1.Даудың түрі: салықтық даулар
2. Салық төлеушінің санаты: заңды тұлға
3. Салық түрі: ҚҚС
Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі (бұдан әрі - уәкілетті орган) «К» компаниясының аумақтық мемлекеттік кірістер департаментінің (бұдан әрі - салық органы) есепке жатқызылатын қосылған құн салығының қайтарылуға расталмаған, Қазақстан Республикасының аумағында бюджетке төленуге жатпайтын есептелген салық сомасынан асып кетуі туралы тексеру нәтижелері туралы хабарламасына апелляциялық шағымын алды.
Іс материалдарынан көрініп тұрғандай, салық органы «К» Компаниясына қайтаруға ұсынылған ҚҚС сомаларының дұрыстығын растау, 2021ж.01.04. бастап 2021ж.31.12. аралығындағы кезең үшін ҚҚС есептеудің дұрыстығы мен уақтылы төленуін растау мәселелері бойынша тақырыптық тексеру жүргізді, оның нәтижелері бойынша есепке жатқызылатын ҚҚС есептелген салық сомасынан асып кеткені қайтаруға расталған, бюджетке төлеуге жатпайтын 133 073,0 мың теңге сомасында туралы хабарлама шығарылды.
«К» Компаниясы тексеру нәтижелері туралы осы хабарламамен келіспейді және бұл ретте мынадай дәлелдер келтіреді.
Шағымда «Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» Қазақстан Республикасының 2017ж.25.12. Кодексінің (Салық кодексі), Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің 2018ж.02.02. №118 бұйрығымен бекітілген ҚҚС асып кеткен сомаларының дұрыстығын растау мақсатында тәуекелдерді басқару жүйесін (ТБЖ) қолдану қағидаларының ҚҚС асып кеткен соманы қайтару тәртібін реттейтін ережелері көрсетілген, сөзбе-сөз түсіндіруге жатады.
«К» Компаниясының айтуынша, ТБЖ Қолдану ережелерінің нормаларына сәйкес тексеру тауарларды, жұмыстарды, қызметтерді тікелей жеткізушілер бойынша жүргізілуі тиіс. «Пирамида» талдамалық есебін ҚҚС қайтару туралы талап берген өтініш берушінің өнім берушілері (әртүрлі деңгейдегі) бойынша қалыптастыру қажет. «Пирамида» есебі бойынша өнім берушілердің тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді өткізуін көрсетпеу бөлігінде салық заңнамасын бұзушылықтар анықталған жағдайда, тауарларды, көрсетілетін қызметтерді бірінші өнім берушіден соңғы алушыға беру фактісін анықтау үшін қарсы тексерулер жүргізу.
«К» Компаниясы жеткізушілерден сатып алынған тауарлар, қызметтер (натрий сульфиді, ПВХ шайыры, томат пастасы, жалға беру, тиеу-түсіру, сақтау қызметтері, теміржол қызметтері және т.б.) бойынша ҚҚС асып кету сомасы қалыптасқанын атап өтті.
Бұл ретте салықтық тексеру актісінде «Пирамида» есебі бойынша анықталған алшақтықтар тауарлардың, жұмыстардың, көрсетілетін қызметтердің нақты сомалары мен атаулары көрсетіле отырып, өнім берушілердің тиісті шот-фактуралары бөлінісінде көрсетілмеген.
Тексеру барысында сондай - ақ аумақтық мемлекеттік кірістер органдарының жауаптарына талдау жүргізілген жоқ, бұл ретте салық заңнамасының талаптарын бұза отырып, «К» Компаниясының өнім берушісіне - «W» Компаниясына қарсы тексеру жүргізуге сұрау салу тақырыптық тексеру аяқталғанға дейін ғана жіберілді.
«К» Компаниясы осы мән-жайларды және Қазақстан Республикасының Әкімшілік рәсімдік-процестік кодексінің ережелерін ескере отырып, заңсыз әкімшілік акт әкімшілік рәсімге қатысушы үшін ауыртпалық салатын салдарға әкеп соқтырмауы мүмкін деп есептейді.
Салықтық тексеру актісінен көрініп тұрғандай, қайтаруға жатпайтын ҚҚС асып кету сомасы 136 749,0 мың теңгені құрады, оның ішінде: валюталық түсімнің түспеуі бойынша - 19 056,7 мың теңге; сұрау салулар бойынша жауаптар алынбаған тікелей жеткізушілердің бұзушылықтары бойынша - 4 187,2 мың теңге; сұрау салулар бойынша анықталған бұзушылықтар бойынша ТБЖ қолдану-113 505,1 мың теңге. Осыған байланысты, салықтық тексеру нәтижелері бойынша қайтаруға ұсынылған 133 073,0 мың теңге мөлшеріндегі ҚҚС асып кеткен сомасы қайтаруға расталмады.
