ҚР ҚК әскери-патриоттық жұмысы

Әскери қызметшілерде қазақстандық патриотизмді қалыптастыру және жастарды әскери-патриоттық тәрбиелеу мәселелері Қорғаныс министрлігі үшін қызметтің басым бағыттарының бірі болып табылады.

Қазақстан Республикасының Президенті Қ. К. Тоқаев Ұлттық құрылтайдың үшінші отырысында айтқан "АДАЛ АДАМ – АДАЛ ЕҢБЕК – АДАЛ ТАБЫС" іргелі идеологиясы Қарулы Күштердегі барлық идеологиялық жұмыс үшін базалық және іргелі болды.

Қоғамдық санада түбегейлі өзгерістер орын алады, азаматтардың құқықтық мәдениетінің деңгейі артады, қоғамда жаңа мінез-құлық үлгілері қалыптасады және жаңа құндылықтар тамыр алады.

Бір сөзбен айтқанда, әділ Қазақстанның құрылысы жүріп жатыр, деді Ел Президенті Қ.Қ. Тоқаев 2024 жылғы 2 қыркүйектегі "әділ Қазақстан: Заң және тәртіп, экономикалық өсу, қоғамдық оптимизм" атты Қазақстан халқына жыл сайынғы Жолдауында.

Президент 2024 жылдың 23 қазанында мемлекеттік наградалардың салтанатты рәсімінде айтқандай, " біздің еліміз шетелде орта держава деп аталады. Біз мұндай шындықта тұрақтылық пен келісімнің аумағы болып қалу үшін қолдан келгеннің бәрін жасаймыз". Сондықтан, қазіргі геосаяси жағдайларда ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз етудің мақсаты Қазақстан Республикасының ұлттық мүдделерін нақты және ықтимал қауіптерден қорғау болып табылады.

"БІРТҰТАС ЕЛ – БІРТҰТАС ЖЕР" отан қорғаушыларды тәрбиелеудің идеологиялық негізі.

"БІРТҰТАС ЕЛ – БІРТҰТАС ЖЕР" идеологиялық негізі қазақ халқының отан қорғаушыларының әскери тәрбиесінің ғасырлар бойы жинақталған мазмұнымен Тарихи байланысты және құрамдас бөліктер ретінде адамгершілік, ақыл-ой және дене тәрбиесін қамтыды. Негіздердің негізі адамгершілік категориялары (Ар-намыс, ар-ождан, әділеттілік, мейірімділік және т. б.) және адамгершілік міндеттері (жолдастарға қатысты және өзіне тең міндеттер, бастықтар мен бағыныштыларға қатысты міндеттер, басқа адамдарға қатысты міндеттер) болған адамгершілік тәрбиесі болды; Отанға қатысты міндеттер, өзіне қатысты міндеттер және т. б.). Қарулы Күштердің Жоғарғы Бас қолбасшысы Қ. Қ. Тоқаев өткен мамыр айында өткен бүкіл армия кеңесінде атап өткендей,"армияның басты міндеті – рухани-адамгершілік тәрбиенің орталығы болу".

Мемлекеттік-құқықтық даярлау және ақпараттандыру жүйесінде Қазақстанда жүргізіліп жатқан саяси, экономикалық және әлеуметтік реформалар саласында жеке құрамға жеткізу және түсіндіру ұйымдастырылып, жүргізілуде.

Тәрбие жұмысының сағаттарында мәдени, этникалық, тілдік және діни алуан түрлілікке негізделген, Қазақстан халқының қоғамдық келісімі мен бірлігін нығайтуға ықпал ететін негізгі қазақстандық құндылықтарды ашатын дәрістер мен әңгімелер өткізіледі.

Іс-шаралар мақсатты көркем (деректі) фильмдерді (әдебиеттерді) және техникалық тәрбие құралдарын пайдалана отырып, көрнекті қазақстандық мемлекеттік және әскери қайраткерлердің мысалдарында өткізіледі.

Түсіндіру іс-шараларына әскери қызметшілердің жеке құрамы мен отбасы мүшелері алдында жергілікті атқарушы органдардың өкілдері, қоғам қайраткерлері, ҚР ҚК ардагерлері тартылады.

Жыл сайын Қорғаныс министрлігінің кешенді ақпараттық-түсіндіру тобы гарнизондарға барып, мемлекет Басшысының бағдарламалық құжаттарын, Қазақстан халқына Жолдауларын жеткізеді, жүргізіліп жатқан мемлекеттік саясат туралы жеке құрамды хабардар етеді, тәрбие жұмысының әртүрлі түрлерін жүргізеді.

Қазақстан Республикасында өскелең ұрпақты әскери-патриоттық тәрбиелеу жөніндегі жұмысты ұйымдастыруды орталық мемлекеттік және жергілікті атқарушы органдар, қоғамдық бірлестіктер өз құзыреті шегінде жүргізеді.

Еліміздегі жастарға әскери-патриоттық тәрбие беру процесінің негізгі локомотиві қорғаныс, ағарту министрлігі, жергілікті атқарушы органдар және республикалық қоғамдық бірлестіктер болып табылады.

