Қайырлы күн, құрметті Серік Мақашұлы,
Құрметті әріптестер!
Ішкі сауда
Статистикалық деректердің динамикасы ішкі сауданың өсуін көрсетеді.
2023 жылғы қаңтар – мамырда ішкі тауар айналымы 20,4 трлн. құрады. тг. және 2022 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 24% - ға (16,5 млрд.теңге) өсті.
Нақты көлем индексі 110,2% құрады.
Есепті кезеңде тартылған инвестициялар көлемі де 53,2% - ға өсті (80,3 трлн. тг. 122,7 трлн. дейін. тг.).
Қазақстан Республикасындағы Инфляция бірінші жартыжылдықта 5,3%, өткен жылдың ұқсас кезеңінде 8,8%.
Министрлік ағымдағы жылдың бірінші жартыжылдығында 14 нормативтік құқықтық актіні уақтылы қабылдауды, оның ішінде Мемлекет басшысының жекелеген тапсырмаларын іске асыру мәселелері бойынша Заңды орындау үшін «Таза парақтан реттеу» шеңберінде және т. б. қамтамасыз етті.
Біріншіден, ұзақ уақыт бойы нарықтардың қызметі бақылаусыз қалды. Қабылданған түзетулер базар иелерін тариф белгілеу тәртібін, сауда орындарын жалға беру шарттарын, жалдау шартын бұзу үшін негіздерді және қосымша қызметтер тізбесін көздейтін регламентті бекітуге міндеттейді.
Екіншіден, пилоттық режимде сауда нарықтары мен ірі сауда объектілерін цифрландыруға арналған ақпараттық жүйе енгізілді (s 2000 шаршы метрден астам).
Анықтама: на рынке «Әсем» (Астана қ.) және «Алтын-Орда» (Алматы облысы) базарында.
Үшіншіден, қолданыстағы заңнаманы сақтау бойынша тауар биржаларына кешенді тексеру жүргізілді, ақпараттық қауіпсіздік призмасы арқылы, оның ішінде ақпараттандыру саласындағы уәкілетті органдар тарапынан бақылауға бағытталған биржалық сауданы жетілдіру жөнінде шаралар қабылданды.
Тауар биржаларының сауда жүйесіне қойылатын талаптар өзектендірілді, қант бойынша биржалық сауда-саттық ережесінің аяқталу сатысында биржаларды тексеру және мониторингілеу жөніндегі жүйелі іс-шаралар күшейтілді. ҰҚК органдарымен бірлесіп қолданыстағы заңнаманың сәйкестігіне жүйелік кемшіліктерді анықтау бойынша жұмыс жүргізілуде, бұл жұмыс Президент Әкімшілігінің келісімі бойынша жүргізілуде.
Қазіргі уақытта ЦДИАӨМ құрамына барлық қолданыстағы тауар биржалары кіретін КВОИКИ тізбесін бекіту жөніндегі жұмысты аяқтау сатысында. Ақпараттық-коммуникациялық технологиялар және ақпараттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету саласындағы талаптарды сақтау ашық баға белгілеуді қалыптастыру кезінде басымдық болып табылады.
Төртінші, практикада алғаш рет сауда саласы Құрылыс жобалары сыйақысының пайыздық мөлшерлемесінің бір бөлігін субсидиялау, сауданың қазіргі заманғы форматтарын кеңейту бойынша мемлекеттік қолдау шараларын алады.
Бесіншіден, отандық өндірушіні импорттық өнімнің демпингінен қорғау жөніндегі құрал әзірленді, ол ӘМАТ-қа ең төменгі көтерме бағаны (ТКБ) белгілеуді көздейді.
Алтыншыдан, сауда қызметін реттеу саласында мемлекеттік бақылаудың нақты тетігі жазылған.
ӘМАТ бағасын тұрақтандыру үшін:
- қабылданып жатқан шараларды бағаның ықтимал өсуінің алдын алуға және тегістеуге бағытталған алдын алу шараларына, сондай-ақ маусымаралық кезеңде көкөністерге бағаны тұрақтандыру бойынша нүктелік шараларға қайта бағдарлау бойынша жұмыс жүргізілді.
