17 маусымда Сауда және интеграция министрлігі құрылған сәттен бастап дәл бір жыл болды
Жыл бойы - СИМ құрылған сәттен бастап сатушылардың жұмыс сапасын қоғамдық бақылау туралы заңнаманы өзгертуден бастап жақын бесжылдыққа сауданы дамыту стратегиясына дейін сауда саласын қайта форматтау бойынша жұмыстар жүргізді.
Қайта құруларда Сауданы дамытудың 2021-2025 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасының жобасы орталық орынға ие болды – бұл ведомство жұмысының басты қорытындысы. Бірыңғай формат арқылы Қазақстанның сауда саласын түбегейлі қайта құру жүргізуге әрекет жасалды.
Қазіргі уақытта бизнес-қауымдастық өкілдері оны жария талқылауда:
https://inbusiness.kz/ru/last/odin-iz-vazhnejshih-voprosov-eksport-bahyt-sultanov
Жоба 5 бағыт бойынша міндеттерді іск асыруды көздейді:
- техникалық реттеуді жақсарту;
- ішкі сауданы дамыту;
- жаһандық және өңірлік экономикалық интеграция шеңберінде сыртқы сауданы кеңейту;
- тауарлар мен қызметтердің шикізаттық емес экспортын қолдау және ілгерілету;
- тұтынушылардың құқықтарын қорғау жүйесін жетілдіру.
Жобадаанықталғандай, 2025 жылға қарай сауда саласының жетістіктерін келесі нысаналы индикаторлармен өлшеуге болады:
1) өткен жылға сауданың ЖҚҚ-ның 6,2%-ге нақты өсуі;
2) көлеңкелі сауда үлесін 31%-ге дейін төмендету;
3) саудада жұмыспен қамтылғандар саны 143,1 мың адамға өсті (бүгінгі күні салада 1,4 млн. қазақстандық жұмыс істейді);
4) шикізаттық емес тауарлар (экспорт-импорт) бойынша сауда сальдосы $1,3 млрд.;
6) өңделген өнімнің тұтынушылық импорты (машиналар мен жабдықтарсыз) $16 млрд.;
7) бөлшек тауар айналымынан электрондық сауда үлесі 10%-ға дейін өсуі;
8) ұлттық стандарттарды қолдану деңгейін 75% - ға дейін арттыру.
Ал Министрліктің басты міндеті - 2025 жылға қарай тауарлар мен қызметтердің шикізаттық емес экспортын 41 млрд. долларға дейін арттыру (2019 жылы бұл көрсеткіш $24,7 млрд. құрады).
Сауда және интеграция министрлігінің басты жетістіктерінің бірі - тұтынушылардың құқықтарын қорғау саласындағы заңнаманы жаңарту болды:
Парламент түзетулерді а.ж. 11 маусымда қабылдады.:
https://lsm.kz/zashitu-prav-potrebitelej-postavyat-na-novyj-uroven
Тұтынушылардың шағымдарын қараудың 3 сатылы жүйесін енгізу жөніндегі бастама іске асырылды. Екпін тұтынушы мен сатушы арасындағы да, үшінші тараптың – тұтынушының мүдделерін білдіретін "қорғаушылардың" қатысуымен да дауды сотқа дейін шешуге жасалады. Егер тұтынушы сатушымен келіспесе, мемлекеттік органдардың дауды шешудің екінші кезеңінде қатысуы мүмкін болады деп болжанады. Заң бұзушылықтарды өз еркімен жоюдан бас тартқан жосықсыз сатушылар әкімшілік жауапкершілікке тартылады. Оның ішінде тауарды айырбастаудан бас тарту немесе ақшаны қайтару және тұтынушының талабын елемеу. Тұтынушылықдауды сотқа дейін реттеу шеңберінде бастаманың басымдығы тұтынушығаберіледі.
"Тұтынушы-сатушы" дауладны шешудің үшінші сатысы - сот болады.
