Армия қоян-қолтық ұрысы бойынша әскери-қолданбалы спорт түрінің қағидалары

I. ЖАЛПЫ ЕРЕЖЕЛЕР

Осы Қағидалар Республикалық қоян-қолтық ұрыс федерациясының қағидаларына сәйкес әзірленді және Қазақстан Республикасының аумағында "Армиялық қоян-қолтық ұрыс" спорт түрі бойынша жарыстар өткізу кезінде міндетті болып табылады.

Осы Қағидаларға қосымша осы Қағидалардың ережелерін нақтылайтын, толықтыратын және қатысушылардың әртүрлі санаттарының ерекшеліктерін ескеретін жарыстарды өткізу регламенттері (ережелері) әзірленуі мүмкін. Регламенттер осы қағидаларға қайшы келмейді және Армия қоян-қолтық ұрыс федерациясының төрешілер алқасымен келісіледі.

I I. ЖАРЫСТАРДЫҢ СИПАТЫ МЕН ӘДІСТЕРІ

1. Жарыстарды өткізу тәсілдері
Жарыстар:
- олимпиадалық жүйе бойынша;
- дөңгелек жүйе бойынша (қабырғаға қабырға) өткізілуі мүмкін.

2. Олимпиадалық жүйе бойынша жарысқа қатысушы бірінші жеңілістен кейін ұрысты аяқтайды.
Бұл жүйе бойынша жарыстар жеке және жеке-командалық түрде өткізіледі. Әр қатысушының реттік нөмірі жеребе бойынша анықталады. Жеке біріншілікте 1-ші, 2-ші және екі 3-ші орын ойнатылады.

3.Дөңгелек жүйе бойынша (қабырғадан қабырғаға) жарысқа қатысушылар, егер командада жеңістердің артықшылығы жеңістерден асып кетсе, командалық ойынды аяқтайды.