- индикативті бағалар мен тұрақтандыру қорларына қажетті көлемдер бойынша айырмашылықтар және әр аймақ үшін «айналым схемасы» бойынша келісімшарт жасалды.
- өндірушілерді қолдау үшін сауда желілерін қаржыландырудан «айналым схемасы» қайта форматталды.
- маусымаралық кезеңде нарықты қанықтыру және бағаның маусымдық ауытқуына жол бермеу үшін Министрлік тұрақтандыру қорларының тауарлық интервенцияларын жүргізуді үйлестірді.
Жалпы көлемі 118,6 мың тоннаны құрады (бағаны тұрақтандыру тетіктері шеңберінде 1 138 сауда нүктесінде 139,4 мың тонна көлемінде қалыптасқан қорларды сату жүзеге асырылды, оның ішінде нарыққа маусымдық бағаның өсуін тежеу үшін көкөністер (картоп, сәбіз, пияз, қырыққабат) шығарылды.
- министрлік берген сигналдар негізінде пиязға экспортқа тыйым салынды (28 қаңтардан бастап үш ай мерзімге, а.ж. 7-28 сәуір аралығында квоталау қолданылды).
- әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарлары бағасының өсуін тежеу жөніндегі жол картасы бекітілді.
Анықтама: 17 іс-шара қарастырылған:
- көкөніс қоймалары бойынша деректерді тексеру, өзектендіру;
- ерте көкөністерді басым ауыл шаруашылығы дақылдарының тізбесіне енгізу туралы мәселені қарау;
- ВАК хаттамалық шешімі қабылданғаннан кейін бірден фитосанитариялық сертификаттар беруге тыйым салу туралы НҚА-ға өзгерістер енгізу;
- сауданың қазіргі заманғы форматтарын дамыту бойынша мемлекеттік қолдау шараларын әзірлеу.
- елдің қамтамасыз етілуін қадағалауға және ішкі нарықты қорғау жөнінде шешімдер қабылдауға мүмкіндік беретін тауар балансы әзірленді.
Тауар балансы өндіріс көлемін, халықаралық ағындарды, ӘМАТ қорларын, сондай-ақ оларды өндіруге арналған шикізаттың кейбір түрлерін айқын көрсетеді, бұл тарифтік және тарифтік емес реттеу шараларын қабылдау үшін тауарлар тапшылығының туындауына талдау жасауға мүмкіндік береді.
Бірінші жартыжылдықта атқарылған жұмыстың қорытындысы бойынша ӘМАТ бағасының индексі 4,2% деңгейінде қамтамасыз етілді, бұл өткен жылдың сәйкес кезеңінен 4 есе (17,4%) және 2021 (10,8%) және 2020 (11,6%) жылмен салыстырғанда 2,5 есе төмен.
Сонымен қатар, өсу қарқынының 2 есеге және жылдық мәнде 2022 жылғы 17,7% - дан ағымдағы жылы 8,8% - ға дейін төмендеуі байқалады.
Аумақтық департаменттердің басшыларына жүгінемін. Өздеріңіз білетіндей, министрлікке 2 индикатор бекітілген-сауда нарықтарын инвестициялау және жаңғырту бойынша бұл KPI сіздің ЖЖЖ-да (жеке жұмыс жоспары) отырады.
Осыған байланысты, біз жыл басында ЖАО-ға хат жолдадық, сондықтан сіздің міндетіңіз әкімдіктермен нақты жұмысты бақылау және бірлесіп ұйымдастыру (жай ғана «пошташы» болмау, ЖАО-дан деректерді алу және Министрлікке беру, бірақ әрбір тармақты пысықтау).
2023 жылға арналған сауда саласында инвестициялар тарту индикаторы 821,8 млрд. теңгені құрайды, бұл сандар сауда және интеграция Министрлігіне бекітілген және бұл деректер талқылауға жатпайды: мүмкін емес.
Сауда базарларын жаңғырту жөніндегі Жол картасын орындау бөлігінде 2023 жылға 15 базарды жаңғырту жоспарланған, оның ішінде Алматы қ. - 6 Базар (Батыр, Саудакент, Береке, Байсат, Қазына, Барыс 4), Шымкент қ. - 1 базар (Автонур), Жамбыл облысы-2 базар (Нұралы, Ақсай), Түркістан облыс - 6 базар (Құлпаршы, орталық, Достық, Сайрам, Дәулет, Алып).