Сондай-ақ кәсіпкерлердің өз байланыстарын (мекенжайлары мен телефондарын), уәкілетті органның және сотқа дейінгі реттеу субъектілерінің тауарларды, жұмыстар мен қызметтерді өткізу орындарында орналастырылмағаны үшін жауапкершілігі көзделген.
Тұтынушылардың құқықтарын қорғау саласында шағымдарды қабылдаудың бірыңғай ақпараттық жүйесін құру бойынша жұмыс жүргізілуде.
ҚР СИМ техникалық реттеу жүйесі арқылы тауарлардың сапасын арттыру бойынша жұмыстар жүргізуде.
2019 жылы 1 000 жаңа ұлттық стандарт әзірленді. Таяудағы 5 жылда 2 500 стандарт әзірлеу жоспарланған (оның ішінде ескіргендердің орнына). Министрлік ЕАЭО 48 техрегламентін әзірлеуге қатысты, оның 42-сі күшіне енді.
Жыл ішінде нормативтік техникалық құжаттардың бірыңғай мемлекеттік қорындағы құжаттар саны 72500 бірлікке дейін, оның ішінде халықаралық талаптармен 70% үйлестірілген ұлттық стандарттар 9606 бірлікке дейін ұлғайды. 2025 жылы бизнестің ұлттық стандарттарды қолдану деңгейін қазіргі 41% - дан 75% - ға дейін арттыру күтілуде.
Жаңа редакциядағы «Техникалық реттеу туралы» Заң жобасы мен оған ілеспе заңнама жобасы бойынша жұмыс аяқталуда. Құжаттар ішкі нарықты кешенді қорғауды қамтамасыз етеді, ал қауіпсіз емес және сапасыз өнімдерге шектеу қойылады:
https://kapital.kz/economic/84590/lovit-opasnyy-tovar-ne-v-magazinakh-a-na-granitse.html
Отандық өнімнің сапасын арттыру және өндірушілердің экспортқа бағдарлануын қолдау мақсатында ұлттық стандарттау жоспары қалыптастырылуда. Сынақ-зертханалық базаны нығайту бойынша жұмыс күшейтілді.
Мемлекеттік бақылау саласында берілген сертификаттар мен сәйкестік туралы декларациялар бойынша есеп жүргізіледі. Өткен уақыт ішінде сертификаттау органдары 64 сәйкестік сертификатын және 62 сәйкестік туралы декларацияны, 3 менеджмент жүйесінің сәйкестік сертификатын қайтарып алды. Сондай-ақ, цемент өнімдеріне сәйкестік сертификаттарын беру кезінде бұзушылықтар үшін сертификаттау жөніндегі 2 органның аккредиттеу аттестаттары кері қайтарып алынды және Кеден одағы техрегламенттерінің талаптарын бұзғаны үшін аккредиттеу саласындағы бөлігінде 3 сынақ зертханасы/сынақ орталығы жарамсыз деп танылды.
Жобалық офис аясында жосықсыз аккредиттеу субъектілерінен нарықты ағарту бойынша тәуекелге бағытталған тәсіл әзірленді.
Сауда және интеграция министрлігі қазақстандық экспортты қолдау және ілгерілету бойынша үлкен жұмыс жүргізді.
ҚР экспорттық әлеуетіне диагностика жүргізілді. Экспорттың $13,5 млрд-қа ұлғаю болжамымен және экспорттың $4,4 млрд-қа ұлғаю болжамымен басым қызметтерге 16 басым тауар позициясы анықталды.