III. ЖАРЫСҚА ҚАТЫСУШЫЛАР

1. Қатысушыларды жарыстарға жіберу
а) жарыстарға қатысуға жаттықтырушы (команда өкілі) мәлімдеген және жарыс басталғанға дейін 14 күн бұрын медициналық тексеруден өткен адамдар жіберіледі;
б) жарыстарға рұқсат беру белгіленген нысан бойынша тиісті өтініммен жүзеге асырылады және мандаттық комиссияның қарауы үшін ұсынылады;
в) жарысқа қатысушылар мандаттық комиссияға қарау үшін мынадай құжаттарды ұсынады: (жеке куәлік, әскери билет, паспорт, туу туралы куәлік, спортшының біліктілік деңгейі кітапшасы), сақтандыру полисі (азаматтық тұлғалар үшін).
2. Салмақ санаттары
Жарысқа қатысушылар келесі салмақ санаттарына бөлінеді: 55 келіге дейін, 60 келіге дейін, 65 келіге дейін, 70 келіге дейін, 75 келіге дейін, 80 келіге дейін, 85 келіге дейін, 90 келіге дейін және 90 келіден жоғары.
Ескертпе: салмақ санаттары жарыстарды өткізу туралы бекітілген Ережеге сәйкес айқындалады.
3. Қатысушыларды өлшеу
а) қатысушыларды өлшеу жарыс басталғанға дейін бір күн бұрын жүргізіледі және жеребе тастау басталғанға дейін кемінде 1 сағат бұрын аяқталады. Бір салмақ санатындағы жарысқа қатысушылар бір таразымен өлшенеді;
б) өлшеу кезінде өлшеу нәтижелері өлшеу хаттамасына енгізіледі;
в) өлшеуге кешігіп келген қатысушы жарыстарға жіберілмейді;
г) өлшеуді комиссия жүргізеді, оған: бас судьяның орынбасары, хатшы және дәрігер кіреді. Екі және одан да көп таразыда өлшеуді жүргізу кезінде Комиссия мүшелерінің саны тиісінше ұлғайтылуы тиіс;
д) командалық сынақпен жеке және жеке жарыстарда қатысушы өлшеу кезінде белгіленген салмақ санатында ғана өнер көрсетуі тиіс;
е) әрбір жауынгердің немесе команданың реттік нөмірі жеребе бойынша өлшеу аяқталғаннан кейін тікелей анықталады. Жеребе тастау өлшеу процесінде жүргізілуі мүмкін. Электрондық жеребе тастауға рұқсат етіледі.
4. Команда құрамы мен өкілдері
а) команда құрамы жарыс туралы Ережемен анықталады;
б) жарысқа қатысатын әрбір команда өз өкілін, жаттықтырушысын және төрешісін ұсынуға міндетті.
Өкіл болмаған жағдайда оның міндеттерін жаттықтырушы немесе команда қатысушыларының қатарынан тағайындалған капитан орындайды;
в) өкіл команда қатысушыларының тәртібі үшін жауап береді;
г) өкіл жеребе тастауға қатысады, егер ол сот алқасының өкілдерімен бірлесіп өткізілсе, оның отырыстарына қатысады;
д) наразылықты тек дуэльге қызмет көрсететін секундант беруге құқылы.
Наразылықты секундант тек ұрыс барысында, яғни төрешілердің шешімімен келіспейтін әр сәтте "Челендж" (қызыл және көк текше) лақтыра отырып, береді. Наразылықты қарау кезінде төрешілерге жекпе-жекке қызмет көрсететін барлық төрешінің әрекеттері мен қимылдары айқын көрінетін бейне жазба ұсынылады.
Наразылықтың шешімін осы дуэльге қызмет көрсететін төрешілер бас төрешінің қатысуымен қарайды, егер наразылық негізделмеген болса, онда қатысушының қарсыласына наразылық берілген бұрыштан бір ұпай есептеледі;
е) өкілге, жаттықтырушыға, команда капитанына төрешілер мен жарыс өткізетін тұлғалардың жұмысына араласуға тыйым салынады;
ж) ұрыс кезінде секундант бәсекелес жауынгерлерге нұсқау бере алады, ал төрешілердің назарын аудармай, төрешілерге кедергі жасамайды және өзін дұрыс ұстайды. Осы тармақты бұзғаны үшін кілемдегі спортшыға есепке алынатын ескертулер жариялануы мүмкін;