Жол картасы бойынша біз бүгін Алматы, Тараз қалалары сияқты өңірлерде аздаған артта қалушылықтарды көріп отырмыз. Осыған байланысты, осы мүмкіндікті пайдалана отырып, мен департаменттерден арнайы бақылауға алуды және сауда нарығының әрбір басшысымен және әкімдіктермен нақты жұмыс істеуді сұрар едім. Мұнда да сізге "пошташы" болудың қажеті жоқ, әр объект бойынша аяқпен жүру, сауда нарықтарына заңнаманың жаңа талаптары бойынша түсіндіру жұмыстарын жүргізу керек.
А. ж. 2-жартыжылдығында
Серік Мақашұлы, мен бұрын баяндағанымдай, Мемлекет басшысының тапсырмасы бойынша инфляция деңгейін 2 есе төмендету үшін ӘМАТ бағасының индексінде айтарлықтай салмағы бар тауарларға бағаның тұрақтылығын қамтамасыз етуге және осы тауарларды өндірушілерді қолдауға бағытталған түбегейлі жаңа тәсіл әзірленді.
Жаңа алгоритм-бұл әр тауарға бағытталған тәсіл, өндірісті, сақтауды қамтиды және сату нүктелерінде аяқталады.
2.0 бағаны тұрақтандыру алгоритмінің негізгі қолданыстағы буыны Азық-түлік корпорациясы мен ӘКК құралдары, сондай-ақ индекске қосқан үлесі бойынша «ауыр» тауарларға баса назар аудару болады.
Біз АШМ-мен бірлесіп өндірістің ерекшелігі мен олардың проблемалық мәселелеріне сүйене отырып, қажетті қолдау шараларын пысықтаймыз.
Ағымдағы жылдың маусым айында Қызылорда облысында республика көлемінде күріш бағасын тұрақтандыру мақсатында ұйымдастырылған көрме-жәрмеңке осы тәжірибені және тиісті өңірлердегі басқа да әлеуметтік маңызы бар тауарларға, мысалы, картоп пен сәбіз бойынша – Павлодар облысында, күнбағыс майы бойынша – ШҚО, пияз бойынша – Жамбыл облысында жақсы үлгі болды облыс және т. б.
Анықтама:
Көкөніс топтарының (сәбіз, қырыққабат, пияз, картоп) бағасы ӘКК форвардтық шарттар жасасу жолымен реттелетін болады
Алгоритмге индекстегі салмақтың 71,4 % - ы бар аймақтар кіреді. Тізімге: Алматы, Түркістан, Алматы, Астана, Жамбыл, Шымкент қалалары, Шығыс Қазақстан және Павлодар облыстары кірді.
Сондай — ақ, тізімге ауыр салмақтағы тауарлар кірді-сиыр еті, жұмыртқа, күнбағыс майы, май, күріш, қант және осы тауарларды бақылау үшін осы тізімге көкөністер қосылды.
Сауда жүйесінде тәртіп орнату бойынша жұмыс жалғасады және базарлар қызметінің ашықтығын арттыру жөніндегі ұйымдастыру іс-шараларының жоспары (Жол картасы) қабылданады.
Тауар биржалары саласындағы заңнамаға талдау жүргізу қорытындылары бойынша АХҚО арқылы инвестициялар тарту үшін қолайлы жағдайлар жасау мәселелерін қоса алғанда, дәстүрлі биржалық сауданы ұйымдастыруға бағытталған жаңа заңнамалық актінің жобасы әзірленетін болады.
Ашық баға белгілеуді қалыптастыру жүйесіндегі тауар биржаларының қызметі нарықтық қатынастарды құрудың негізгі құралы болып қала беруі керек.
Нарықтарды уақтылы жаңғыртуды стационарлық форматқа аяқтау мақсатында бекітілген Жол картасын одан әрі іске асыру жоспарлануда.
Әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарларына бағаны тұрақтандырудың жаңа тәсілдерін іске асыру жөніндегі жұмыс жалғастырылатын болады және тауар балансы тұрақты негізде талданатын болады.
Электрондық шот-фактуралардың деректері бойынша тиімсіз делдалдарды анықтау мәніне баға белгілеу тізбегін талдау мемлекеттік бақылауды жүзеге асырудың негізгі құралы болады.
