталарының төрағаларымен консультациялардан кейін
тоқтатады, сондай-ақ мәслихат өзін-өзі тарату туралы шешім қабылдаған ретте де оның
өкілеттігі мерзімінен бұрын тоқтатылады.
Ескерту. 23-бапқа өзгеріс енгізілді - ҚР 11.07.2017 № 91-VI Заңымен (алғашқы
ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі).
23-1-бап. Мәслихат депутаттарының әкімдер лауазымына тағайындауға келісім беру тәртібі
Ескерту. 23-1-баптың тақырыбы жаңа редакцияда – ҚР 05.11.2022 № 157-VII (
алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа
енгізіледі) Заңымен.
1. Әкімді тағайындайтын тұлға не оған уәкілеттік берілген тұлға әкім лауазымына
тағайындауға келісім беру туралы ұсынысты мәслихаттың қарауына енгізеді.
2. Әкім лауазымына тағайындауға келісім беру туралы ұсыныста өмірбаян
деректері, еңбек қызметі, мемлекеттік наградалары туралы ақпарат және әкім
лауазымына кандидат туралы өзге де ақпарат көрсетіледі.
3. Әкім лауазымына тағайындауға келісім беру туралы ұсынысты қарау
мәслихаттың кезекті немесе кезектен тыс сессиясында жүзеге асырылады.
Мәслихаттың әкім лауазымына тағайындауға келісім беру туралы ұсынысты қарау
жөніндегі кезектен тыс сессиясына әкім лауазымына кандидаттың қатысуы міндетті.
Мәслихаттың әкім лауазымына тағайындауға келісім беру туралы ұсынысты қарау
жөніндегі сессиясының барысында мәслихат депутаттары әкім лауазымына кандидатқа
сұрақтар қоюға, тағайындалатын кандидатура бойынша талқылау жүргізуге құқылы.
Талқылау аяқталғаннан кейін дауысқа салу өткізіледі.
Егер әкім лауазымына кандидат мәслихат депутаттарының жалпы санының
көпшілік дауысын ала алмаған жағдайда, әкімді тағайындайтын тұлға не оған
уәкілеттік берілген тұлға мәслихат сессиясының шешiмін алған күннен бастап екі
жұмыс күні ішінде әкім лауазымына басқа кандидатураны тағайындауға келісім беру
туралы ұсынысты мәслихаттың қарауына қайтадан жібереді.
4. Алып тасталды – ҚР 05.11.2022 № 157-VII (алғашқы ресми жарияланған күнінен
кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңымен.
Ескерту. Заң 23-1-баппен толықтырылды - ҚР 13.06.2013 № 101-V (алғашқы ресми
жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізiледi); өзгеріс
енгізілді - ҚР 11.07.2017 № 91-VI (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін
күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі); 05.11.2022 № 157-VII (алғашқы
ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі)
Заңдарымен.
24-бап. Мәслихаттың әкімге сенімсіздік білдіру өкілеттігі
1. Мәслихат депутаттарының жалпы санының кемiнде бестен бiрiнiң бастамасы
бойынша әкiмге сенiмсiздiк бiлдiру туралы мәселе қойылуы мүмкiн. Бұл жағдайда
мәслихат өз депутаттарының жалпы санының көпшiлiк дауысымен әкiмге сенiмсiздiк
бiлдiруге және облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың және астананың
әкімдеріне қатысты, тиісінше, Қазақстан Республикасы Президентінің не өзге де
әкімшілік-аумақтық бірліктердің әкімдеріне қатысты жоғары тұрған әкімнің алдына
оны қызметiнен босату жөнiнде мәселе қоюға құқылы.
2. Мыналар:
1) аумақты дамыту жоспарларының, экономикалық және әлеуметтік
бағдарламаларының орындалуы, жергілікті бюджеттің атқарылуы туралы әкім ұсынған
есептерді мәслихаттың екі рет бекітпеуі;
2) жергілікті қоғамдастық жиналысының аудандық маңызы бар қала, ауыл, кент,
ауылдық округ әкімін лауазымынан босату туралы мәселеге бастамашылық жасауы
мәслихаттың әкімге сенімсіздік білдіру туралы мәселені қарауына негіз болып
табылады.