з) өкілдер мен жаттықтырушыларды осы жарыстарда төреші ретінде пайдалануға болмайды.
5. Қатысушылардың міндеттері мен құқықтары
Қатысушы міндетті:
а) осы Ережелердің талаптарын және жарыстар туралы ережелерді білу және қатаң орындау;
б) барлық қатысушыларға, төрешілерге, көрермендерге және жарысқа қызмет көрсететін қызметкерлерге сыпайы және әдепті болыңыз;
в) төрешілердің және команда өкілінің (капитанының) барлық талаптарын орындау;
г) жекпе-жек басталар алдында, көрсетілімнен кейін, қарсыласқа, кілем жетекшісіне, майданға және көрермендердің артына тағзым етуге міндетті;
д) жекпе-жек басталар алдында, ұсынылғаннан кейін қарсыласқа, кілем басшысына, майданға және көрермендерге сәлем жолдап тағзым етуге; төрешілер алқасына өз өкілі арқылы жарысты ұрысқа дейін 20 минуттан кешіктірмей жалғастыру мүмкін еместігі туралы хабарлауға міндетті;
е) дереу шақыру бойынша дуэльге келіңіз. Шақыру бойынша кешіккені үшін немесе жабдық бойынша ескертулер жойылған кезде спортшыға ұрыс алдында хабарланады:
1 минутқа дейін-ескерту;
1-ден 1.30 минутқа дейін – 1-ші ескерту қарсыласқа 1 ұпай;
1.30-дан 2 минутқа дейін – 2 ескерту қарсыласқа 2 ұпай;
2 минуттан артық – жеңіліс, ал оның қарсыласы айқын басымдықпен жеңіске жетті;
ж) жекпе-жек басталар алдында қарсыласпен сәлемдесу және ол аяқталғаннан кейін қолын сілкіп тастау;
з) кілемде төрешілердің рұқсатынсыз киім-кешекті немесе қорғаныс құралдарын ретке келтіру үшін күресті өз бетінше тоқтатпау;
и) кілемде төрешінің рұқсатынсыз алаңнан кетпеу;
к) жекпе-жектен кейін, жекпе-жектің нәтижесі жарияланғанға дейін қатысушы шлемді шешіп алуға міндетті.
6. Қатысушының құқығы бар
а) өз командасының өкілі арқылы төрешілер алқасына жүгінуге;
б) жеке жарыстарда өкіл болмаған жағдайда тікелей төрешілер алқасына жүгінуге құқылы;
в) өлшеу басталғанға дейін 1 сағат бұрын ресми өлшеу таразыларында өз салмағына бақылау жүргізу;
г) жарақат алған немесе ұрысты жалғастырудан бас тартқан кезде, сондай-ақ қажет болған жағдайда қорғаныс құралдарын ретке келтіру кезінде қолды көтеру арқылы шартты белгі беру.
7. Қатысушыларды жабдықтау
Қатысушылардың киімі-бүркеніш түсті далалық күртеше мен тік пішілген шалбар (бар болса – белгіленген түсті «Multicam» костюмі).
а) спортшы ұсынатын команданың атауы, тегі және аты-жөні қатысушының арқасында болуы тиіс (сауытты кеудешеде);
б) бүкіл команда үшін киім нысаны біркелкі болуы керек.
8. Спортшылардың қорғаныс жабдықтары.
Қатысушылардың міндетті қорғаныс жабдығы:
металл торы бар дулыға (қызыл немесе көк);
пластикалық торы бар дулыға (ұлдар үшін) (қызыл және көк);
дене броньдары (пластиналарсыз);
жарғақ;
қоян – қолтық ұрысқа арналған қолғап (қызыл немесе көк) - 75 келі 10 граммға дейін, 75 келі 12 граммнан жоғары;
жіліншікке жапсырмалар;
палуандар-аяқ пен өкшені көтеру қорғанысы бар аяқтар.
Дулыға мен краг қолғаптарының түсі ол жекпе-жекке шақырылған спортшының бұрышының түсіне сәйкес келуі керек.
Қорғаныс жабдығы: жүктен босатудан басқа, балтырға арналған жапсырмалар, жарғақ – тек киімнің астына ғана киілуі тиіс.

