Метрология

Метрология - (грек тілінен аударғанда "метро" - өлшеу, "логос" - ғылым) өлшеулер, олардың бірлігін қамтамасыз ету әдістері мен құралдары және қажетті дәлдікке қол жеткізу әдістері туралы ғылым.

Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі Техникалық реттеу және метрология комитетінің "Қазақстан стандарттау және метрология институты (ҚазСтандарт)" шаруашылық жүргізу құқығындағы республикалық мемлекеттік кәсіпорны (бұдан әрі - "ҚазСтандарт"РМК) Қазақстан Республикасы Үкіметінің 1996 жылғы 1 қарашадағы № 1342 қаулысымен құрылды және Қазақстан Республикасындағы жалғыз мемлекеттік ғылыми метрологиялық орталық болып белгіленді.

Негізгі міндеті Қазақстан Республикасының азаматтары мен экономикасының мүдделерін өлшеудің дұрыс емес нәтижелерінің салдарынан қорғау, отандық және импортталатын өнімнің, процестердің (жұмыстардың) және қызметтердің қауіпсіздігі мен сапасын қамтамасыз ету болып табылады.

Қазақстан Республикасының өлшем бірлігін қамтамасыз етудің  мемлекеттік жүйесінің тізілімінде тіркелген күннен бұрын әкелінген өлшем құралдарын және 2003 жылға дейін әзірленген салыстырып тексеру әдістемелерін мемлекеттік метрологиялық бақылау саласында қолданудың кейбір мәселелері туралы

Қазіргі уақытта кәсіпорындардан Қазақстан Республикасының өлшем бірлігін қамтамасыз ету мемлекеттік жүйесінің тізілімінде (бұдан әрі – ҚР МӨЖ тізілімі) тіркелген күннен бұрын әкелінген өлшем құралдарын мемлекеттік метрологиялық бақылау саласында қолдану ерекшеліктерін, сондай-ақ 2003 жылға дейін әзірленген салыстырып тексеру әдістемелерін түсіндіру өтінішімен жолданымдар жиілеп кетті.

1. ҚР МӨЖ тізілімінде олардың типін тіркеу күніне дейін дайындалған немесе әкелінген өлшеу құралдарын қолдануға қатысты.

«Өлшем бірлігін қамтамасыз ету туралы» Қазақстан Республикасы Заңының (бұдан әрі - Заң) 17 және 19-баптарына сәйкес Заңның 22-бабына сәйкес мемлекеттік метрологиялық бақылау объектілері болып табылатын өлшем құралдары айналымға шығарар алдында типін бекітуге және кейіннен салыстырып тексеруге жатады.

ҚР СТ 2.4-2017 «ҚР МӨЖ. Өлшеу құралдарын салыстырып тексеру. Ұйымдастыру және өткізу тәртібі» (бұдан әрі – ҚР СТ 2.4) 4.3 тармағының               2 ескертпесінде баяндалған норма Заңға енгізілген өзгерістерге сәйкес келтіру мақсатында алынып тасталды.

Осылайша, мемлекеттік реттеу саласында типін бекіту туралы сертификаттың қолданылу кезеңінде айналымға шығарылған өлшем құралдарын қолдануға және салыстырып тексеруге жол беріледі.

«Құқықтық актілер туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 43-бабының 1 және 3-тармақтарына сәйкес нормативтік құқықтық актінің күші ол қолданысқа енгізілгенге дейін туындаған қатынастарға, сондай-ақ азаматтарға жаңа міндеттер жүктейтін немесе олардың жағдайын нашарлататын нормативтік құқықтық актілерге кері күші болмайды.

Осыған байланысты, Заңға өзгерістер күшіне енгенге дейін, яғни                2019 жылғы 11 сәуірге дейін, ҚР СТ 2.4-2017 4.3-тармағының 2-ескертпесіне сәйкес салыстырып тексерілген өлшеу құралдары толық табиғи тозғанға дейін мемлекеттік реттеу саласында одан әрі қолдануға және тексеруге жіберіледі.

2. Мемлекеттік реттеу саласынан тыс қолданылатын және ҚР МӨЖ тізілімінде тіркелмеген өлшем құралдарын ерікті салыстырып тексеруге қатысты.