3. Әкімге сенімсіздік білдіру туралы мәселеге бастамашылық ету мәслихат
депутаттарының қолдарын жинау арқылы жүзеге асырылады. Қолдарды жинауды
мәслихаттың бастамашы депутаттары ұйымдастырады және ол қол қою парақтарымен
ресімделеді.
4. Қол қою парақтарын жинау мәслихаттың бастамашы депутаттары жазбаша
өтініш берген күннен бастап он жұмыс күні ішінде жүзеге асырылады. Толтырылған
қол қою парақтары мәслихат төрағасына тапсырылады, ол бес жұмыс күні ішінде
жиналған қолдардың төлнұсқалығын тексеруді ұйымдастырады. Тексеру нәтижелері
бойынша мәслихаттың бастамашы депутаттары қолдарының төлнұсқалығы туралы
хаттама жасалады.
5. Мәслихаттың әкімге сенімсіздік білдіру жөніндегі сессиясы мәслихаттың
бастамашы депутаттары қолдарының төлнұсқалығы туралы хаттама ресімделген
күннен бастап бір ай ішінде өткізіледі.
Мәслихаттың әкімге сенімсіздік білдіру жөніндегі сессиясы барысында әкімге
сенімсіздік білдіру туралы мәселеге бастамашы болған себептер талқыланады, дауыс
беру өткізіледі.
Әкімге сенімсіздік білдіру, егер бұл шешімге мәслихат депутаттарының жалпы
санының көпшілігі дауыс берсе, жүзеге асты деп есептеледі. Мәслихаттың әкімге
сенімсіздік білдіру жөніндегі сессиясы мәслихат сессиясының шешімімен ресімделеді.
6. Әкімге сенімсіздік білдірілген жағдайда, мәслихат сессиясының шешімі
Қазақстан Республикасының Президентіне не жоғары тұрған әкімге дереу жолданады.
7. Қазақстан Республикасының Президентi не жоғары тұрған әкiм сенімсіздік
білдіру туралы мәслихат сессиясының шешiмін алған күннен бастап он жұмыс күні
ішінде әкімнің өкілеттігін тоқтату туралы мәселенi қарайды не оған өз мiндеттерiн одан
әрi жүзеге асыруды тапсырады.
8. Егер Қазақстан Республикасының Президенті не жоғары тұрған әкім әкімге
сенімсіздік білдіруді қабылдамаған жағдайда, бірінші рет сенімсіздік білдірілген
күннен бастап алты ай өткеннен кейін мәслихат депутаттары депутаттардың жалпы
санының көпшілік дауысымен Қазақстан Республикасының Президенті не жоғары
тұрған әкім алдында қайтадан сенімсіздік білдіруге құқылы. Бұл жағдайда әкімді
Қазақстан Республикасының Президенті не жоғары тұрған әкім қызметінен босатады.
Ескерту. 24-бап жаңа редакцияда - ҚР 13.06.2013 № 101-V (алғашқы ресми
жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізiледi); өзгеріс
енгізілді – ҚР 24.05.2021 № 42-VII (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін
күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі); 05.11.2022 № 157-VII (қолданысқа
енгізілу тәртібін 3-баптан қараңыз) Заңдарымен.
24-1-бап. Таңдаушылардың шешімі бойынша Парламент Сенаты депутатының өкілеттігін
тоқтату
1. Парламент Сенаты депутатының өкілеттігін тоқтатуға бастамашылық жасау
туралы шешімді облыстың, республикалық маңызы бар қаланың және астананың
мәслихаты қабылдайды, бұл туралы облыстық, республикалық маңызы бар қаланың
және астананың сайлау комиссиясына және Парламент Сенатының депутатына үш күн
мерзімде хабарланады.
2. Таңдаушылардың шешімі бойынша Парламент Сенаты депутатының өкілеттігін
тоқтатуға бастамашылық жасауды облыстың, республикалық маңызы бар қаланың
және астананың барлық мәслихаттарының атынан өкілдік ететін таңдаушылардың
жалпы саны даусының кемінде жиырма бес пайызы, бірақ бір мәслихаттан
таңдаушылар даусының кемінде жиырма бес пайызы қолдауға тиіс.
