Бірлестіктің бастамашысы-ҚР сауда және интеграция министрлігі.
Бүгінгі таңда Қазақстан тұтынушыларының құқықтарын қорғау жүйесінде тұтынушылардың бұзылған құқықтары мен заңды мүдделерін қалпына келтіру үшін бірқатар функциялары бар тұтынушылардың 65 қоғамдық бірлестігі жұмыс істейді. Олар әр кезеңде тұтынушыларды қорғаушы ретінде әрекет етуге, дауларды сотқа дейінгі тәртіппен қарауға және қоғамдық бақылауды жүзеге асыруға құқылы.
ҚР сауда және интеграция министрлігі барлық мамандандырылған қоғамдық ұйымдарды бір қауымдастыққа біріктіруді талқылауға бастамашы болды. Корреспондентке ұйымдарды біріктіру қажеттілігі туралы BaigeNews.kz Тұтынушылардың құқықтарын қорғау комитеті төрағасының міндетін атқарушы Әсел Әбубәкірова айтып берді.
- Әсел Пернебайқызы, сіздің ведомствоңыздың Ұлттық тұтынушылар қауымдастығын құру идеясын Үкімет толығымен қолдады. Бірақ қазір, біз білетіндей, ҮЕҰ-ның өздерінде пікірталастар бар. Сіз тұтынушылар ұйымдарын біріктіруді не үшін бастайсыз және оның қандай әсерін жоспарлап отырсыз?
- Қазақстанда қазір белсенді салада тұтынушылардың құқықтарын қорғау бойынша 65 түрлі қоғамдық ұйым жұмыс істейді. Олардың кейбіреулері үлкен, басқалары бір-екі мүшеден тұрады. Олар біздің азаматтарымыздың мүдделерін лайықты түрде білдіреді. Бірақ сонымен бірге олар барлық салалар бойынша сарапшы болуға мәжбүр: сауда ережелерін, тауарлар сапасының стандарттарын және ТКШ, туризм, білім беру, қаржы және т.б. сәйкесінше, заңгерлік немесе техникалық көмек алу үшін кейбір үшінші тарап компанияларына жүгіну керек. Бұл осындай ҮЕҰ қызметтерін азаматтар үшін қымбаттатады және бұл қызметтердің сапасы әрдайым қамтамасыз етілмейді.
Біз бірқатар елдердің тәжірибесін қарап, тұтынушылардың құқықтарын қорғау жүйесі өзара іс – қимылдың нақты сызбасын ескеруі тиіс екендігіне назар аудардық: тұтынушы – қоғамдық бірлестік-мемлекет, мысалы, Германия, Сингапур, Жапония және Австрия сияқты алдыңғы қатарлы шет елдерде.
Бұл елдерде ҮЕҰ – ға жан-жақты қолдау көрсететін ірі "қоғамдық ұйымдардың кәсіподақтары" - бірлестіктер бар: тұрақты әлеуметтанулық зерттеулер, қоғамдық бақылау, тауарлардың сапасы мен қауіпсіздігіне сараптама, күнделікті консультациялар және т. б. мысалы, Сингапурда тұтынушылардың құқықтарын қорғайтын бір қауымдастық (CASE) жұмыс істейді, өз кезегінде, Германияда тұтынушылардың құқықтарын қорғау саласында 30-дан астам ірі ұйымдарды біріктіретін тұтынушылар одағы жұмыс істейді.
Бұл ұйымдар тұтынушылық дауларды шешуге мемлекеттің қатысуын азайту үшін құрылды. Біздің жағдайда, бұл даулар тұтынушылардың құқықтарын қорғау жүйесінің үш сатысының біріншісінде шешілетінін білдіреді.
- Бірақ заңда үкіметтік емес сектор барлық үш кезеңде тұтынушылардың мүдделерін білдіре алады деп көзделген?
- Иә, бұл дұрыс. Шілде айында күшіне енген тұтынушылардың құқықтарын қорғау туралы заңнамаға енгізілген өзгерістермен тұтынушылардың құқықтарын қорғау процесіне азаматтық сектордың қатысуын кеңейту көзделген.