Заңның 17 және 19-баптарында ҚР МӨЖ тізілімінде тіркеу және салыстырып тексеру бөлігінде ғана Заңның 22-бабына сәйкес мемлекеттік метрологиялық бақылау объектілері болып табылатын өлшем құралдарына міндетті талаптар белгіленеді.

Сонымен қатар, өлшем бірлігін қамтамасыз ету саласындағы заңнамамен ерікті сала реттелмейді.

2.4 ҚР СТ 4.3-тармағының Ескертпесіне сәйкес ҚР МӨЖ тізілімінде тіркелген салыстырып тексеру әдістемесі болған жағдайда мемлекеттік метрологиялық бақылау саласынан тыс қолданылатын өлшем құралдарын салыстырып тексеруді жүргізуге рұқсат етіледі.

Қазақстан Республикасының аумағында салыстырып тексеру әдістемелерін қолдануға 2018 жылғы 26 желтоқсандағы № 923 «Өлшем құралдарын салыстырып тексеру әдістемелерін әзірлеу, бекіту, өлшем бірлігін қамтамасыз ету мемлекеттік жүйесінің тізілімінде тіркеу және қолдану қағидаларының» 13-тармағына сәйкес рұқсат етіледі.

Жоғарыда баяндалғанның негізінде мемлекеттік метрологиялық бақылау саласынан тыс қолданылатын, оның ішінде ҚР МӨЖ тізілімінде тіркелген не стандартталған салыстырып тексеру әдістемесі болған жағдайда ҚР МӨЖ тізілімінде тіркеуден өтпеген өлшем құралдарына ерікті салыстырып  тексеру жүргізуге жол беріледі.

3. 3. 2003 жылғы 1 қаңтарға дейін әзірленген есептік тіркеусіз салыстырып тексеру әдістемелерін қолдануға қатысты.

Заңның 11-1-бабына сәйкес Өлшемдер тізбелерінде және нормативтік құқықтық актілерде метрологиялық талаптар белгіленген өлшеу кезінде қолданылатын салыстырып тексеру әдістемелері ҚР МӨЖ тізілімінде тіркелуге жатады.

ҚР СТ 2.63-2003 5.4-тармағының ескертпесінде жазылған норма Заңға енгізілген өзгерістерге сәйкес келтіру мақсатында алынып тасталды.

«Құқықтық актілер туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 43-бабының 1 және 3-тармақтарына сәйкес нормативтік құқықтық актінің күші ол қолданысқа енгізілгенге дейін туындаған қатынастарға, сондай-ақ азаматтарға жаңа міндеттер жүктейтін немесе олардың жағдайын нашарлататын нормативтік құқықтық актілерге кері күші болмайды.

Осыған байланысты, Заң күшіне енгенге дейін (2019 жылғы 11 сәуірге дейін) 2003 жылғы 1 қаңтарға дейін әзірленген есептік тіркеусіз қолданылатын салыстырып тексеру әдістемелері одан әрі ҚР МӨЖ тізілімінде тіркеусіз қолданылуы мүмкін.

Өлшем бірлігін қамтамасыз ету саласындағы оқу бағдарламалары мен оқу-тақырыптық жоспарлары бекітілді

«Өлшем бірлігін қамтамасыз ету туралы» Заңның 6-2 бабының 10 тармағына сәйкес, ағымдағы жылдың 26 мамырда Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігінің Техникалық реттеу және метрология комитеті келесі кәсіпорындардың 2020 жылға арналған өлшем бірлігін қамтамасыз ету саласындағы оқу бағдарламалары мен оқу-тақырыптық жоспарларын бекітті:

1. «Қазақстан метрология институты» Республикалық мемлекеттік кәсіпорны келесі бағыттар бойынша:

1.1) геометриялық шамаларды өлшеу құралдарын тексеру және калибрлеу (40 және 80 сағат);

1.2) массаны өлшеу құралдарын тексеру және калибрлеу (40 және 80 сағат);

1.3) массаны өлшеу құралдарын тексеру және калибрлеу. Күш пен қаттылық, қозғалыс параметрлері (40 және 80 сағат);