Экспорттың 5 басым елдері ҚХР, БАӘ, Түркия, Иран, Германия бойынша нарықтың барлық талаптарына жергілікті өнімнің сәйкестігін қамтамасыз ету алгоритмдері мен елдік шолулар дайындалды:
https://www.youtube.com/watch?v=V7GCax98-Gg&feature=youtu.be
Экспорттаушылар шығындарының бір бөлігін өтеу қағидаларыныңң 2-ші топтамасы әзірленді және қабылданды. Құжат қабылданған сәттен бастап QazIndustry компаниясы арқылы сервистік шығындардың өтемақысын 196 экспорттаушы компания алды:
https://kapital.kz/economic/87883/mintorgovli-eksporteram-vozmestyat-zatraty.html
KazakhExport компаниясы (экспорттаушыларға арналған жалғыз мамандандырылған сақтандыру ұйымы) арқылы сыртқы сауда операциялары кезінде төлем жасамау тәуекелінен сақтандыру қорғалуын және экспорттық мәмілелердің қауіпсіздік кепілдігін өткен жылдың шілдесінен бастап 87,8 млрд теңге сомасына 76 компания алды:
https://forbes.kz/news/2020/04/13/newsid_223233
«QazTrade» сауда саясатын дамыту орталығы базасында "бірыңғай терезе" іске қосылды - өңдеуші салалардың қазақстандық экспорттаушылары мен шетелдік сатып алушылар үшін export.gov.kz порталы.
QazTrade экспорттық акселератор бағдарламасы іске қосылды. Бағдарлама компаниялардың күшті және әлсіз жақтарын талдауға, "экспорттық жетілу" дәрежесін анықтауға, тауарды сатуға дайындауға, маркетингтік науқан жүргізуге мүмкіндік береді. Бағдарламаға қатысу экспорттық келісімшартқа барынша қысқа мерзімде кепілдік береді:
https://forbes.kz//process/v_kazahstane_poyavilos_edinoe_okno_dlya_eksporterov/?
Ішкі сауданы дамыту мақсатында Министрлік елдің біртұтас және тиімді сауда-логистикалық инфрақұрылымын – ұлттық тауар өткізу жүйесін (ҒТК) құру жөніндегі жұмысты бастады:
https://www.kazpravda.kz/interviews/view/iskluchit-kacheli
https://m.facebook.com/story.php?story_fbid=1923201591144484&id=100003639848209
https://m.facebook.com/story.php?story_fbid=1944042132393763&id=100003639848209
Бұл жүйе 24 КТО-дан тұратын болады және өнімді өндірушіден тұтынушыға дейін жеткізу тізбегін оңтайландыруға мүмкіндік береді, өнімді сақтау, тиімді бөлу және сату үшін қажетті жағдайлар жасайды. Сонымен қатар, ол фермерлерді, сатып алушыларды, көліктерді, делдалдар мен ритейлерлерді біріктіру үшін зәкірлік Инфрақұрылым болмақ.
Сауда-саттықтардың электрондық жүйесі есебінен түпкі сатып алушы үшін өнім құнының төмендеуі қамтамасыз етілетін болады: биржалық мерзімді нарықты дамыту қатысушыларға форвардтық келісімшарттар жасасуға мүмкіндік береді.
Жалпы ішкі сауданы дамытудың басым бағыттарының бірі - биржалық нарықты дамыту.
Ұлттық тауар өткізу жүйесінің кешенді жұмыс істеуі бағаның тұрақтылығын қамтамасыз етуге және ағымдағы жылдың наурыз-сәуір айларында болған маусымдық баға толқындарын да, дүрлікпекезеңдерді де болдырмауға әсеретеді.
ТЖ кезеңінде азық-түлік инфляциясын болдырмау мақсатында Министрлік ӘМАТ-ға бағаны тұрақтандыру жөніндегі қолмен басқаруға толығымен өтті; ӘМАТ-ға шекті рұқсат етілген бағалар белгіленді; бағаны жоғарылатқаны үшін 174 әкімшілік айыппұл салынды және өндірушілер мен ірі көтерме жеткізушілердің сөз байласу белгілерін жою туралы 172 хабарлама жіберілді. Бұл бағаны ең төменгі деңгейде бекітуге мүмкіндік берді.