Шағымды қарау барысында мыналар анықталды.
ҚҚС асып кеткен сомаларының дұрыстығын растау бойынша тақырыптық тексерулер жүргізу ерекшеліктері Салық кодексінің 152-бабында айқындалған.
Салық кодексінің 152-бабының 1-тармағына сәйкес ҚҚС асып кету сомасының анықтығын растау бойынша тақырыптық тексеру, атап айтқанда, ҚҚС бойынша декларацияда көрсетілген ҚҚС асып кету сомасын қайтару туралы талапты ұсынған салық төлеушіге қатысты ТБЖ қолдана отырып жүргізіледі.
Салық кодексінің 137-бабының 2-тармағына сәйкес ҚҚС асып кету сомасының анықтығын растау мақсатында тәуекел дәрежесінің өлшемшарттары мен ТБЖ қолдану тәртібін уәкілетті орган айқындайды.
Бұл ретте Салық кодексінің 429-бабының 10-тармағында уәкілетті орган ҚҚС асып кетуін қайтару қағидаларын да бекітеді деп көрсетілген.
Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің 2018ж.02.02. №118 бұйрықтарымен ҚҚС асып кеткен сомаларының және тәуекел дәрежесі өлшемшарттарының анықтығын растау мақсатында ТБЖ қолдану қағидалары (бұдан әрі - №118 Қағидалар); 2018ж.19.03. №391 бұйрықтарымен ҚҚС асып кетуін қайтару қағидалары (бұдан әрі - №391 Қағидалар) бекітілді.
Осылайша, қайтаруға ұсынылған ҚҚС асып кеткен сомаларының дұрыстығын растау бойынша тексерулер жүргізу тәртібі Салық кодексінде, №391 Қағидаларда белгіленген талаптарға сәйкес және №118 Қағидаларда айқындалған ТБЖ қолдана отырып жүзеге асырылады.
Бұл жағдайда «К» Компаниясының тақырыптық тексеруі 2021 жылғы 4 - тоқсан үшін ҚҚС бойынша декларацияда көрсетілген ҚҚС артуын қайтару туралы талаптың негізінде 2021ж.01.04. бастап 2021ж.31.12. аралығындағы кезеңде 133 073,0 мың теңге сомасында жүргізілді, оның ішінде 2021 жылғы 2 - тоқсан үшін-58 457,8 мың теңге; 2021 жылдың 4 тоқсаны-74 615,2 мың теңге.
Салық кодексінің 152-бабы 10-тармағына сәйкес 10. Салық органы тақырыптық тексеруді жүргізу барысында «Пирамида» талдамалық есебін талдау нәтижелері бойынша бұзушылықтарды анықтаған жағдайда, өнім берушілердің атына Салық кодекстің 114-бабы 2-тармагының 10) тармақшасында көзделген хабарламаны жібереді.
Бұл ретте, егер тексерілетін салық төлеушінің тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді берушісі тұрған жері бойынша басқа салық органында тіркеу есебінде тұрса, тақырыптық тексеру тағайындаған салық органы тиісті салық органына тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді осындай берушілердің «Пирамида» талдамалық есебін талдау нәтижелері бойынша анықталған бұзушылықтарды жоюы бойынша осы Кодексе сәйкес шаралар қабылдау туралы сұрау салу жібереді.
Салық кодексінің 152-бабының 11-тармағына сәйкес Салық кодексінің мақсаты үшін салық төлеуші (салықтық агент) ұсынған қосылған құн салығы бойынша салықтық есептілікті және (немесе) ақпараттық жүйелердегі мәліметтерді зерделеу және талдау негізінде салық органдары жүзеге асыратын бақылау нәтижелері «Пирамида» талдамалық есебі болып табылады.
Демек, «Пирамида» есебінің нәтижелері салық төлеушілердің (салық агенттерінің) ҚҚС бойынша салық есептілігі деректерін және (немесе) ақпараттық жүйелердің мәліметтерін зерделеу және талдау негізінде қалыптастырылады.
Бұдан басқа, Салық кодексінің 152-бабының 8-тармағына сәйкес салық органы тақырыптық тексеруді жүргізу барысында осы Кодекстің 143-бабында айқындалған тәртіппен тексерілетін салық төлеушінің тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді тікелей берушілеріне қарсы тексерулер тағайындайды.