1.4) қысымды өлшеу, жылуфизикалық және температуралық өлшеу құралдарын тексеру және калибрлеу (40 және 80 сағат);

1.5) Сұйықтықтар мен газдардың қысымын, вакуумды, шығыны мен мөлшерін өлшеу құралдарын тексеру және калибрлеу (40 және 80 сағат);

1.6) қысымды, вакуумды, Сұйықтықтар мен газдардың шығыны мен мөлшерін өлшеу, жылу физикалық және температуралық өлшеу құралдарын тексеру және калибрлеу (40 және 80 сағат);

1.7) тығыздық пен тұтқырлықты өлшеу құралдарын тексеру және калибрлеу (40 және 80 сағат);

1.8) физикалық-химиялық және оптикалық-физикалық өлшеулердің өлшеу құралдарын тексеру және калибрлеу (40 және 80 сағат);

1.9) электр шамаларын өлшеу құралдарын тексеру және калибрлеу (40 және 80 сағат);

1.10) уақыт пен жиілікті өлшеу, радиотехникалық өлшеу құралдарын тексеру және калибрлеу (40 және 80 сағат);

1.11) уақыт пен жиілікті өлшеу құралдарын тексеру және калибрлеу (40 және 80 сағат);

1.12) Иондаушы сәулеленуді тексеру және калибрлеу (40 және 80 сағат).

Салалар бойынша метрологтарды дайындау:

2.1) өндірісті метрологиялық қамтамасыз ету;

2.2) өлшем бірлігін қамтамасыз ету;

2.3) Денсаулық сақтау мен медицинаны метрологиялық қамтамасыз ету;

2.4) тексеру/калибрлеу және сынау зертханалары үшін өлшеулердің белгісіздігін есептеу.

2.5) стандарттау және метрология жөніндегі жоғары оқу орындары мен ОАОО оқытушылар құрамының біліктілігін арттыру;

2.6) өлшеу құралдарына сынақ жүргізу (40 сағат);

2.7) сынау жабдықтарын аттестациялауды өткізу (40 сағат);

2.8) өлшемдерді орындау әдістемелерін метрологиялық аттестаттаудан өткізу (40 сағат);

2.9) техникалық құжаттамаға метрологиялық сараптама жүргізу (40 сағат);

2.10) зертханалардағы өлшеу жағдайын бағалау.

Бас директор: ҚазСтандарт бас директоры Мұхамбетов Ғабит Мұхамбетұлы

Орындаушы: Жуматаева Жаксыгуль 8 (7172)28-29-31

Заңды мекен-жайы: Мәңгілік Ел көшесі 11, Эталон орталығы.

2. «Техникалық реттеу, метрология және менеджмент жүйелері бойынша Қазақстандық біліктілікті арттыру институты» Жауапкершілігі шектеулі серіктестігі:

2.1.) Электрлік өлшеу құралдарын салыстырып тексерушілер мен калибрлеушілерді даярлау және біліктілігін арттыру;

2.2) радиотехникалық өлшеу, магниттік шамаларды өлшеу құралдарын салыстырып тексерушілер мен калибрлеушілерді даярлау және біліктілігін арттыру;

2.3) массаны, күш пен қаттылықты, қозғалыс параметрлерін өлшеу құралдарын салыстырып тексерушілер мен калибрлеушілерді даярлау және біліктілігін арттыру;

2.4) Сұйықтықтар мен газдардың шығыны мен мөлшерін өлшеу құралдарын салыстырып тексерушілер мен калибрлеушілерді дайындау және біліктілігін арттыру;

2.5) қысымды өлшеу, вакуум, жылуфизикалық және температуралық өлшеу құралдарын салыстырып тексерушілер мен калибрлеушілерді даярлау және біліктілігін арттыру;

2.6) геометриялық шамаларды өлшеу құралдарын салыстырып тексерушілер мен калибрлеушілерді даярлау және біліктілігін арттыру;

2.7) Иондаушы сәулеленуді өлшеу құралдарын салыстырып тексерушілер мен калибрлеушілерді даярлау және біліктілігін арттыру;

2.8) оптикалық-физикалық және физикалық-химиялық өлшемдерді өлшеу құралдарын салыстырып тексерушілер мен калибрлеушілерді даярлау және біліктілігін арттыру;

2.9) тығыздық пен тұтқырлықты өлшеу құралдарын салыстырып тексерушілер мен калибрлеушілерді даярлау және біліктілігін арттыру;

2.10) акустикалық өлшеу құралдарын салыстырып тексерушілер мен калибрлеушілерді даярлау және біліктілігін арттыру;

2.11) уақыт пен жиілікті өлшеу құралдарын салыстырып тексерушілер мен калибрлеушілерді даярлау және біліктілігін арттыру.