Электрондық сауданы дамыту және әлемдік электрондық сауда алаңдарында қазақстандық брендтердің болуын кеңейту шеңберінде сауда және интеграция министрлігі Alibaba, Ebay, Amazon және Wildberries-пен жұмыс жүргізуде. Wildberries-пен ынтымақтастық туралы негіздемелік келісім 21 қазақстандық компаниядан 594 тауар түрін платформаға шығаруға мүмкіндік берді. "Атамекен" ұлттық кәсіпкерлер палатасымен бірлесіп "интернет экспорттаушылар мектебі" жобасы жүзеге асырылды. Жоба қорытындысы бойынша 50 компанияға Alibaba алтын аккаунттары ұсынылды, оның 41 компания платформада сатылымды іске қосты.
Өңірлік интеграцияны кеңейту — бұл, сондай-ақ, СИМ фокусы және маңызды болып табылады.
СИМ Еуразиялық экономикалық одақтың 2025 жылға дейінгі даму стратегиясының жобасын әзірлеуге қатысты. Жыл бойы ЕЭК үшін сауда құралдарын қолдану бойынша ұсыныстар, сондай-ақ Израиль, Үндістан, Египет, Сингапур және ТМД елдерімен келіссөз ұстанымдарын әзірлеу жүргізілді.
Ведомствоның сауда дипломаттары сауда протекционизміне қарсы іс-қимыл және ұлттық мүдделер мен отандық бизнесті қорғау шеңберінде белсенді жұмыс жүргізуде.
Өткен жылы ЕАЭО ішкі нарығында 16 кедергі жойылып, тауарларды әкелуге және әкетуге 15 тыйым салынды. АҚШ доллары қазақстандық өндірушілерге (титан губкасы, уран) шаралар қабылданбаған. Украинадағы 2 тергеуде қазақстандық өндірушілерді (ҚазАзот АҚ және" Қазфосфат "ЖШС) қорғау бойынша жұмыстар жүргізілді.
Өңірлік экономикалық интеграцияны кеңейту шеңберінде бір жыл ішінде СИМ қатысуымен Өңіраралық ынтымақтастық форумдары (РФ, Өзбекстан) өткізілді, оның шеңберінде шамамен $472 млн.сомаға 72 құжат және сауда мәмілелеріне қол қойылды, шет елдермен сауда ынтымақтастығы бойынша ҮАК өткізілді, онда екіжақты өзекті мәселелер мен проблемаларды талқылау және шешу, әлеуетті экспорттық тауарларды ілгерілету, кедергілер мен шектеулерді жою өтті.
Аталған барлық жобаларды ескере отырып, өткен жыл Қазақстан үшін өзінің сауда және экспорттық әлеуетін дамытуда үлкен серпіліс болды.
Министр коммивояжер ретінде үлкен жұмыс атқарды және Еуропа мен АҚШ-тың талапшыл нарықтарына қатысуға барлық негізі бар қазақстандық тауардың күшті жақтарын ұсынды:
https://www.zakon.kz/4992346-mintorgovli-rk-predlozhilo-v.html
https://www.lsm.kz/kazahstan-predlozhil-es-i-ssha-postavku-260-vidov-tovarov
Қазақстан Республикасының интеграциялық бірлестіктердегі белсенді позициясын және әлемдегі сауда қарама-қайшылықтарын ескере отырып, ауқымды жұмыс атқарылды және сауда мен экспорттық саясат қайта қаралды.
Саудамен байланысты және оның өсуіне әсер ететін барлық салалар мен салалар реформаланды.
ҚР мемлекеттік басқару жүйесінде сауда ведомствосының пайда болуымен алғаш рет бірқатар теңдессіз шаралар қабылданды, олардың практикалық маңызы мен пайдалылығын қазақстандықтар ведомствоның бір жылдық жұмысынан кейін сезіне алады. Өйткені сананы "төңкеріп" және қазақстандық тұтынушының жаңа мәдениетін қалыптастыру әрекеті ТҚҚ туралы заңды жаңғырту арқылы орын алды.
Бастау алған өзгерістердің жуырда жаңа сапа стандарттары, НТС және арқа сүйерөз мемлекеті бар қуатты қазақстандық экспортшы сияқты перспективалары болады.