Бізде ішкі өндірістің ағымдағы мүмкіндіктеріне, жаңа сын-тегеуріндер мен қазіргі заманғы қауіп-қатерлерге негізделген елдің экспорттық стратегиясы туралы нақты түсінік бар.
________________________________________________
Техникалық реттеу және метрология саласында
Өнімнің қауіпсіздігін және тауарлардың еркін қозғалысын қамтамасыз ету мақсатында 2023 жылдың бірінші жартыжылдығында Техникалық реттеу және метрология саласында мынадай нәтижелерге қол жеткізілді:
1. Қызметі қауіпсіз өнімді әкелу және айналысқа шығару бойынша шектеу шараларын енгізуге бағытталған Ахуалдық штабтың жұмысы шеңберінде:
- жоғары вольтты жабдықтар мен алкоголь өнімдеріне арналған ұлттық техникалық регламенттердің жобалары әзірленді, олар бойынша талқылаулар өткізілді;
- сүт өнімдерін импорттауға тыйым салуды енгізу алгоритмі әзірленді, оның ішінде 1 сүт маркасына уақытша тыйым салынды, ал 4-тен-күшейтілген зертханалық бақылау енгізілді;
- «ғимараттар мен құрылыстардың, құрылыс материалдары мен бұйымдарының қауіпсіздігі туралы», Ұлттық Техникалық регламент қабылданды, желтоқсаннан бастап Ұлттық стандарттар бойынша құрылыс материалдарының 77 түрін міндетті сертификаттау енгізілетін болады.
- 1 ақпаннан бастап техникалық кедергілер, тауарларға қойылатын талаптар және қауіпсіздік мәселелері бойынша қазақстандық кәсіпкерлер мен тұтынушылардың мүдделерін қорғау жөніндегі колл-орталық жұмыс істейді.
2. Ағымдағы жылы 2023 жылға арналған стандарттау жоспары шеңберінде экономиканың 11 саласында (құрылыс, экология, мұнай химиясы, өңеш, білім беру, ЖҚҚ, бал) 544 ұлттық стандарт әзірленуде.өнімдер, энергетика, туризм, машина жасау, сх). Стандарттардың бір бөлігі нарыққа тапсырылды, Сіздің тапсырмаңыз бойынша Серік Мақашұлы!
2023 жылдың 1 жартыжылдығында ұлттық стандарттардың 8 768 бірлігіне тегін қолжетімділік қамтамасыз етілді, осылайша кәсіпкерлер үшін 50 млн теңгеден астам көлемде үнемдеу қамтамасыз етілді (құрамы бойынша. 2023 жылдың 1 қаңтарынан 15 маусымына дейін).
3. Ағымдағы жылдың мамыр айында біз КООМЕТ Хатшылығын басқара отырып, КООМЕТ аймақтық метрологиялық ұйымының төрағалық етуші мүшесі болдық. Тізілімге өлшеу құралдарының 430 жаңа түрі енгізілді.
4. Тауарларды таңбалау мен қадағалауды енгізу процестерін жеңілдету жөніндегі жұмыстар шеңберінде республика аумағында ақылы негізде ұсынылатын халықаралық GTIN-нөмірлердің орнына NTIN түріндегі нөмірлерді өтеусіз негізде пайдалану көзделген.
5. Мемлекет басшысының тапсырмасын орындау шеңберінде отандық дәрілік заттар өндірісін оқшаулау үлесін ұлғайтуға бағытталған тауар шығарылған елді айқындау жөніндегі қағидаларға өзгерістер енгізілді. Бұл өзгерістер Pfizer және т.б. сияқты ірі фармакорпорациялар тарапынан дәрілік препараттардың жергілікті өндірісін іске қосуға мүмкіндік береді.
Сондай-ақ, өндірушілерге қойылатын талаптарды тиісті түрде қатайта отырып, «СТ-КZ» сертификаттарын және индустриялық сертификатты қоса алғанда, оқшаулануды растайтын құжаттарды беру жөніндегі ағымдағы тетіктер түбегейлі қайта қаралды.
6. Ратификацияланған келісім негізінде бағалы металдардан жасалған бұйымдардағы сынамалық таңбаны Швейцариямен өзара тану қамтамасыз етілді.