Директор: Турымбетова Зульфия

Заңды мекенжайы: Алматы қ., Гагарин д-лы, Мыңбаев к-сі қиылысы, 127/91, 8 кеңсе. Байланыс телефоны: 8(727) 392 56-80.

3. «Центр обучения и консалтинг Бутеевой В. П.» Жауапкершілігі шектеулі серіктестігі келесі бағыттар бойынша:

3.1) электрлік өлшеу құралдарын салыстырып тексерушілер мен калибрлеушілерді даярлау және біліктілігін арттыру;

3.2) радиотехникалық өлшеу, магниттік шамаларды өлшеу құралдарын салыстырып тексерушілер мен калибрлеушілерді даярлау және біліктілігін арттыру;

3.3) массаны, күш пен қаттылықты, қозғалыс параметрлерін өлшеу құралдарын салыстырып тексерушілер мен калибрлеушілерді даярлау және біліктілігін арттыру;

3.4) Сұйықтықтар мен газдардың шығыны мен мөлшерін өлшеу құралдарын салыстырып тексерушілер мен калибрлеушілерді даярлау және біліктілігін арттыру;

3.5) қысымды өлшеу, вакуум, жылу физикалық және температуралық өлшеу құралдарын салыстырып тексерушілер мен калибрлеушілерді даярлау және біліктілігін арттыру;

3.6) геометриялық шамаларды өлшеу құралдарын салыстырып тексерушілер мен калибрлеушілерді даярлау және біліктілігін арттыру;

3.7) Иондаушы сәулеленуді өлшеу құралдарын салыстырып тексерушілер мен калибрлеушілерді даярлау және біліктілігін арттыру;

3.8) оптикалық-физикалық және физикалық-химиялық өлшемдерді өлшеу құралдарын салыстырып тексерушілер мен калибрлеушілерді даярлау және біліктілігін арттыру;

3.9) тығыздық пен тұтқырлықты өлшеу құралдарын салыстырып тексерушілер мен калибрлеушілерді даярлау және біліктілігін арттыру;

3.10) акустикалық өлшеу құралдарын салыстырып тексерушілер мен калибрлеушілерді даярлау және біліктілігін арттыру;

3.11) уақыт пен жиілікті өлшеу құралдарын салыстырып тексерушілер мен калибрлеушілерді даярлау және біліктілігін арттыру.

«Центр обучения и консалтинг Бутеевой В. П.» ЖШС директоры - А.В. Аршинова

Заңды мекен-жайы: Алматы қаласы, Наурызбай ауданы, Шұғыла шағын ауданы, Достық шағын ауданы, 7 үй

4. «Қазақстандық оқыту және консалтинг орталығы» Жауапкершілігі шектеулі серіктестігі келесі бағыттар бойынша:

4.1) геометриялық шамаларды өлшеу құралдарын салыстырып тексерушілер мен калибрлеушілерді даярлау және біліктілігін арттыру;

4.2) қысымды, вакуумды, Сұйықтықтар мен газдардың шығыны мен мөлшерін, жылу-физикалық және температуралық өлшемдерді өлшеу құралдарын салыстырып тексерушілер мен калибрлеушілерді даярлау және олардың біліктілігін арттыру;

4.3) радиотехникалық өлшеу құралдарын және уақыт пен жиілікті өлшеу құралдарын салыстырып тексерушілер мен калибрлеушілерді даярлау және біліктілігін арттыру;