IV. ТӨРЕШІЛЕР АЛҚАСЫ

1. Төрешілер алқасының құрамы
а) төрешілер алқасын ҚР армия қоян-қолтық ұрыс Федерациясымен және Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігінің Спорт комитеті – Армия орталық спорт клубымен бірлесіп жарысты өткізетін ұйым бекітеді;
б) төрешілер алқасына: бас төреші, бас төрешінің орынбасарлары (кілем басшылары), Бас хатшы, бас хатшының орынбасарлары, кілем үстіндегі төрешілер, бүйірлік төрешілер, уақыт өлшейтін төрешілер, қатысушылар жанындағы төрешілер, жарыстың дәрігері мен коменданты кіреді;
в) жекпе-жекті құрамында: бас судьяның орынбасары (кілем жетекшісі), уақыт өлшейтін төреші, кілем төрешісі және бір бүйірлік төрешісі бар бригада бағалайды. Кілемдегі төреші осы Қағидаларға сәйкес ұрыс барысын басқарады, бүйірлік төреші алаңның артында тұрады және спортшылардың техникалық іс-әрекетін бағалайды. Ұрыс кезінде кілемдегі төрешіні және бүйірдегі төрешіні ауыстыруға тыйым салынады.
Ұрыс нәтижелері туралы шешімді Бас төрешінің орынбасары – (кілем басшысы), төрешінің кілемдегі және бүйірлік төрешінің бағалары негізінде қабылдайды;
г) жарыстарды уақытты белгілеуді төреші жүргізеді;
д) қол жекпе-жектен жарыс ережесіне сәйкес төрешінің киім нысаны;
е) мандаттық комиссияға: мандаттық комиссияның төрағасы, жарыс инспекторы, хатшы кіреді.
2. Бас төреші
Бас төреші міндетті
а) спорт ғимаратының жай-күйін, жабдықтың, Мүкәммалдың жарамдылығын, қажетті құжаттаманы және олардың осы қағидаларға сәйкестігін тексеру, тексеру нәтижелерін актімен ресімдеуге;
б) осы Ережеге және жарыстар туралы Ережеге сәйкес жарыстардың өткізілуіне басшылық жасау;
в) мандаттық комиссияның отырысын жеке өзі өткізуге;
г) жарыстардың әр шеңберіне қатысушылар жұптарының құрамын тексеру және бекітуге;
д) жарыс басталар алдында төрешілер алқасының отырысын жеке өзі өткізуге және күн сайын қорытындылар шығаруға және күннің нәтижелерін бекітуге, сондай-ақ жарыс барысында қажет болған жағдайларда төрешілер мен өкілдердің кеңестерін өткізуге;
е) жарыс басталар алдында төрешілер алқасының отырысын жеке өзі өткізуге және күн сайын қорытындылар шығаруға және күннің нәтижелерін бекітуге, сондай-ақ жарыстар барысында қажет болған жағдайларда төрешілер мен өкілдердің кеңестерін өткізуге; жарыс аяқталғаннан кейін төрешілер алқасының әрбір мүшесінің жұмысына 5 ұпайлық жүйе бойынша баға беруге;
ж) Бас хатшының қолы қойылған есеп пен хаттамаларды олар аяқталғаннан кейін үш күннен кешіктірмей жарысты өткізетін ұйымға тапсыруға;
з) апелляция өкілдері берген өтініштерді қарау және жекпе-жектің нәтижелері бойынша шешімдер қабылдауға;
л) төрешілер алқасының іс-қимылдары мен шешімдерінің заңдылығын, спортшылардың, жаттықтырушылардың, өкілдердің, төрешілердің және барлық лауазымды адамдардың жарыс ережелері мен қауіпсіздік талаптарын сақтауын бақылауға.
Бас төрешінің өкімі барлық қатысушылар, судьялар және команда өкілдері үшін міндетті.
3. Бас төрешінің құқығы бар
а) егер өткізілетін орын, жабдық пен мүкәммал жарысқа жарамсыз болып шықса, жарыстың басталуын белгілі бір мерзімге ауыстыруға;
б) қолайсыз жағдайлар немесе жарыстарды қалыпты өткізуге кедергі келтіретін өзге де себептер болған жағдайда жарысты тоқтатуға немесе уақытша үзіліс жасауға;
в) жарысты өткізетін ұйыммен келісім бойынша, егер оған аса қажеттілік туындаса, жарыстардың бағдарламасы мен кестесіне өзгерістер енгізуге;
г) өрескел қателік жіберген немесе өздеріне жүктелген міндеттерді орындауды жеңе алмаған төрешілерді жұмыстан шеттетуге. Есептен шығару фактісін есепте көрсетуге;
д) жарыс барысында төрешілердің орын ауыстыруға;
е) дәрігердің келісімі бойынша жарақат алған қатысушыны жарыстан шығару туралы шешім қабылдауға;
ж) егер бұл қажеттілік туындатса, кезекті өзгертуге;
з) берілген апелляциялар бойынша шешімдер қабылдауға.
4. Бас төрешінің орынбасары
а) бас төрешінің орынбасары бас төрешімен бірге жарыстарға басшылық жасайды және олардың өткізілуі үшін жауапты болады;
б) бас төрешінің орынбасары төрешілер алқасының жұмысын ұйымдастырады;
в) бас төрешінің орынбасары төрешілер бригадасының сыртқы түрін бақылайды;
г) бас төрешінің орынбасары өз қызметінде бас төрешінің міндеттерін басшылыққа алады, ал ол болмаған кезде оның міндеттерін орындайды.
5. Бас төрешінің орынбасары (кілем жетекшісі)
а) төрешілер бригадасының келуін тіркейді, оның жұмысының есебін жүргізеді, төрешілердің әрқайсысының жұмысына баға береді;
