Қазақстанда тұтынушылардың құқықтарын қорғау шараларын күшейту жоспарлануда. Қолданыстағы заңнамаға омбудсмен институтын енгізуді, қоғамдық бақылаудың рөлін арттыруды және онлайн сауданы реттеуді көздейтін түзетулер енгізілді. Облыстық Қоғамдық кеңестің отырысында ұсынылған өзгерістер туралы СҚО бойынша сауда және тұтынушылардың құқықтарын қорғау Департаментінің өкілдері айтып берді. АА материалындағы мәліметтер El.kz.
Қазақстандық тұтынушылар өз құқықтарының бұзылуына жиі ұшырайды. Тек Солтүстік Қазақстан облысында жыл басынан бері бейінді Департаментке халық тарапынан үш жүзден астам ауызша және жазбаша өтініш келіп түсті. Талдау көрсеткендей, келесі қызмет салаларында ең көп бұзушылықтарға жол беріледі: бөлшек сауда – 44,6%, электрондық сауда – 42,9%, тұрмыстық қызметтер – 3,0%.
Өтініштерді қарау қорытындысы бойынша тұтынушыларға 9 миллион теңгеден астам ақшалай қаражатты қайтаруға көмек көрсетілді. Әкімшілік жаза қолдану туралы 17 қаулы шығарылды. Кәсіпкерлік субъектілері мемлекет кірісіне жарты миллион теңгеге жуық айыппұл төледі.
СҚО бойынша сауда және тұтынушылардың құқықтарын қорғау департаментінің хабарлауынша, қазіргі уақытта елімізде тұтынушылардың құқықтарын қорғау жүйесін реформалау басталды. Міндет-азаматтар мен бизнестің мүдделері арасындағы тепе-теңдікті табу. Осы мақсатта қолданыстағы заңнамаға өзгерістер енгізілуде. Бірқатар инновациялар қарастырылған.
Біріншісі-тұтынушылардың құқықтарын қорғау мәселелері бойынша омбудсмен институтын енгізу. Негізгі міндет-қоғамдық бақылаудың рөлін арттыру.
"Омбудсмен институты қоғам өмірінің түрлі салаларында тиімді реттеудің ажырамас бөлігіне айналды. Омбудсмен тұтынушылардың құқықтарын қорғау саласының жүйелі проблемаларын анықтап, тұтынушы қоғамдастықтың көзі мен дауысы болып табылады. Оның функцияларына: тұтынушылардың құқықтарын қорғаудың қоғамдық институттарын үйлестіру, нарық тараптарының мүдделерінің теңгерімін сақтау және жеті жылдан астам уақыт бұрын құрылған Бизнес-омбудсмен институтымен бірлескен әріптестік жұмыс кіреді", - деді облыстық Сауда және тұтынушылардың құқықтарын қорғау департаменті басшысының м.а. Лазм Мияшева.
Екінші жаңалық тұтынушылардың шағымдарын қараудың төрт сатылы алгоритмін екі сатыға дейін жеңілдетуге байланысты. Мұнда басты мақсат-тұтынушылардың пайдасына құқықтарды қорғау саласындағы бюрократиялық кедергілерді азайту.
Мамандар түсіндіргендей, тұтынушының өз құқықтарын қорғаудың қазіргі механизмі келесідей: 1 кезең – кәсіпкер (10 күн); 2 кезең – медиатор (15-30 күн); 3 кезең-мемлекеттік орган (20 күн); осы үш кезеңнен кейін ғана тұтынушы кәсіпкермен дау туындаған кезде азаматтық істерді қарау бойынша соттың назарына лайық.
Бұл процедураны бюрократиядан шығару ұсынылады. Тұтынушы кәсіпкерге шағыммен жүгінуге міндетті болады және егер оның талаптары ескерілмесе, ол медиатор, мемлекеттік орган немесе сот арасында өзінің қорғанысын іске асыру тәсілін таңдай алады.
Үшінші жаңалық кәсіпкерлік субъектілерін тұтынушының заңды талаптарын сапалы орындауға ынталандыру мақсатында соттың шешімі бойынша тұтынушының пайдасына айыппұл түрінде азаматтық-құқықтық жауапкершілікті енгізуді білдіреді.
"Заң жобасының 54-бабында кәсіпкер сотқа дейінгі кезеңде заңды талаптарын қанағаттандырмаған тұтынушының пайдасына айыппұл салу көзделгенін атап өткен жөн. Бұл айыппұлдың бірегей ерекшелігі-оның тараптардың бәсекелестігі негізінде сот өндіріп алған сомасы өзінің заңды құқықтарын қорғайтын тұтынушының пайдасына аударылады. Тұтынушының пайдасына осындай айыппұл Ресей Федерациясы мен Беларусь Республикасында қолданылады. Еуразиялық экономикалық одақ туралы шарттың 61-бабында мүше мемлекеттердің мүдделерін шаруашылық жүргізуші субъектілердің жосықсыз қызметінен қорғау бойынша мүше мемлекеттердің азаматтары үшін тең жағдайлар қалыптастыруға бағытталған тұтынушылардың құқықтарын қорғау саласында келісілген саясат жүргізетіні айтылған. Сондықтан 2010 жылға дейін тұтынушылардың құқықтарын қорғау саласындағы отандық заңнамада болған осы норманы қалпына келтіру біздің еліміздің ЕАЭО туралы шарттың 61 - бабының талаптарын іске асыруға бағытталған", - деп түсіндірді Лазьм Мияшева.
Сарапшылар бұл норманы енгізудің оң жақтарын атап өтеді: біріншіден, бұл кәсіпкерлерді сотқа дейінгі кезеңдегі бұзушылықтарды өз еркімен жоюға ынталандыру, екіншіден-қоғамдық мониторингті дамытуды және елдегі өркениетті нарықты құруды ынталандыру, үшіншіден, бұл әкімшілік органдардың араласуынсыз азаматтық нарықтық экономиканың дамуына әкеледі.
Тағы бір өзгеріс онлайн-сауда сегментіндегі және жалпы электрондық коммерция нарығындағы заңнамалық олқылықтардың орнын толтыруға қатысты.
Қоғамдық институттардың рөлін күшейту, тұтынушылардың құқықтарын қорғау жүйесін бюрократиядан шығару, онлайн сауда сегментін қоса алғанда, нарық субъектілері арасындағы дауды ерікті түрде шешуге ынталандыру мақсатында Бизнестің азаматтық құқықтық жауапкершілігін енгізу жоспарлануда.
Атап айтқанда, тауарларды өткізу мақсатында пайдаланылатын интернет-ресурстарды "сауда объектілеріне"теңестіру ұсынылады. Бұл өз кезегінде онлайн сауда сегментіндегі құқықтық дәлсіздіктерді жояды.
Бұдан басқа, "электрондық коммерция" терминінің анықтамасын кеңейту туралы ұсыныс бар, бұл әртүрлі мобильді қосымшаларда тапсырыс беру кезінде қызметтер мен жұмыстарды тұтынушылардың құқықтарын бұзу мәселелерін реттеуге мүмкіндік береді, - деп атап өтті сауда және тұтынушылардың құқықтарын қорғау департаменті.