1.Даудың түрі: салықтық даулар
Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі (бұдан әрі - уәкілетті орган) «С» Компаниясының аумақтық мемлекеттік кірістер департаментінің (бұдан әрі - салық органы) есепке жатқызылатын қосылған құн салығының қайтарылуға расталмаған, Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен бюджетке төленуге жатпайтын есептелген салық сомасынан асып кетуі туралы тексеру нәтижелері туралы хабарламасына апелляциялық шағымын алды
Іс материалдарынан көрініп тұрғандай, салық органы «С» Компаниясына қосылған құн салығын (ҚҚС) есептеудің дұрыстығы және уақтылы төлеу, 2021ж.01.04. бастап 2021ж.31.12. дейінгі кезең ішінде қайтаруға ұсынылған ҚҚС сомаларының дұрыстығын растау мәселесі бойынша тақырыптық тексеру жүргізді, оның нәтижелері бойынша 1 026 661,1 мың теңге сомасында есепке жатқызылатын ҚҚС асып кеткені қайтарылуға расталмаған, бюджетке төлеуге жатпайтын есептелген салық сомасынан туралы хабарлама шығарылды.
«С» Компаниясы тексеру нәтижелері туралы осы хабарламамен келіспейді және бұл ретте мынадай дәлелдер келтіреді.
Шағымда «С» Компаниясының негізгі қызметі жемістер мен көкөністерді көтерме сату болып табылады. Нөлдік ставка бойынша салық салынатын тауарларды сату «С» Компаниясының қызметі басталғаннан бастап тұрақты негізде жүзеге асырылады.
«С» Компаниясы ҚҚС-ның артуы импортталған тауарлар бойынша төленген, есепке жатқызылған ҚҚС сомалары бойынша қалыптасқанын атап өтті, бұл тиісті құжаттармен (шарттар, тауарларға арналған декларациялар, тауарға ілеспе құжаттар, тауарларды әкелу және жанама салықтарды төлеу туралы өтініштер, банктік құжаттар, шот-фактуралар және т.б.) расталады.
«С» Компаниясы импортталған тауарларды (көкөністер, жемістер, жидектер) Өзбекстан Республикасынан сатып алып, содан кейін Ресей Федерациясына (РФ) сатты.
«С» Компаниясының пікірінше, ҚҚС асып кетуі 2017ж.25.12. «Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің (Салық кодексі) 429-бабының нормаларына сәйкес қайтарылуға жатады, себебі салықтық тексеру актісінде тауарларды әкелу және жанама салықтарды электрондық түрде төлеу туралы өтініштерді растау туралы, сәйкессіздіктердің болмауы туралы көрсетілген валюталық түсімнің түспегені туралы қағаз және электрондық жеткізгіштердегі өтініштерде.
Сонымен қатар, тексеру жүргізген салық органы РФ Федералды салық қызметіне жіберілген сұрауға жауап алды, онда «С» Компаниясының «Х» (РФ) Компаниясымен өзара есеп айырысуын растау туралы көрсетілген, оның атына тауарлар экспорты жүргізілген.
«С» Компаниясы салықтық тексеруді аяқтау соңында «С» Компаниясы үшін тауарлардың тиеп-жөнелтілуін растау мақсатында басқа мемлекеттердің уәкілетті органдарына қайта жіберу үшін Мемлекеттік кірістер комитетіне (МКК) сұрау салуларды жіберуді негізсіз деп санайды.
Сондай - ақ шағымда Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің (бұдан әрі-ҚР АК) 8-бабына сәйкес заңды тұлғалар заңнамада белгіленген тиісті талаптарды сақтай отырып, адал, парасатты және әділ әрекет етуі тиіс деп көрсетілген.
Салықтық тексеру актісінен көрініп тұрғандай, қайтаруға жатпайтын ҚҚС асып кету сомасы 1 026 914,9 мың теңгені құрады, оның ішінде: жіберілген сұрау салуларға (оның ішінде тоқтатылған сұрау салулар бойынша) - 12,9 мың теңге; тәуекелдерді басқару жүйесін (ТБЖ) қолдану нәтижелері бойынша анықталған бұзушылықтардың болуына байланысты - 240,9 мың теңге.сұрауларға жауаптардың алынбауына байланысты - 1 026 661,1 мың теңге. Осыған байланысты, салықтық тексеру нәтижелері бойынша «С» Компаниясы қайтаруға ұсынған 1 026 661,1 мың теңге сомасындағы ҚҚС артығы қайтаруға расталмаған.