б) төрешілер бригадасының жұмысын ұйымдастырады және басқарады;
в) төрешілер бригадаларына нұсқау береді;
г) төрешілердің бейтараптылығы талабын сақтай отырып, ұрысқа төрешілер бригадасын жасақтайды;
д) төрешілерді ауыстыруды жүргізеді;
е) төрешілер бригадасының шешімін жариялайды;
ж) жүрістің хаттамасын жүргізеді және ұрыстың аяқталу уақытын белгілейді;
з) төрешілер бригадасының өз міндеттері мен жарыс ережелерін орындауын қадағалайды;
и) қажет болған жағдайда, қауіпсіздік шаралары немесе жарыс ережелері бұзылған жағдайда, төрешілер бригадасы мен жекелеген төрешілердің жұмысына түзетулер енгізеді.
6. Бас хатшы
а) Бас хатшы төрешілер алқасы отырыстарының хаттамаларын жүргізеді, жеребе тастайды, шеңберлер бойынша кездесулердің тәртібі мен жарыстар кестесін жасайды, бас судьяның өкімдері мен шешімдерін ресімдейді, өтініштерді қабылдайды, оларды тіркейді, бас төрешіге береді, барлық төрешілер құжаттамасын жүргізеді. Хатшылықтың жұмысына басшылық жасайды, бас төрешінің рұқсатымен ақпарат берушіге, команда өкілдері мен тілшілерге мәліметтер береді;
б) Бас хатшы спортшылардың сыныптық сынақ кітапшаларына жарыстардың нәтижелері және олар орналасқан жерлер туралы мәліметтерді жазуды, сондай-ақ жеңістері туралы анықтамалар беруді қамтамасыз етуге міндетті;
в) Бас хатшы жарыстардың бас төрешісіне қорытынды есеп үшін қажетті деректерді ұсынады.
7. Кілемдегі төреші
а) кілемдегі төреші жекпе-жектің барысын басқарады, жекпе-жектің жарыс ережелеріне сәйкес қатаң түрде өтуін қадағалайды;
б) кілем үстіндегі төреші жекпе-жек басталар алдында жауынгерлердің алдағы ұрысқа дайындығын және қорғаныс құралдарының жай-күйін тексереді. Оның командасы бойынша жекпе-жек басталып, аяқталады. Кілемдегі төрешілердің командаларына жауынгерлер сөзсіз бағынады;
в) алаңда кілемдегі төреші спортшылардың арасындағы кеңістікті бақылай отырып, олардың үнемі жағында болатындай етіп сыртқы радиуста қозғалуы керек.
8. Кілемдегі төреші:
а) жекпе-жектің басталуы мен аяқталуын, оның тоқтауды;
б) ескертулерді, ескертпелерді және жарыс ережелерін бұзған жағдайда қатысушыны шығарып тастауды немесе жекпе-жекке қатыстырмауға дейінгі басқа да тәртіптік шараларды;
в) төрешілер алқасының ұрыс нәтижелері туралы шешімін жариялайды.
9. Кілемдегі төреші «ысқырық» командасын береді және келесі жағдайларда жекпе-жекті тоқтатады:
а) ұрыс уақыты аяқталғаннан кейін;
б) айқын артықшылық болған жағдайда;
в) жарыс ережелерін бұзған жағдайда;
г) бір немесе екі жауынгер жарақат салдарынан жекпе-жекті жалғастыра алмаса;
д) қолмен белгі берген жауынгердің өтініші бойынша;
е) бас төрешінің немесе бас төреші орынбасарының (кілемдегі басшының) талап етуі бойынша);
ж) бір немесе екі спортшының енжарлығы жағдайында;
з) қажетті жағдайларда дәрігерді шақыру үшін.
10. Төрешінің қимылдары
а) спортшыларды киім-кешектің дайындығын тексеру үшін кілемге шақыру-екі қол да кілемнің қызыл жиегінен 1 м жерде орналасқан орынды көрсететін алақандарымен төмен қарай 45° бұрышпен төмен қарай созу;
б) спортшыларды сәлемдесу және жекпе-жекті бастау үшін орналастыру-кілемнің ортасында тұрып, екі қол екі жаққа бөлініп, 45° бұрышта алақандары төмен, спортшылардың бастапқы жағдайын көрсету;
в) сәлемдесуге шақыру – қолдар кеуде деңгейінде бүгіліп, саусақтардың ұштарымен бір-біріне сәл тиіп, жұдырыққа жиналған қолдарын көрсету;
г) жекпе-жектің басталуы – «ысқырықпен» және спортшылар арасында оң қолды жоғарыдан төменге қарай бір уақытта соғу;
д) ескертулер мен ескертулерді жариялау мынадай ретпен жүргізіледі:
кімге - сынған спортшыға 45° бұрышта қолды бүйірге және төменге;
бір ескерту - жоғары көтерілген қол, түзетілген сұқ саусақ;
бұл үшін - ескерту - жоғары көтерілген, түзетілген Бас бармақ;
бұл үшін - сол қол үшін бұзушылық имитацияланады;
е) техникалық үзілісті жариялау арқылы - (кімге көрсетілсін) спортшының қолын төмен қарай 45° бұрышта және алақандарын бір-біріне қарама қарсы жабу.
Кілемдегі төреші барлық қимылдарды бас төрешінің үстеліне қаратып қояды (кілемдегі судья);
и) жауынгерлердің бірі алған жарақат кезінде төреші кілемде жекпе-жекті тоқтатып, зардап шеккен адамға медициналық көмек көрсету үшін дәрігерді шақырады. Спортшыны қарап тексеру немесе оған көмек көрсету кезінде төреші кілемде зардап шегушінің жанында болуға тиіс. Егер 3 минут өткеннен кейін жауынгер жекпе-жекті жалғастыра алмаса, төреші кілемде Бас төреші орынбасарының (кілем жетекшісінің) келісімі бойынша ұрысты тоқтатады және жеңімпазды жариялайды (жарақат алған қатысушыны алу туралы шешімді дәрігердің келісімі бойынша жарыстың бас төрешісінің орынбасары қабылдайды).