Қаралып отырған жағдайда, тексеру жүргізген салық органының ақпаратынан «Пирамида» Талдамалық есебінің нәтижелері бойынша декларацияларда көрсетілген деректер арасындағы ауытқуларға байланысты сатып алушының («К» Компания) ЭШФ АЖ бойынша ҚҚС сомалары мен оның тікелей өнім берушілерінің ҚҚС бойынша салық есептілігінің деректері бойынша ҚҚС сомалары арасындағы айырмашылықтар анықталғаны келіп шығады тікелей жеткізушілердің ҚҚС және тікелей жеткізушілердің ЭШФ АЖ туралы ақпарат.
Салықтық тексеру актісінде 2.11-бөлімде осы мәліметтер көрсетілген:
- «К» Компаниясының 22 тікелей берушілері бойынша «Пирамида»есебінің нәтижелері бойынша анықталған бұзушылықтарды жою бойынша аумақтық салық органдарына жіберілген сұрау салулар туралы. «К» Компаниясының жоғарыда көрсетілген тікелей жеткізушілерінде анықталған алшақтықтар бойынша тексерілетін кезең үшін ҚҚС сомасы 651,5 мың теңгені құрады;
- қосымша ақпарат алу үшін «К» Компаниясының «W» Компаниясымен өзара есептері бойынша 3 535,7 мың теңге сомасында ҚҚС растау бойынша қарсы тексеру жүргізуге 2022ж.08.06. сұрау жіберу туралы. Салықтық тексеру аяқталған сәтте жауап алынған жоқ.
Сонымен қатар, салықтық тексеру барысында критерийлерді пайдалана отырып, «К» компаниясының қызметін бағалау нәтижелері бойынша балдардың жиынтық қорытындысы 35 балдан астамды құрағаны анықталды.
№118 Қағидалардың 6-тармағына сәйкес, егер критерийлерді пайдалана отырып бағалау нәтижелері бойынша баллдардың жиынтық қорытындысы 35 және одан да көп баллды құраған жағдайда, салық төлеуші тәуекел аймағындағы салық төлеушілер санатына жатады.
Бұл жағдайда Компания «К» тәуекел аймағындағы салық төлеушілер санатына жатқызылуы тиіс.
№118 Қағидалардың 9-тармағына сәйкес тәуекел аймағындағы салық төлеушілер санатына жатқызылған салық төлеушілерге қатысты тексерілетін салық кезеңі үшін мемлекеттік кіріс органы тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді берушілер бойынша «Пирамида» талдамалық есебін қалыптастырады.
№118 Қағидалардың 10-тармағында егер «Пирамида» есебін қалыптастыру кезінде салық төлеуші болып табылатын өнім беруші анықталған жағдайларда:
1) салық мониторингінде тұрған;
2)өзі өндіретін тауарларды өндіретін, оның ішінде ауыл шаруашылығы тауарын өндіруші салық төлеуші (ұн, ірі қара және ұсақ малдың терісін өндірушілерді және түсті және қара металдардың сынықтарын қайта өңдейтін тұлғаларды қоспағанда);
3) жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарт шеңберінде қызметін жүзеге асыратын;
4) электр және жылу энергиясын, суды және (немесе) газды қоспағанда, оларды сатып алушы кейіннен экспорттаған электр және жылу энергиясын, суды және (немесе) газды беруді жүзеге асыратын;;
5) байланыс қызметтерін жеткізуді жүзеге асыратын;
6) өнімді техникалық сынау, талдау және сертификаттау бойынша қызмет көрсетуді жүзеге асырған кезде Мемлекеттік кіріс органы осындай салық төлеушінің өнім берушілері бойынша «Пирамида» есебін одан әрі қалыптастыруды тоқтатады.