Таңдаушыларды қолдау олардың қолдар жинауымен куәландырылады. Қолдар
жинаудың басталуы туралы шешімді облыстың, республикалық маңызы бар қаланың
және астананың мәслихаты қабылдайды. Қолдардың жиналуын Парламент Сенаты
депутатының өкілеттігін тоқтатуға бастамашылық жасаған таңдаушылар
ұйымдастырады.
3. Облыстық, республикалық маңызы бар қаланың және астананың сайлау
комиссиясы Парламент Сенаты депутатының өкілеттігін тоқтатуға бастамашылық
жасау туралы мәслихаттың хабарламасын алған күннен бастап он жұмыс күнінен
кешіктірмей бастамашыларға шығарылған шешімді қолдауға қолдарды жинау үшін қол
қою парақтарын береді.
Әрбір қол қою парағының реттік нөмірі болуға, онда өкілеттігін тоқтатуға
бастамашылық жасалған Парламент Сенаты депутатының тегі, аты, әкесінің аты,
сондай-ақ өз қолдарын қоятын таңдаушылар туралы мынадай мәліметтер:
1) тегі, аты, әкесінің аты;
2) өзі депутаты болып табылатын мәслихат;
3) туған күні, айы және жылы;
4) тұрғылықты мекенжайы;
5) жеке қолы қамтылған бағандар болуға тиіс.
Қол қою парағының үлгісін Орталық сайлау комиссиясы бекітеді.
4. Қолдарды жинау облыстық, республикалық маңызы бар қаланың және астананың
сайлау комиссиясынан таңдаушылар қол қою парақтарын алған күннен бастап отыз
күннің ішінде жүзеге асырылады. Көрсетілген мерзім аяқталған соң қол қою парақтары
облыстық, республикалық маңызы бар қалалардың және астананың сайлау
комиссиясының қабылдауына жатпайды.
Толтырылған қол қою парақтары облыстық, республикалық маңызы бар қаланың
және астананың сайлау комиссиясына тапсырылады, ол паспорт қызметтерінің
қызметкерлерін тарта отырып, бес күн мерзімде жиналған қолдардың дұрыстығына
тексеруді жүзеге асырады және тиісті хаттаманы ресімдейді.
5. Облыстық, республикалық маңызы бар қаланың және астананың сайлау
комиссиясы қойылған қолдардың дұрыстығын тексергеннен кейін Парламент Сенаты
депутатының өкілеттігін тоқтату туралы мәселені дауыс беруге шығару туралы шешім
қабылдайды.
6. Егер қойылған қолдардың дұрыстығын тексеру нәтижесінде жиналған қолдардың
бір пайыздан астамының дұрыс еместігі не жиналған қолдардың саны осы баптың 2-
тармағының талаптарына сәйкес келмейтіндігі анықталса, тиісті сайлау комиссиясы
Парламент Сенаты депутатының өкілеттігін тоқтату туралы мәселені дауыс беруге
шығарудан бас тартады.
Мәселені дауыс беруге шығарудан бас тартылған күннен бастап бір жылдың ішінде
сол негіздер бойынша Парламент Сенаты депутатының өкілеттігін тоқтату туралы
мәселені қайтадан қозғауға жол берілмейді.
7. Облыстық, республикалық маңызы бар қала және астана мәслихатының төрағасы
облыстық, республикалық маңызы бар қаланың және астананың сайлау комиссиясы
өкілеттігін тоқтату туралы мәселе қозғалған депутатқа мәселені дауыс беруге шығару
туралы шешім қабылдаған күннен бастап бес күннен кешіктірмей жазбаша хабарлауға
тиіс.
Парламент Сенаты депутатының өкілеттігін тоқтату туралы дауыс беру бойынша
таңдаушылардың бірлескен отырысы, дауыстарды есептеу және қорытындыларын
белгілеу облыстық, республикалық маңызы бар қаланың және астананың сайлау
комиссиясы Парламент Сенаты депутатының өкілеттігін тоқтату туралы мәселе қою
жөнінде шешім қабылдаған күннен бастап бір ай мерзімнен кешіктірмей жүргізіледі.