11. Бүйірлік төреші
Жекпе-жекті төрешілік ету үшін бүйірлік төреші тағайындалады. Ұрыс кезінде бүйірлік төреші кілемнің қауіпсіздік аймағының шекарасына жақын орындықта отырады және жауынгерлердің әрекеттерін бақылайды.
Бүйірлік төреші:
а) белгіленген қимылдар мен терминдерді немесе дауысты қолдана отырып, жауынгерлердің әдістері мен әрекеттеріне баға береді;
б) әрқашан олар қабылдаған шешімдердің себептерін түсіндіруге дайын болу керек;
в) жекпе-жек өткізу кезінде бөгде адамдармен сөйлесуге болмайды.
г) шешуші дауыс құқығымен даулы жағдайды талдауға қатысады.
д) кілем жетекшісінің назарын қимылмен тарта алады, егер ұрыс сәттері кілемдегі судьяға қарағанда оған жақсы көрінсе.
12. Уақытты белгілейтін төреші, техникалық хатшы, төреші-табло операторы, ақпарат беруші төреші
а) уақыт белгілейтін төреші алаңның төрешілік үстелінің артында болуы керек. Ол мыналарды бекітеді:
жекпе-жектің басталуы мен аяқталуын;
кілемдегі төрешілер командалары арасындағы ұрыстың басталуы (қайта басталуы) және тоқтауы арасындағы ұрыстың таза уақытын;
спортшының шақыртудан кейін алаңға келмеу уақытын (2 минуттан аспайды);
Жарақат кезінде үзіліс және қатысушының костюміндегі немесе қорғаныс құралдарындағы кемшіліктерді жою уақытын (3 минуттан аспайды);
б) ұрыс уақыты аяқталғаннан кейін ұрысқа немесе басқа дыбыстық белгіге соққы беру арқылы белгі береді;
в) уақыт белгілеуші төреші кілемде төрешінің бұйрықтары бойынша секундомерін іске қосады және тоқтатады, егер ол мерзімінен бұрын аяқталса, ұрыстың ұзақтығы туралы хатшыға хабарлайды;
г) егер табло құрылғысы ұрысу уақытын, ұстап қалу уақытын, ауырсыну (тұншығу) қабылдау уақытын және техникалық уақытты бір мезгілде белгілеуге мүмкіндік берсе, онда табло-оператор төрешінің міндеттерін табло-оператор төреші орындайды;
д) техникалық хатшы кілем жетекшісінің жанында төрешілер үстелінде болады және ұрыс жүріп жатқан кезде кілем жетекшісі жариялаған техникалық іс-қимылдарды бағалау хаттамасына, ескертулер мен ескертулерге дәйекті түрде жазады;
ж) қабылдауларды бағалау, сондай-ақ ескертулер мен ескертулерді жауынгерлер алу тәртібімен хаттамаға шартты белгілермен енгізіледі:
V - таза жеңіс;
Нк-басына нокаут;
НК-т-торсықта нокаут;
БП-ауырсыну әдісі;
Уд-тұншықтыратын қабылдау;
ЯП-айқын артықшылығы;
ТҰК - техникалық нокаут;
Нкд-нокдаун;
НПБ-күресті жалғастыра алмау;
ҰҚБ-күресті жалғастырудан бас тарту;
2-екі ұпай;
1-бір ұпай;
Зв-кілемнің шекарасынан шығу туралы ескерту;
Ш-кілемнің шекарасынан шығу туралы ескерту;
ЕБ-басқа ережелерді бұзғаны үшін ескерту;
П1 - 1-Е ережені басқа бұзғаны үшін ескерту;
П2-2-е ережені басқа бұзғаны үшін ескерту;
КС-ережені басқа бұзғаны үшін жекпе-жектен шығару;
Техникалық әрекет үшін бірінші бағалау алдында «+» белгісі қойылады.
Таза жеңіс жеңген адамның бағанына "V" белгісімен жазылады, шартты белгілерге сәйкес жеңілген адамның бағанында зақымдау сипаты түсіндіріледі: Кк, БП, ЖП, СК және т. б.
з) жауынгер жекпе-жекке шықпаған кезде оның тегіне қарсы «к/м» (келмеу), не «д.т» (дәрігер түсірген), ал оның қарсыласына жеңіс беріледі;
и) ұрыс мерзімінен бұрын аяқталған кезде оның таза уақыты жекпе-жек хаттамасында белгіленеді;
к) ұрыс аяқталғаннан кейін техникалық хатшы хаттамаға әрбір жауынгердің жинаған ұпайларының жалпы ұпайын қояды және хаттаманы кілем басшысына ұрыс нәтижесін жариялау үшін береді. Хатшы бұл нәтижені хаттамаға жазады. Жеңімпаздың тегі қоршалады, жеңілгеннің тегі сызылады;
л) хаттамада басқа жазбалар жасауға тыйым салынады;
м) табло операторы-төреші кілем басшысының үстел басында болады және жекпе-жек туралы ақпаратты электрондық кестеде көрсетеді. Ұрыс аяқталғаннан кейін таблодағы нәтижелерді ол кілем жетекшісінің нұсқауы бойынша алып тастайды.
13. Қатысушылар жанындағы төреші
Қатысушылар жанындағы төреші:
а) спортшыларды жекпе-жекке қатысу үшін алаңға шығу туралы алдын ала ескертеді;
б) құжаттар бойынша ұрысқа шақырылған спортшылардың жеке басын тексереді;
в) жекпе-жек алдында жабдықтар мен қорғаныс құралдарының жай-күйін тексереді (дулыға-маскалар мен краг қолғаптар (1 – ші жұпта-Қызыл, 2 – ші жұпта-көк түспен);
г) жарысқа қатысушылардың келмеуі, бас тартуы және одан шығарылуы туралы Бас хатшыға хабарлайды.