2015 жылы жастарға әскери-патриоттық тәрбие беру деңгейін арттыру шеңберінде Қорғаныс министрлігі жанынан Қарулы Күштердің Ұлттық әскери-патриоттық орталығы ашылды, ол әскери қызметшілер мен әскерге шақырылғанға дейінгі жастарды әскери-патриоттық тәрбиелеудің үйлестіруші органына айналды.

Қазақстан Республикасы Қарулы Күштерінің Ұлттық әскери-патриоттық орталығының базасында 2018 жылы "Жас сарбаз" республикалық балалар-жасөспірімдер әскери-патриоттық қозғалысы құрылды.

Құрылған кезде "Жас сарбаз" қозғалысының қатарына 2 828 әскери-патриоттық клубқа қатысқан 70 000-нан астам бала кірді.

Қазіргі уақытта "Жас сарбаз" қозғалысының 17 облыста және Республикалық маңызы бар 3 қалада өзінің құрылымдық бөлімшелері – филиалдары бар.

"Жас сарбаз" қозғалысының әскери-патриоттық клубтарында білім беру ұйымдары жанынан құрылған 388 "Smart-sarbaz" үйірмесі жұмыс істейді, оларға 6500-ге жуық тәрбиеленуші қамтылған.

"Smart sarbaz" үйірмелерін құру ғылыми-техникалық прогресті дамыту, өзінің технологиялық шешімдерін әзірлеуге қабілетті мамандарды тәрбиелеу және өскелең ұрпақты "инновациялық идеяларды виртуалды шындыққа айналдыруға"үйрету арқылы жастарды әскери-патриоттық тәрбиелеуге бірыңғай көзқарастар мен тәсілдерді әзірлеуге мүмкіндік берді.

Жыл сайын "Жас сарбаз" қозғалысы филиалдарының төрағаларымен, әскери-патриоттық клубтардың басшыларымен және бастапқы әскери даярлық оқытушыларымен оқу-әдістемелік жиындар өткізіледі, бұл ұйымдастырушылар мен әскери-патриоттық тәрбие мамандарының кәсіби даярлық деңгейін арттыруға, жастарды әскери-патриоттық тәрбиелеу бойынша жұмыс нысандары мен әдістерін жетілдіруге мүмкіндік берді.

2024 жылы орталық мемлекеттік және жергілікті атқарушы органдар 46,8 мыңға жуық әскери-патриоттық іс-шаралар өткізді (оның ішінде "Патриот" акциясы, "Жас Ұлан" әскери-спорттық ойыны, Қарулы Күштер ардагерлерімен кездесулер, "Последопыт" әскери-тактикалық ойыны, "Smart sarbaz" компьютерлік таланттар чемпионаты және т.б.).

Ең ауқымды іс-шара "Айбын" жыл сайынғы республикалық әскери – патриоттық жастар жиыны (бұдан әрі-жиын) болып табылады.

Жиынға дайындық барысында еліміздің барлық жалпы білім беру мекемелерінде алдымен аудандық, содан кейін облыстық деңгейде іріктеу іс-шаралары өтеді және ең үздік командалар қорытынды жарысқа қатысады.

Жалпы білім беру ұйымдарының оқушыларынан басқа жиынға Қарулы Күштердің, басқа да әскерлер мен әскери құралымдардың әскери бөлімдері мен мекемелері жанынан құрылған "Жас ұлан" республикалық мектептерінің, әскери мектеп-интернаттардың, әскери-патриоттық клубтардың тәрбиеленушілері қатысады.

2017 жылдан бастап "Айбын" әскери-патриоттық жастар жиыны халықаралық деңгейде өткізіліп келеді.

2019-2025 жылдары "Айбын" жиыны Қазақстан Республикасының Президенті – Қарулы Күштердің Жоғарғы Бас қолбасшысы Қ.Қ. Тоқаевтың қатысуымен өткізілді.

2025 жылғы іс-шараға алты елдің командалары қатысты: Әзірбайжан, Беларусь, Қазақстан, Қырғызстан, Ресей және Өзбекстан.

2025 жылғы қаңтарда Қорғаныс министрлігінің жанынан Қазақстан Республикасында жастарды әскери-патриоттық тәрбиелеу жөніндегі республикалық үйлестіру кеңесі құрылды, оның құрамына мүдделі мемлекеттік органдардың бірінші басшылары және облыстар мен Республикалық маңызы бар қалалардың әкімдері кірді.

Жаңа органды Қорғаныс министрі басқарды, ал Білім министрі төрағаның орынбасары болып табылады, бұл жастарды әскери-патриоттық тәрбиелеу ісіндегі байланыстырушы буын болып табылады.