Дауыс беруге арналған бюллетеньнің мәтінін Республиканың Орталық сайлау
комиссиясы бекітеді.
8. Егер бірлескен отырысқа облыстың, республикалық маңызы бар қаланың және
астананың барлық мәслихаттарының атынан өкілдік ететін сайланған депутаттар
санының кемінде үштен екісі қатысса, бірлескен отырыс заңды деп есептеледі.
Бірлескен отырыста Парламент Сенаты депутатының өкілеттігін тоқтату бойынша
дауыс беру, егер оған қатысып отырған таңдаушылардың жалпы санының кемінде
үштен екісі қатысса, өтті деп есептеледі.
Бірлескен отырыста төрағалық етуші облыстық, республикалық маңызы бар қала
және астана мәслихатының төрағасы болып табылады.
Таңдаушылардың бірлескен отырысына облыстық, республикалық маңызы бар
қаланың және астананың сайлау комиссиясының төрағасы мен мүшелері қатысады.
Таңдаушылардың бірлескен отырысы өтетін үй-жайда облыстық, республикалық
маңызы бар қаланың және астананың сайлау комиссиясы дауыс беруге арналған пункт
ұйымдастырады.
Тиісті мәслихаттың төрағасы облыстық, республикалық маңызы бар қаланың және
астананың сайлау комиссиясына ұсынатын бірлескен отырыстың хаттамасы Парламент
Сенаты депутатының өкілеттігін тоқтату бойынша таңдаушылардың бірлескен отырыс
өткізуін куәландыратын құжат болып табылады.
Бірлескен отырыс облыстық, республикалық маңызы бар қаланың және астананың
сайлау комиссиясының төрағасы Парламент Сенаты депутатының өкілеттігін тоқтату
бойынша дауыс беру нәтижелерін жария еткеннен кейін жабылады.
9. Парламент Сенаты депутатының өкілеттігін тоқтату жөніндегі дауыстарды санау
нәтижелері дауыс беруге арналған пунктте өтетін облыстық, республикалық маңызы
бар қаланың және астананың сайлау комиссиясының отырысында белгіленеді.
Облыстық, республикалық маңызы бар қаланың және астананың сайлау
комиссиясы дауыс беру нәтижелері бойынша:
1) сайлау комиссиясының төрағасы мен мүшелері қол қоятын;
2) таңдаушылардың бірлескен отырысында жария етілетін;
3) Орталық сайлау комиссиясына дауыс беру күнінен бастап екі күн мерзімнен
асырмай жіберілетін Парламент Сенаты депутатының өкілеттігін тоқтату жөніндегі
дауыстарды санау хаттамасы жасалады.
10. Орталық сайлау комиссиясы дауыс беру қорытындысын Парламент Сенаты
депутатының өкілеттігін тоқтату жөніндегі дауыс беру өткізілген күннен бастап жеті
күн мерзімнен кешіктірмей белгілейді.
Егер осы шешімге дауыс беруге қатысқан таңдаушылар даусының елу пайыздан
астамы дауыс берсе, Парламент Сенаты депутатының өкілеттігі тоқтатылды деп
есептеледі.
Дауыстарды санауға, дауыс беру қорытындыларын белгілеуге және жариялауға
байланысты өзге де мәселелер "Қазақстан Республикасындағы сайлау туралы"
Қазақстан Республикасының Конституциялық заңында белгіленген ережелерге сәйкес
шешіледі.
11. Сайлау комиссиясының шешіміне немесе іс-әрекетіне (әрекетсіздігіне) шешім
қабылданған немесе іс-әрекет (әрекетсіздік) жасалған күннен бастап он күн ішінде
жоғары тұрған сайлау комиссиясына және (немесе) сотқа шағым жасалуы мүмкін.
Көрсетілген мерзімдер аяқталған соң сайлау комиссиясының шешіміне және (немесе)
іс-әрекетіне (әрекетсіздігіне) берілген өтініш қарауға жатпайды.