Бүкіл жүйе осы жерде және қазір тұтынушылардың құқықтарын қамтамасыз ету алгоритміне қайта құрылады. Ол үшін біз тұтынушылардың шағымдарын қараудың үш сатылы жүйесін енгіздік.
Бірінші кезеңде сатушы сатып алушының шағымын өз бетінше немесе тұтынушылардың құқықтарын қорғау ұйымдарын тарту арқылы қарауға міндетті. ҮЕҰ дауды сотқа дейінгі реттеу субъектілері ретінде әрекет етеді. Екінші кезең мемлекеттің қосылуын қамтиды.
Шағымды Уәкілетті органға жіберу қажеттілігі туралы шешімді тұтынушының өзі қабылдайтынын түсіну маңызды. Тұтынушының бастамасы оның жосықсыз кәсіпкерді әкімшілік жауапкершілікке тартуға деген ұмтылысына байланысты.
Сотқа жүгіну-бұл соңғы саты. Ал қазір сот жүйесінің тұтынушылардың мүдделерін қорғау үшін қайта құрылуы өте маңызды.
- Бүгінгі таңда қауымдастық құру туралы мәселе тұтынушылардың қоғамдық бірлестіктерімен бірлесіп белсенді талқылануда. Мұндай "кәсіподақ" қалай құрылатыны қазірдің өзінде түсінікті ме?
- Бұл сұрақ қазір ең көп талқыланатындардың бірі. 1 қазанда тұтынушылардың барлық қоғамдық бірлестіктерінің қатысуымен тұтынушылардың құқықтарын қорғау жөніндегі конференция өтеді. Конференцияда барлық қоғамдық ұйымдарды бірыңғай қауымдастыққа біріктіру мәселелері талқыланады. Біз сондай-ақ жұртшылықпен омбудсмен институтын енгізуді, сондай-ақ Премьер-Министрдің тапсырмасын орындау үшін әзірленген тұтынушылардың құқықтарын қорғаудың тұтас жүйесін құруға арналған іс-шаралар жоспарының жобасын талқылауды жоспарлап отырмыз.
Бұл маңызды жұмыс. Біз бәріміз бірге: мемлекет пен мамандандырылған үкіметтік емес сектор осы саланы одан әрі дамыту бойынша бірыңғай тәсілді әзірлеуге тиіспіз.
- ҮЕҰ үшін Қауымдастық қолдау болады. Қарапайым тұтынушылар не алады?
- Біздің ортақ мақсатымыз-азаматтарымыздың өмір сүру сапасын арттыру, қазақстандықтарды сапалы тауарлар мен қызметтермен қамтамасыз ету және тұтыну құқықтарын тиімді қорғау.
Бұл үшін үкіметтік емес ұйымдардың кәсібилігі ғана емес, сонымен қатар азаматтардың өз құқықтары туралы хабардар болуы да маңызды. Ұсынылған қауымдастық, ең алдымен, халықтың құқықтық сауаттылығын арттыру бойынша жаппай іс-шаралар өткізеді, Мемлекеттік әлеуметтік тапсырыс шеңберінде әлеуметтік жобаларды іске асырады, сондай-ақ Қазақстан Республикасының Тұтынушылардың құқықтарын қорғау туралы заңнамасын жетілдіру жөніндегі уәкілетті және мемлекеттік органдарға жәрдем көрсетеді деп сенеміз.
Сондай-ақ, біз тұтынушылар құқығын қорғаудың бірыңғай ақпараттық жүйесі арқылы тұтынушылар мен қауымдастық арасындағы тығыз байланысты қамтамасыз еткіміз келеді. Біз жүйені қазан айында сынай бастаймыз-Нұр-Сұлтанда пилоттық жоба іске қосылады. Келесі жылы жүйе бүкіл елде жұмыс істейді деп үміттенеміз. Онда тұтынушылардың қоғамдық бірлестіктері қосылады. Осы платформаның көмегімен Қауымдастық мүшелері тұтынушылардың мүдделерін білдіре алады, сондай-ақ дауларды сотқа дейінгі тәртіппен шеше алады.