№118 Қағидалардың 13-тармағына сәйкес «Пирамида» есебінің нәтижелері бойынша тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді жеткізушілерде салық заңнамасын бұзушылықтар анықталған жағдайда, ҚҚС асып кету сомасының анықтығын растау ҚҚС қайтару туралы талапта көрсетілген сомалар шегінде және (немесе) тауарларды берушілерге келетін ҚҚС асып кету сомасына азайтылған салықтық өтініште жүргізіледі Салық кодексінің 152-бабының ережелерін ескере отырып, салық заңнамасын бұзушылықтар анықталған жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді, оның ішінде фактілер болған кезде:
1) өткізілген тауарлар, жұмыстар, көрсетілетін қызметтер бойынша шот-фактуралар тізілімін және сатып алушының өзі сатып алған тауарлар, жұмыстар, көрсетілетін қызметтер бойынша шот-фактуралар тізіліміндегі мәліметтерді және (немесе) ақпараттық жүйелердің мәліметтерін қоса алғанда, өнім берушіде ҚҚС бойынша салық есептілігінде көрсетілген мәліметтер арасындағы алшақтық;
2) ҚҚС бойынша тіркеу есебінен шығарылған, оның ішінде таратылған, әрекетсіз, банкрот болған тұлғамен өзара есеп айырысу бойынша ҚҚС сомаларын есепке жатқызу - салық заңнамасына сәйкес ҚҚС бойынша тіркеу есебінен осындай тұлға алынған күннен бастап;
3) заңды күшіне енген сот шешімінің негізінде жарамсыз деп танылған мәміле бойынша ҚҚС сомаларын есепке жатқызу;
4) қызметі бойынша басшыға (құрылтайшыға) қатысты сотқа дейінгі тергеп-тексерудің бірыңғай тізілімінде тіркелген, Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 216-бабында көрсетілген құқық бұзушылықтар бойынша қылмыстық іс бар тікелей өнім берушімен өзара есеп айырысу бойынша ҚҚС сомаларын есепке жатқызу.
Бұл ретте №118 Қағидалардың 14-тармағында расталуға жататын ҚҚС асып кету сомасы мынадай тәртіппен айқындалады деп белгіленген:
1) салық заңнамасын бұзушылықтар анықталған әрбір салық төлеушіден бастап ҚҚС қайтару туралы талапты және (немесе) салықтық өтінішті табыс еткен салық төлеушіге дейін тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді берушілер есепке жатқызған ҚҚС сомасының ең азы белгіленеді;
2) жиынтықтағы мынадай сомалардың ең азы белгіленеді:
осы тармақтың 1) тармақшасына сәйкес айқындалған ҚҚС сомасынан жиынтық түрде қалыптасқан ҚҚС сомасы;
ҚҚС қайтару туралы талапты немесе салықтық өтінішті табыс еткен салық төлеуші тікелей өнім берушіден есепке жатқызған ҚҚС сомасы;
3) ҚҚС қайтару туралы талапта немесе салықтық өтініште көрсетілген ҚҚС асып кету сомасынан осы тармақтың 2) тармақшасында көрсетілген тәртіппен айқындалған ҚҚС сомасы шегеріледі.
Осылайша, ҚҚС асып кеткен сомаларының дұрыстығын растау ҚҚС қайтару туралы талапта көрсетілген сомалар шегінде жүргізіледі. Бұл ретте расталуға жататын ҚҚС асып кету сомасы Салық кодексінің және №118 Қағидалардың жоғарыда көрсетілген нормаларымен регламенттелген тәртіппен, «Пирамида» есебін одан әрі қалыптастыру №118 Қағидалардың 10-тармағында көрсетілген салық төлеушілер болып табылатын өнім берушілер бойынша тоқтатылатыны ескеріле отырып айқындалады.
Қаралып отырған жағдайда, салықтық тексеруді жүргізген салық органының ақпаратынан «Пирамида» есебінің нәтижелері бойынша сатып алушылардың ЭШФ АЖ деректері бойынша ҚҚС сомалары мен өнім берушілердің ҚҚС бойынша декларацияларында көрсетілген деректер арасындағы ауытқуларға байланысты әртүрлі деңгейдегі тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді берушілердің ҚҚС бойынша салық есептілігі деректері арасында айырмашылықтар анықталғаны келіп шығады және жеткізушілер ЭШФ АЖ бойынша мәліметтер.
Салықтық тексеру актісінде 2.10-бөлімде әр түрлі деңгейдегі «К» Компаниясының өнім берушілері бөлінісінде «Пирамида»есебінің нәтижелері бойынша анықталған алшақтықтарды жою бойынша аумақтық мемлекеттік кірістер органдарына жіберілген сұрау салулар туралы мәліметтер көрсетілген.
Әртүрлі деңгейдегі тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді берушілер бойынша көрсетілген алшақтықтар «К» компаниясының мынадай тікелей өнім берушілерінен: «Т», «В», «Р», «M», «C», «D», «G», «S» Компанияларынан белгіленген.
«К» Компаниясының әртүрлі деңгейдегі өнім берушілері бойынша анықталған алшақтықтар бөлігінде тексерілетін кезеңде №118 Қағидалардың 14-тармағына сәйкес айқындалған ҚҚС сомасы әртүрлі деңгейдегі көрсетілген өнім берушілер бойынша есепке жатқызылған ҚҚС сомасының ең азы ретінде 113 505,1 мың теңгені құрады.