4.4) массаны, күш пен қаттылықты, қозғалыс параметрлерін, Сұйықтықтар мен газдардың шығыны мен мөлшерін өлшеу құралдарын салыстырып тексерушілер мен калибрлеушілерді даярлау және олардың біліктілігін арттыру;

4.5) оптика-Физикалық және физикалық-химиялық өлшеу құралдарын және тығыздық пен тұтқырлықты өлшеу құралдарын салыстырып тексерушілер мен калибрлеушілерді даярлау және біліктілігін арттыру;

4.6) акустикалық өлшеу құралдарын салыстырып тексерушілер мен калибрлеушілерді даярлау және біліктілігін арттыру;

4.7) Иондаушы сәулеленуді өлшеу құралдарын салыстырып тексерушілер мен калибрлеушілерді даярлау және біліктілігін арттыру;

4.8) электрлік өлшеу құралдарын салыстырып тексерушілер мен калибрлеушілерді даярлау және біліктілігін арттыру.

Бас директоры - Н. А. Сатбай

Заңды мекен-жайы: Нұр-Сұлтан қ. Сарыарқа ауданы, Әуезов 48/1,

тел: 8 (7271) 39-56-22. 

5. «Эксперт «Оқу орталығы» Жауапкершілігі шектеулі серіктестігі келесі бағыттар бойынша:

5.1 масса өлшеу құралдарын салыстырып тексерушілер мен калибрлеушілердің біліктілігін арттыру (қайта даярлау) ;

5.2 күш пен қаттылықты өлшеу құралдарын салыстырып тексерушілер мен калибрлеушілердің біліктілігін арттыру( қайта даярлау);

5.3 вакуумды өлшеу құралдарын салыстырып тексерушілер мен калибрлеушілердің біліктілігін арттыру (қайта даярлау) ;

5.4 қысымды өлшеу құралдарын салыстырып тексерушілер мен калибрлеушілердің біліктілігін арттыру (қайта даярлау) ;

5.5 қозғалыс параметрлерін өлшеу құралдарын салыстырып тексерушілер мен калибрлеушілердің біліктілігін арттыру (қайта даярлау) ;

5.6 Сұйықтықтар мен газдардың шығыны мен мөлшерін өлшеу құралдарын салыстырып тексерушілер мен калибрлеушілердің біліктілігін арттыру (қайта даярлау) ;

5.7 тығыздық пен тұтқырлықты өлшеу құралдарын салыстырып тексерушілер мен калибрлеушілердің біліктілігін арттыру (қайта даярлау) ;

5.8 физикалық-химиялық өлшеу құралдарын салыстырып тексерушілер мен калибрлеушілердің біліктілігін арттыру (қайта даярлау);

5.9 жылуфизикалық және температуралық өлшеу құралдарын салыстырып тексерушілер мен калибрлеушілердің біліктілігін арттыру (қайта даярлау) ;

5.10 оптикалық-физикалық өлшеу құралдарын салыстырып тексерушілер мен калибрлеушілердің біліктілігін арттыру (қайта даярлау);

5.11 акустикалық өлшеу құралдарын салыстырып тексерушілер мен калибрлеушілердің біліктілігін арттыру (қайта даярлау) ;

5.12 электр шамаларын өлшеу құралдарын салыстырып тексерушілер мен калибрлеушілердің біліктілігін арттыру (қайта даярлау) ;

5.13 уақыт пен жиілікті өлшеу құралдарын салыстырып тексерушілер мен калибрлеушілердің біліктілігін арттыру( қайта даярлау);

5.14 радиотехникалық өлшеу құралдарын салыстырып тексерушілер мен калибрлеушілердің біліктілігін арттыру (қайта даярлау) ;

5.15 Иондаушы сәулеленуді өлшеу құралдарын салыстырып тексерушілер мен калибрлеушілердің біліктілігін арттыру (қайта даярлау) ;

5.16 геометриялық өлшемдерді өлшеу құралдарын салыстырып тексерушілер мен калибрлеушілердің біліктілігін арттыру (қайта даярлау).

«Эксперт» Оқу орталығы» ЖШС директоры - О. Юмаев

Заңды мекен-жайы: Жамбыл облысы, Тараз қаласы, Сулейманов көшесі, 9A, тел: 8 (7262) 433-317