Сайлау комиссиясының шешіміне немесе әрекетіне (әрекетсіздігіне) шағым жасау
туралы өтінішті қарау Қазақстан Республикасының Әкімшілік рәсімдік-процестік
кодексіне сәйкес жүргізіледі.
Ескерту. Заң 24-1-баппен толықтырылды - ҚР 2009.02.09 № 126-IV (қолданысқа
енгізілу тәртібін 2-баптан қараңыз); өзгерістер енгізілді - ҚР 28.12.2018 № 210-VІ (
алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа
енгізіледі); 29.06.2020 № 351-VI (01.07.2021 бастап қолданысқа енгізіледі); 05.11.2022
№ 157-VII (01.01.2023 бастап қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.
25-бап. Мәслихат аппараты
1. Мәслихат аппараты мәслихат пен оның органдарын ұйымдастырушылық,
құқықтық, материалдық-техникалық және өзге де қамтамасыз етудi жүзеге асырады,
депутаттарға өздерiнiң өкiлеттiгiн жүзеге асыруға көмек көрсетедi.
2. Мәслихат аппараты мемлекеттiк қызметшiлерiнiң қызметi Қазақстан
Республикасының заңдарына сәйкес жүзеге асырылады.
3. Мәслихаттың өкiлеттiк мерзiмiнiң аяқталуымен, мәслихат өкiлеттiгi мерзiмiнен
бұрын тоқтатылған және оның депутаттарының жаңа құрамы сайланған жағдайларда,
мәслихат аппараты мемлекеттiк қызметшiлерiнiң қызметi тоқтатылмайды.
4. Мәслихат аппараты жергiлiктi бюджет есебiнен ұсталатын мемлекеттiк мекеме
болып табылады.
2-1-тарау. Облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың, астананың тексеру
комиссияларын құру және олардың қызметін ұйымдастыру
Ескерту. Заң 2-1-тараумен толықтырылды - ҚР 2011.07.21 № 465-IV (алғашқы
ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі)
Заңымен; алып тасталды - ҚР 12.11.2015 № 393-V Заңымен (алғашқы ресми
жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі).
3-тарау. ӘКIМДЕР ЖӘНЕ ӘКIМДІКТЕР. ҚҰРЫЛУЫ, ҚҰЗЫРЕТI ЖӘНЕ ҚЫЗМЕТIНIҢ
ҰЙЫМДАСТЫРЫЛУЫ
26-бап. Облыстың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың әкiмдіктері. Құрылуы
және құрамы
1. Облыстық, республикалық маңызы бар қалалық, астаналық әкiмдік Қазақстан
Республикасы атқарушы органдарының бiртұтас жүйесiне кiредi, атқарушы билiктiң
жалпы мемлекеттiк саясатын тиiстi аумақты дамыту мүдделерiмен және қажеттілiгімен
үйлестiре жүргізудi қамтамасыз етедi.
2. Облыстық, республикалық маңызы бар қалалық, астаналық әкiмдікті облыстың,
республикалық маңызы бар қаланың, астананың әкiмi басқарады.
3. Әкiм облыстық, республикалық маңызы бар қалалық, астаналық әкiмдікті әкiм
орынбасарларынан, әкiм аппаратының басшысынан, жергiлiктi бюджеттен
қаржыландырылатын атқарушы органдардың бiрiншi басшыларынан құрады.
4. Облыс, республикалық маңызы бар қала, астана әкiмдігінің отырыстарын
дайындау және өткiзу, сондай-ақ оның шешiмдер қабылдау тәртiбi әкiмдіктің
регламентiнде айқындалады. Yлгiлік регламенттi мемлекеттік жоспарлау жөніндегі
орталық уәкілетті орган бекiтедi.
5. Әкiмдіктің дербес құрамы облыстық, республикалық маңызы бар қалалық,
астаналық мәслихат сессиясының шешiмiмен келiсiледi.
6. Облыс, республикалық маңызы бар қала, астана әкiмдігінің жұмысына орталық
мемлекеттік органдардың аумақтық бөлімшелерінің басшылары кеңесшi дауыс
құқығымен қатыса алады.
7. Облыстық, республикалық маңызы бар қалалық, астаналық әкiмдік - алқалы
орган, ол заңды тұлға болып табылмайды.