Салық кодексінің 152-бабы 12-тармағына сәйкес салықтық тексеру аяқталған күнге:
1) өнiм берушiмен өзара есеп айырысулардың анықтығын растау үшiн қарсы тексерулер жүргiзуге берілген сұрау салуларға жауаптар алынбаған;
2) тексерілетін салық төлеушінің өнім берушілері бойынша «Пирамида» талдамалық есебін талдау нәтижелері бойынша бұзушылықтар анықталған;
3) ҚҚС сомаларының анықтығы расталмаған;
4) қарсы тексеру жүргізудің, оның ішінде:
өнім берушінің тұрған жері бойынша болмауы;
өнім берушінің есепке алу құжаттамасының жоғалуы себебінен мүмкін болмауына байланысты ҚҚС сомаларының анықтығы расталмаған сомалар шегінде қосылған құн салығын қайтару жүргізілмейді.
Бұл ретте осы тармақтың бірінші бөлігі 2) тармақшасының ережелері мынадай:
ҚҚС асып кету сомасын қайтарудың оңайлатылған тәртібін қолдануға құқығы бар;
Қазақстан Республикасының Үкіметі бекітетін республикалық индустрияландыру картасы шеңберінде, құны республикалық бюджет туралы заңда белгіленген және тиісті қаржы жылының 1 қаңтарына қолданыста болатын айлық есептік көрсеткіштің кемінде 150 000 000 еселенген мөлшерін құрайтын инвестициялық жобаны іске асыратын;
Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес жасалған жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарт шеңберінде қызметін жүзеге асыратын және қосылған құн салығының асып кету сомасын қайтару туралы талап қойылған салықтық кезеңнің алдындағы соңғы 5 жылға есептелген салықтық жүктеменің 20 пайыздан кем емес орташа коэффициентіне ие;
Салық кодекстің 722-бабының 1-тармагында көрсетілген өнімді бөлу туралы келісім шеңберінде теңізде көмірсутектерді барлауды және (немесе) өндіруді жүзеге асыратын тексерілетін салық төлеушілердің тікелей өнім берушілері «Пирамида» талдамалық есебінің нәтижелері бойынша анықтаған бұзушылықтарды жойған жағдайда қолданылмайды.
Салықтық тексеру актiсiнде қосылған құн салығын қайтармау негiзi көрсетiледi.
Компания «К» салық төлеушілердің көрсетілген санатына жатпайдығын айта кету керек.
Баяндалғанды негізге ала отырып, ҚҚС қайтаруға расталуға жатпайтыны, оның ішінде:
- беруші - «W» Компаниясына қарсы тексеру жүргізуге жіберілген сұрау салу бойынша 3 535,7 мың теңге сомасында, ол бойынша тақырыптық тексеру аяқталған күні жауап алынбаған;
- «К» Компаниясының тікелей берушілері бойынша 651,5 мың теңге сомасында, олар бойынша «Пирамида» есебінің нәтижелерінде сәйкессіздіктер анықталды және оларды жою бойынша аумақтық салық органдарына сұраулар жолданды;
- ТБЖ қолдану нәтижесінде «Пирамида» есебі бойынша сәйкессіздіктер анықталған және оларды жою бойынша аумақтық салық органдарына сұраулар жіберілген түрлі деңгейдегі «К» Компаниясының жеткізушілері бойынша 113 505,1 мың теңге сомасында.
Валюталық түсімнің түспеуіне байланысты 19 056,7 мың теңге сомасындағы ҚҚС қайтаруға қатысты расталмау бөлігінде шағымда «К» Компаниясының осы мәселені даулауы бойынша мән-жайлар келтірілмейді.
Салық кодексінің 152-бабы 15-тармағына сәйкес тақырыптық тексеру актісі және салықтық тексеру актісіне қорытынды бойынша расталған ҚҚС артуының жалпы сомасы тексерілген кезең үшін ҚҚС арту сомасын қайтару туралы талапта көрсетілген сомадан аспауы тиіс.
Сонымен, «К» Компаниясы қайтаруға ұсынған 133 073,0 мың теңге сомасындағы ҚҚС артығын қайтаруға растамау бойынша салықтық тексеру нәтижелері негізделген болып табылады.
2022 жылы өткен Апелляциялық комиссия отырысының нәтижелері бойынша салық органының тексеру нәтижелері туралы шағымданған хабарламаны өзгеріссіз, ал шағымды қанағаттандырусыз қалдыру туралы шешім қабылданды