V. ЖЕКПЕ-ЖЕКТІ ӨТКІЗУ

1. Айқастар саны
а) күн ішіндегі жекпе-жектер саны әр қатысушыға жарыстар туралы Ережемен анықталады (бірақ күніне 4-тен көп емес);
б) әр жекпе-жектің алдында қатысушы кем дегенде 30 минут демалуы керек.
2. Жекпе-жектің басталуы мен аяқталуы
а) ұрыс басталар алдында қатысушылар алаңда белгіленген бастапқы позициялардың сызықтарында болады. Кілемдегі төреші төрешілер қатарына қосылады. Қызыл бұрыштағы спортшы төрешінің оң жағында кілемде, көк бұрыштағы спортшы сол жақта;
б) жекпе-жек төрешінің «ысқырық» командасынан басталып, «ысқырық» командасымен аяқталады.
3. Ұрыс ұзақтығы
а) жекпе-жек – 5 минутқа созылады;
жасөспірімдер үшін – 3 минут;
б) уақыт өткеннен кейін ұрыс жауынгерлердің жағдайына қарамастан тоқтатылады. Жекпе-жектің аяқталғаны туралы сигнал мен төрешілер командасы арасындағы кезеңдегі техникалық әрекеттер кілемде есептеледі, ал бұзушылықтар есепке алынады;
в) жауынгердің қорғаныс құралдарында бұзушылықтар болған жағдайда, жекпе-жек кемшіліктерді жою үшін тоқтатылады (секунданттың көмегіне рұқсат етіледі).

VI. ТЕХНИКАЛЫҚ ӘРЕКЕТТЕР

Техникалық әрекеттерге: қолмен, шынтақпен, тіземен және аяқпен соққы беру; лақтыру; ауырсыну және тұншығу тәсілдері жатады.
Соққы аймақтары: бас, кеуде, іш, дененің бүйір бөліктері, аяқтар.
1. Тыйым салынған тәсілдер мен әрекеттер
Ұрысты жүргізу кезінде мынадай тәсілдер мен іс-әрекеттерге тыйым салынады:
а) саусақтармен көзге соққы беру;
б) ауыртатын тәсілдер арқылы арналған мойынға, омыртқаға, білезікке, табанға;
в) жатқан қарсыласқа аяқпен секіру;
г) ішек, мойын, мойын, артқы және омыртқаға соққылар;
д) дулыға немесе дулыға торының артынан соғу;
ж) «тоқта» (ысқырық) командасынан кейін соққы беру және шабуыл жасау әрекеттерін жүргізу);
з) ұрыс кезінде алаңнан қасақана шығу;
и) өз қарсыласына, жарыс қатысушыларына, төрешілерге немесе көрермендерге қатысты тәртіпті бұзу, дөрекі, әдепсіз мінез-құлық;
к) команда өкілінің төреші, медициналық персонал немесе жарысты ұйымдастырушылар жұмысына дөрекі араласқаны үшін күрескерге ескерту беріледі.
2. Тыйым салынған әрекеттер үшін шеттету және шеттеу
Жауынгер алынады ұрыс немесе жарыстар (жарыс кезінде ойыннан шығару):
- қарсыласты ұрыстан алып тастайтын жарақат;
- қарсыласты жарыстан шығаратын жарақат;
- әдепті өрескел бұзу;
- алдын ала келісілген жағдайларды қоспағанда, марапаттау рәсіміне қатысудан бас тарту туралы шешім қабылдайды.
Жарыста ойыннан шығару жауынгердің жарыстағы орны анықталмайтындығын білдіреді.
3. Техникалық әрекеттерді бағалау
Жауынгерлердің техникалық әрекетін төрешілер кілемде бағалайды
Жекпе-жек аяқталады:
а) уақыт өткеніне байланысты;
б) жауынгерлердің бірінің айқын артықшылығы болған кезде;
в) жауынгерлердің бірі ойыннан шығарылған жағдайда;
г) қатысушылардың бірі алған жарақатына байланысты жекпе-жекті жалғастыру мүмкін еместігіне байланысты.
4. Айқын артықшылық беріледі
а) шабуылшы әрекеті үшін күрескер, оның қарсыласы қозғалыс үйлесімін жоғалтады және өзін қорғай алмайды – НОКАУТ;
б) жауынгер, қарсылас 2 нокдаун алған жағдайда;
в) ауыруды немесе тұншығуды орындаған жауынгер;
г) қарсыласы жекпе-жекті жалғастырудан бас тартқан балуан;
д) қарсыласы жекпе-жекке келмеген немесе ережелерді бұзғаны үшін шеттетілген жауынгер;
ж) қарсыласы жекпе-жекке қайта шақырылғаннан кейін 2 минут ішінде жекпе-жекке келмеген балуанға;
з) өкілі (секундант) спортшыны алып тастаған немесе жекпе-жекті жалғастырудан бас тартқан балуанға;
и) жауынгерге, 10 ұпай артықшылығы болған жағдайда;
й) ұрыс кезінде жарақат алуға әкелетін жауынгерлердің әрекеттерін бағалау.
Жарақаттың болуын, оның ауырлығын және жарақат алған қатысушының жекпе-жекті (жарысты) жалғастыру мүмкіндігін жарыстың дәрігері анықтайды. Жарақаттың кінәсін қазылар үштігі анықтайды.