Ескерту. 26-бапқа өзгеріс енгізілді – ҚР 19.04.2023 № 223-VII (алғашқы ресми
жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі)
Заңымен.
27-бап. Облыс, республикалық маңызы бар қала, астана әкімдігінің құзыретi
1. Облыс, республикалық маңызы бар қаланың, астананың әкімдігі Қазақстан
Республикасының заңнамасына сәйкес:
1) тиісті әкімшілік-аумақтық бірлік шегінде жергілікті маңызы бар міндеттерді
шешуді қамтамасыз ететін реттеу, іске асыру және (немесе) бақылау функцияларын
жүзеге асырады;
1-1) алынып тасталды - ҚР 2008.12.04 № 97-IV (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-
баптан қараңыз) Заңымен;
1-2) Қазақстан Республикасының бюджет заңнамасына сәйкес облыстық бюджеттің,
республикалық маңызы бар қала, астана бюджетінің жобасын тиісті мәслихатқа табыс
етеді;
1-3) тиiстi мәслихатқа және облыстың, республикалық маңызы бар қаланың,
астананың тексеру комиссиясына облыстық бюджеттiң, республикалық маңызы бар
қала, астана бюджеттерiнiң атқарылуы туралы жылдық есептi табыс етедi;
1-4) облыстық мәслихаттың және республикалық маңызы бар қала, астана
мәслихаттарының тиiстi қаржы жылына арналған тиiстi бюджеттер туралы шешiмдерiн
iске асыру туралы қаулы қабылдайды;
1-5) алып тасталды - ҚР 03.12.2013 № 150-V Заңымен (01.01.2014 бастап
қолданысқа енгізіледі);
1-6) алынып тасталды - ҚР 2008.12.04 № 97-IV (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-
баптан қараңыз) Заңымен;
1-7) облыстың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың бюджеттік
комиссиясын құрады, ол туралы ережені бекітеді және оның құрамын айқындайды.
Жеке кәсіпкерлік субъектілерінің мүдделерін қозғайтын мәселелер қаралған
жағдайда, бюджеттік комиссиялардың жұмысына Қазақстан Республикасының
заңнамасына сәйкес Қазақстан Республикасының Ұлттық кәсіпкерлер палатасының
өкілдері тартылады;
1-8) Қазақстан Республикасының бюджет заңнамасында көзделген жағдайларда
тиiстi қаржы жылының бiрiншi тоқсанына арналған облыстық қаржы жоспары мен
республикалық маңызы бар қаланың, астананың қаржы жоспарын бекiтедi;
1-9) энергия үнемдеу және энергия тиімділігін арттыру бойынша іс-шараларды
тиісті аумақтың даму бағдарламасына енгізуді қамтамасыз етеді, энергия үнемдеу және
энергия тиімділігін арттыру саласында келісім жасасады, сондай-ақ энергия үнемдеу
және энергия тиімділігін арттыру саласында ақпараттық қызметті жүзеге асырады;
1-10) энергия үнемдеу және энергия тиімділігін арттыру саласында мемлекеттік
саясатты жүргізуді қамтамасыз етеді;
1-11) атқарушы билiктің мемлекеттiк саясатын тиістi аумақты дамыту мүдделері
және қажеттіліктерімен үйлесімдікте жүргізуді қамтамасыз етеді;
1-12) әлеуметтік-экономикалық даму болжамын әзiрлейдi және мақұлдайды,
облысты, республикалық маңызы бар қаланы, астананы дамыту бағдарламасын
мәслихаттың бекiтуiне ұсынады және оның орындалуын қамтамасыз етедi;
1-13) жергілікті маңызы бар міндеттерді шешуді және тиісті аумақтағы мемлекеттік
саясаттың іске асырылуын қамтамасыз ететін нормативтік құқықтық актілерді
қабылдайды;
1-14) Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленген жағдайларда тиісті
аумақтың шегінде жеке және заңды тұлғалардың қызметін бақылау мен қадағалауды
жүзеге асырады;
1-15) халықтың көші-қоны мәселелері жөніндегі уәкілетті орган бекітетін