Экспорттаушылардың шығындарын өтеу ережесіндегі өзгерістер туралы түсініктемелер

Шикізат емес секторда Экспорттаушылардың шығындарын өтеу құралы алғаш рет 2019 жылдың 2-тоқсанының соңында Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігі жанында қолданылды. Алайда, бұл ережелер кәсіпкерлік субъектілерін қамту бойынша шектеулер, сондай-ақ құжаттарды ресімдеу бойынша қиындықтар болды.

2019-2020 жылдар ішінде сауда және интеграция министрлігі 2019 жылғы 16 қазанда экспорттаушыларды субсидиялау Ережесіне өзгерістер енгізді (шығындарды өтеу қағидаларының 2-пакеті қабылданды).

Бұл пакет келесі өзгерістерді қарастырады:
- авиа -, теңіз көлік шығындарын өтеу бөлігінде (бұрын осы шығындар түрі Ережеде болған жоқ));
- өтелетін шығындардың әрбір түріне байланыстыра отырып, құжаттар бойынша талаптар тізбесін оңтайландыру бөлігінде;
- барлық субъектілер үшін тауарларды жеткізуге байланысты шығындар бойынша өтеуге арналған сома мөлшерін 50%-ға дейін арттыру, түпкілікті межелі пунктке жеткізуге байланысты шығындардың бір бөлігін өтеу, отандық өңделген тауарлар тізбесін кеңейту (қорғаныс өнеркәсіптік кешені), тауарлардың шығу тегін растайтын құжаттарды оңтайландыру бөлігінде (СТ-КЗ, СТ-1 нысанды сертификаттар және сараптама актілерімен басқалар).
Анықтама.

Экспорттаушылар шығындарының бір бөлігін өтеудің 1 - ші пакеті-"отандық өңделген тауарларды ілгерілету бойынша индустриялық-инновациялық қызмет субъектілері шығындарының бір бөлігін өтеу қағидалары, оларды ілгерілету бойынша шығындары ішінара өтелетін отандық өңделген тауарлар тізбесі" Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрінің 2015 жылғы 30 қарашадағы № 1128 бұйрығымен қабылданды. Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде 2015 жылы 31 желтоқсанда № 12730 болып тіркелді.
Сауда министрлігі мүдделі мемлекеттік органдардың, сондай-ақ "Атамекен" ҰКП талаптарын ескере отырып, экспортшыларға шығындардың бір бөлігін өтеу Ережесінің 2-ші пакетімен өтеу тәртібін, сондай-ақ өтеуге қойылатын құжаттардың талаптарын барынша жеңілдетті.

Ережелерді оңайлату субъектілерді қамтуды кеңейтуге мүмкіндік берді-2019 жылдың қорытындысы бойынша бастапқы жоспарлау кезінде 50 субъектіден 139 субъект қамтылды, олар өздерінің көлік шығындарын шамамен 4 млрд.теңге сомасына төмендетті. Осылайша, мемлекеттік қолдау шараларымен жұмыс істеп тұрған экспорттаушылардың үштен бірі қамтылған, бұл бірінші жыл үшін барынша қажеттілік болды.

Нәтижесінде экспорт географиясы мен экспорттық тауарлардың номенклатурасы айтарлықтай кеңейтілді. Қазақстандық аккумуляторлар алғаш рет Италияға, әскери мақсаттағы өнім - Бангладешке экспортталды. Бұл жеткізілетін өнімнің өзіндік құнының 5-10% - ға төмендеуінің арқасында мүмкін болды.

2019 жылдың қорытындысы бойынша отандық өңделген тауарларды ілгерілету бойынша индустриялық-инновациялық қызмет субъектілерінің шығындарының бір бөлігіне өтемақы төлеуге көзделген 2 млрд. теңге игерілмеуге қатысты.
2019 жылы 9,7 млрд.теңге көлемінде өтеуге болатын жалпы болжамды сомаға 339 компаниядан 577 өтінім келіп түсті. Бұл ретте, өтінімнің 73%-ы (421 бірлік) ережеге өзгерістер енгізілгеннен кейін қараша-желтоқсан айларында келіп түсті.

Бұл ретте игерілмеу төмендегілерге байланысты:
1) экспорттаушылар тауар өндірушілер болып табылмайды (өндірушінің сол немесе өзге компаниясының ресми/ресми емес өнім берушілері/ дистрибьюторлары болып табылады).;
2) экспорттаушылардың осы мемлекеттік қолдау шараларына жүгінуден ерікті түрде бас тартуы;
3) жекелеген әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарларының экспортын шектеу. Экспортшылар өтінімдерінің жеке бөлігі (шамамен 2,1 млрд.теңге) - төмен бөліністі немесе шикізаттық сипаты бар тауарлар (мысалы, астық, картоп, пияз) бойынша қолдау көрсетілмеді.
2020 жылы Экспорттаушылардың шығындарын өтеу бойынша.
2020 жылғы 9 маусымдағы жағдай бойынша түскен өтінімдердің жалпы саны өтелуге болжанған жалпы сомаға 493 (244 субъектіден), 5 556,4 млн.теңгені құрады.:
- Тауарларды жеткізуге байланысты шығындар бойынша 404 өтінім (5 305,65 млн. теңге));
- Тауарларды жылжыту бойынша 62 өтінім (250,77 млн. теңге).
ВАК 5 отырысының қорытындысы бойынша 45 компаниядан жалпы сомасы 859 372 796,02 теңгеге 81 өтінім мақұлданды. Оның ішінде:
- 74 тауарларды жеткізуге байланысты шығындар бойынша өтінімдер (808 656 505,04 теңге) );
- Тауарларды жылжыту бойынша 9 өтінім (50 716 290,98 теңге).