2023 жылдың соңына дейін келесі бағыттар бойынша жұмыстар жалғастырылатын болады:
- құрылыс;
- магистральдық құбырлар;
- теміржол инфрақұрылымы;
- Тамақ өнімдері;
- көміртекті бейтараптық (ресурстарды үнемдеу);
- органикалық, халал.
________________________________________________
Тұтынушылардың құқықтарын қорғау саласында
Тұтынушылардың құқықтарын жан-жақты және тиімді қорғауға бағытталған тұтынушылардың құқықтарын қорғау туралы заңнамаға түзетулер енгізу туралы Президент алға қойған міндетті орындау үшін «Тұтынушылардың құқықтарын қорғау туралы» ҚР заң жобасы жаңа редакцияда әзірленген және ілеспе заң жобасы ағымдағы жылғы маусымда Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісіне енгізілген Комитеттің табысты заң шығару қызметін атап өтеміз..
Бұл заң жобасы келесі негізгі жаңалықтарды қамтиды.
Біріншіден, тұтынушылардың құқықтарын қоғамдық қорғауды институционалдық күшейту мақсатында Тұтынушылардың құқықтарын қорғау мәселелері жөніндегі Омбудсмен институты енгізіледі.
Екіншіден, азаматтың сөзсіз сот қорғауына конституциялық құқығын сақтау мақсатында тұтынушылардың шағымдарын қараудың және оларды екі сатылы шешудің қолданыстағы төрт сатылы алгоритмі жеңілдетіледі.
Үшіншіден, кәсіпкерлік субъектілерін тұтынушының заңды талаптарын ерікті түрде қанағаттандыруға ынталандыру мақсатында сот шешімі бойынша тұтынушының пайдасына олардың азаматтық құқықтық жауапкершілігі енгізіледі.
Төртіншіден, тұтынушылардың құқықтарын қорғау мәселелері бойынша Мемлекеттік органдардың салааралық үйлестіруін күшейту үшін қаржылық қызметтерді қоспағанда, кәсіпкерлік субъектілері көрсететін қызметтердің барлық салаларына тұтынушылардың құқықтарын қорғаудың базалық қағидаттарын тарату көзделеді.
Бесіншіден, тұтынушылардың құқықтарының жиі бұзылуын болдырмау мақсатында онлайн-сауда сегментіндегі заңнамалық олқылықтар толтырылады.
Алтыншыдан, тұтынушылардың кең ауқымына қызмет көрсететін көрсетілетін қызметті берушілердің сөзсіз материалдық жауапкершілігі мақсатында тұтынушылардың белгісіз тобының құқықтарын қалпына келтіру жөніндегі шаралар туралы нормалар енгізіледі.
Жетіншіден, дұрыс құқық қолдану практикасы үшін және тұтынушылардың құқықтарын құқықтық қорғаудың нәтижелілігі мақсатында құқықтық олқылықтар жойылады және әртүрлі түсіндірмесі бар нормалар түзетіледі. Атап айтқанда, тұтынушылардың құқықтарына нұқсан келтіретін Шарттың жарамсыздығы шарттары императивті түрде жазылады, тұтынушылардың белгілі бір және белгісіз шеңбері ұғымдары ажыратылады, дауларды реттеудің сотқа дейінгі және соттан тыс тәртібі ұғымдары бөлінеді.
2023 жылдың соңына дейінгі міндеттер:
1) Қазақстан Республикасының Мәжілісінде «Тұтынушылардың құқықтарын қорғау туралы» ҚР заң жобасын және оған ілеспе заң жобасын сапалы сүйемелдеуді қамтамасыз етсін;
2) 2023 жылы тұтынушылардың құқықтарын қорғау саласындағы мемлекеттік реттеуге азаматтардың жоспарланған қанағаттану деңгейіне 72,3% - ға дейін қол жеткізуге құқылы.
3) тұтынушылардың құқықтарын қорғау жөніндегі ведомствоаралық кеңесте талқыланған тұтынушылардың құқықтарын қорғау мәселелері бойынша жүргізілетін жұмыстың нәтижелері туралы Қазақстан Республикасының Үкіметіне баяндама жолдасын және оны бұқаралық ақпарат құралдарында орналастырсын.