Үйлестіру кеңесінің маңызды мақсаттарының бірі әскери-патриоттық тәрбиені дамыту үшін ұсыныстар әзірлеу болып табылады, бұл күш-жігер мен ресурстарды патриоттық тәрбиенің қуатты жүйесін құруға шоғырландыруға көмектеседі. Мемлекеттік органдар мен қоғамдық бірлестіктердің күш-жігерін біріктіру жастармен кешенді жұмыс істеу үшін жаңа көкжиектер ашады, патриоттық сананы қалыптастырып қана қоймай, ұлт бірлігін нығайтуға ықпал ететін іс-шараларды ұйымдастыруға мүмкіндік береді.

Жыл басынан бері 1519 заңгерлік және 1023 психологиялық кеңес өткізілді. 235 әскери қызметшінің отбасына балаларды мектепке дейінгі мекемелерге орналастыруға және 303 науқас балаға көмек көрсетілді. Шалғайдағы гарнизондарда балалардың, оның ішінде мүмкіндігі шектеулі балалардың денсаулық жағдайын бақылау үшін әскери госпитальдардың Штаттарына жалпы тәжірибелік дәрігер және мейірбике лауазымдары енгізілді. Қазіргі уақытта олардың бақылауында 714 мүгедек бала бар. 551 қайырымдылық акциясы ұйымдастырылды және өткізілді, оның ішінде "Жүректен – жүрекке", "Отан, Отбасы, Армия" және "Өмірге сен" және басқалары. Суық тиген балаларға дәрі-дәрмек беру акциясы ұйымдастырылды. Ұдайы негізде "Ардагерлерге тағзым" және "Мейірімділік бірлігі" акциялары өткізіліп, Ұлы Отан соғысы жылдарында қаза тапқан жауынгерлердің ескерткіштеріне күтім жасау жұмыстары ұйымдастырылып, қарттар үйлеріне барып, ардагерлерге шаруашылық бойынша көмек көрсетілді.

Әскери қызметшілердің балалары үшін бос уақыт ұйымдастырылды, үйірмелер (сурет салу, хореография, музыкалық аспаптарда ойнауды үйрену, вокал, қолөнер, тілдерді үйрену, тоқу, ұлттық ойындар) және спорт секциялары (жүзу, каратэ, бокс, гимнастика, қазақша күрес, футбол, шахмат, қоян-қолтық Б, волейбол, үстел теннисі, кикбоксинг, джиу-джитсу, самбо, дзюдо, армрестлинг). Үйірмелер мен спорт секцияларында барлығы 2658 бала айналысады.

Мемлекеттік әскери-тарихи мұражай базасында есепке алынбаған Жерлеу орындарын іздеу және оларды еске алу бойынша іздестіру-экспедициялық бөлімшесі жұмыс істейді, онда оннан астам бала айналысады. Мұрағаттық және далалық іздестіру нәтижелері бойынша 3224 жауынгер мен командирдің алдыңғы тағдыры анықталды. Жыл сайын іздеу отрядтары көшпелі іздеу экспедицияларын жүргізеді.

Әскери қызметшілер үнемі "ества сабақтарын"," Ашық есік күндерін "өткізеді. Ағымдағы жылдың есепті кезеңінде ғана 931 мектепте "муж сабақтары" мен әскери бөлімдерде 880-ден астам "Ашық есік күні" өткізілді, 8000-нан астам бала БАҚ-та жарияланды.

ҚР Қорғаныс министрлігінің әскери колледждерінде 1000-нан астам бала оқиды. Мектепке түсу кезінде қызметтік міндеттерін атқару кезінде қаза тапқан жетім балалар мен әскери қызметшілердің балалары жеңілдіктерді пайдаланады. Мектеп оқушылары үнемі әскери-патриоттық іс-шараларға қатысады.

Ағымдағы жылы Білім Министрлігі Әскери қызметшілердің балаларына Қонаев қ., Балқаш қ. "Балдәурен" филиалдарында демалуға арналған жалпы мемлекеттік квотаның 10% - от және Щучинск қ., Түркістан қ. "Балдәурен" филиалдарында жалпы мемлекеттік квотаның 5% -. квота бөлді.

Анықтама: бекітілген кестеге сәйкес 2025 жылы "Балдәурен" филиалына 1124 бала жоспарланған, оның ішінде:
1) Қонаев қаласының "Балдәурен" филиалы - 420 бала (28 баладан 15 ауысым);
2) Балқаш қаласының "Балдәурен" филиалы - 256 бала (16 ауысымнан 16 бала);
3) Щучинск қаласының "Балдәурен" филиалы - 240 бала (15 баладан 16 ауысым);
4) Түркістан қаласының "Балдәурен" филиалы - 208 бала (13 баладан 16 ауысым).

Балаларды "Балдәурен" филиалдарына іріктеу кезінде шалғайдағы гарнизондарда, көп балалы отбасылардан шыққан әскери қызметшілердің балаларына, толық емес отбасыларда тәрбиеленетін балаларға, ерекше балаларға және т. б. артықшылық беріледі.

Балаларды демалыс орнына (жақын маңдағы гарнизондарға) "Балдәурен" филиалдарына жеткізу автомобиль (әскери автомобиль көлігі) және теміржол көлігімен, мүмкіндігінше әскери-көліктік авиациямен жүзеге асырылады.