5. Ұпайларды есептеу тәртібі

№ р/с	Әрекеттерді бағалау		Балдар
			1 балл	2 балла	Таза жеңіс
1.	Қолмен соққылар	корпусқа	*	-	-
		басқа	*	-	-
2.	Қолмен және (немесе) аяқпен соққы беру сериясы	басқа	-	*	-
		корпусқа	-	*	-
3.	Аяқпен соққы беру	корпусқа	*	-	-
		басқа	-	*	-
		аяқтары бойынша бағаланбайды
4.	Ауырсыну әдістері ауыр қабылдауды орындау үшін спортшыға 20 секундтан артық уақыт берілмейді.Тапсыру туралы спортшының сигналынан кейін (дауыспен немесе қолмен немесе аяқпен мақтамен) есептеледі		-	-	*
5.	Тұншықтыратын қабылдау		-	-	*
6.	Нокдаун Нокдаун кезінде техникалық әрекет үшін ұпайлар санына 2 ұпай қосылады		-	*	-
7.	Нокаут		-	-	*
8.	Қармауышта лақтыруды орындауға лақтыру немесе партерде күресу 15 секундтан аспайды	Арқаға, бүйіріне құлап лақтыру	*	-	-
		арқаға, бүйіріне құлаусыз лақтыру	-	*	-
Ескерту: соққылар жасалған кезде рұқсат етілген аймақтарға салынатын екпінді күшті соққылар ғана есептеледі. Ұстап алудағы, аяғындағы және "жату" жағдайындағы соққылар бағаланбайды, бірақ осындай соққылардың нәтижесінде алынған нокдаун мен нокаут бағаланады
9.	Ескерту тыйым салынған техникалық әрекет (ұпайлар қарсыласқа есептеледі)	бірінші рет-ескерту	-	-	-
		екінші рет-1-ші ескерту	*	-	-
		үшінші рет-2-ші ескерту	-	*	-
		төртінші рет-3-ші ескерту, содан кейін дисквалификация	-	-	-
10.	Егер ұрыс кезінде жауынгер екі аяғымен кілемнің шекарасынан шығып, оған ескерту жарияланды	Егер ұрыс кезінде жауынгер кілемнің шекарасынан екі аяғымен шықты оған ескерту жарияланады кілемнің шекарасынан шыққан сайын жауынгерге ескерту жарияланады, ал оның қарсыласына берді 1 балл, кілемнің шет елге шығу санына қарамастан	*	-	-
11.	Шақыру бойынша кешіккені үшін немесе жабдық бойынша ескертулер жойылған кезде спортшыға жекпе-жек алдында хабарланады (ұпайлар қарсыласқа есептеледі)	1 минутқа дейін - ескерту	-	-	-
		1 минуттан 1.30 минутқа дейін-1 ескерту	*	-	-
		1.30-дан 2 минутқа дейін - 2 ескерту	-	*	-
		2 минуттан артық 3-ші ескерту, одан кейін дисквалификациялау	-	-	-
12.	Айқын артықшылық 10 ұпай айырмашылығымен беріледі

Жекпе - жектің тең есебімен жеңіс бірінші техникалық іс-қимыл бойынша беріледі.

VII. СПОРТШЫЛАРДЫҢ ЖАРАҚАТ АЛУҒА ӘКЕЛЕТІН ІС-ӘРЕКЕТТЕРІН ТӨРЕШІЛІК БАҒАЛАУ:

а) жарақаттың болуын, оның ауырлығын және жекпе-жекті жалғастыру мүмкіндігін жарыс дәрігері анықтайды. Жекпе-жектен босатуды Бас төреші немесе оның орынбасары дәрігердің қорытындысы негізінде бере алады;
б) тыйым салынған қабылдаудың салдарынан жарақат алған жауынгер, нәтижесінде қарсылас ұрысты жалғастыра алмайды, осы жекпе-жектен шеттетіледі және оған жеңіліс есептеледі, ал оның қарсыласы жеңіске жетеді.
в) егер жауынгер қарсыластың кінәсінен жарақат алса және ұрысты жалғастыра алмаса, оған жеңіліс есептеледі. Оның қарсыласына жеңіс беріледі;
г) егер екі жауынгер бір уақытта жарақат алса және жекпе-жекті жалғастыра алмаса (кінәлі), онда екеуіне де жеңіліс беріледі.

VIII. ЖЕҢІМПАЗДЫ АНЫҚТАУ

1. Командалық сынақпен жеке жарыстарда орындар командалардың сынақ құрамына кіретін қатысушылардың жеке нәтижелеріне байланысты анықталады. Қатысушылардың сынақ саны жарыс туралы Ережемен анықталады.
2. Командалық сынақ жеке жарыстар үшін қабылданған кез келген жүйе бойынша өткізілуі мүмкін және жарыстар туралы Ережемен анықталады.