Шағымды қарау барысында мыналар анықталды:
«С» Компаниясының тақырыптық тексерісі 2021 жылдың 4 тоқсанына 2021ж.01.04. бастап 2021ж.31.12. дейінгі кезеңге ҚҚС бойынша декларацияда көрсетілген ҚҚС артығын қайтару туралы 1 026 661,1 мың теңге сомасында жүргізілді, оның ішінде: 2021 жылдың 2 тоқсанына - 910 616,6 мың теңге; 2021 жылдың 3 тоқсанына - 2 119,0 мың теңге; 2021 жылдың 4 тоқсанына - 113 925,5 мың теңге.
ҚҚС асып кеткен сомаларының дұрыстығын растау бойынша тақырыптық тексерулер жүргізу ерекшеліктері Салық кодексінің 152-бабында айқындалғанын атап өту қажет.
Салық кодексінің 152-бабының 1-тармағына сәйкес ҚҚС асып кету сомасының анықтығын растау бойынша тақырыптық тексеру ТБЖ қолдана отырып, табыс еткен салық төлеушіге қатысты жүргізіледі:
Салық кодексінің 432-бабы 1 және 2-тармақтарын қолдануына байланысты салықтық өтініш;
ҚҚС бойынша декларацияда көрсетілген ҚҚС артық сомасын қайтару туралы талап.
Салық кодексінің 137-бабының 2-тармағына сәйкес тәуекел дәрежесінің өлшемшарттары мен ТБЖ-ны қолдану тәртібін ҚҚС асып кету сомасының анықтығын растау мақсатында уәкілетті орган айқындайды.
ҚР Қаржы министрінің 2018ж.02.02. №118 бұйрығымен ҚҚС асып кеткен сомаларының және тәуекел дәрежесі өлшемшарттарының анықтығын растау мақсатында ТБЖ қолдану қағидалары (бұдан әрі - №118 Қағидалар) бекітілді.
№118 Қағидалардың 6-тармағына сәйкес, егер критерийлерді пайдалана отырып бағалау нәтижелері бойынша баллдардың жиынтық қорытындысы 35 және одан да көп баллды құраған жағдайда, салық төлеуші тәуекел аймағындағы салық төлеушілер санатына жатады.
Бұл жағдайда, салықтық тексеру нәтижелері бойынша критерийлерді пайдалана отырып, «С» Компаниясының қызметін бағалау қорытындылары бойынша балдардың жиынтық қорытындысы 35 балдан астамды құрағаны анықталды. Яғни, «С» Компаниясы тәуекел аймағындағы салық төлеушілер санатына жатады.
№ 118 Қағидалардың 9-тармағына сәйкес тәуекел аймағындағы салық төлеушілер санатына жатқызылған салық төлеушілерге қатысты тексерілетін салық кезеңі үшін мемлекеттік кіріс органы тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді берушілер бойынша «Пирамида» талдамалық есебін қалыптастырады.
Қаралып отырған жағдайда «С» Компаниясы (сатып алушы) Әзірбайжан Республикасының резиденті болып табылатын «K» Компаниясымен (сатушы) 2019ж.00.00. келісімшарт (бұдан әрі - келісімшарт) жасалды.
Келісімшартқа сәйкес Сатушы жеткізуге міндеттенеді, ал Сатып алушы жеткізілген тауарды қабылдауға міндеттенеді. Жеткізу нысаны жеміс-көкөніс өнімдері болып табылады. Сатып алушыға тауарды жеткізу ҚР кедендік тазарту пунктінің DAP шарттарында жүзеге асырылады. Сатушы тауарды жөнелткеннен кейін 2 күн ішінде сатып алушыға мынадай құжаттардың тізбесін жібереді: шот-фактура, СТ-1 тауардың шығу тегі туралы сертификат, фитосанитариялық сертификат. Тауардың әрбір партиясының сапасы нормативтік құжаттаманың талаптарына толық сәйкес келуі және тиісті құжаттармен расталуы тиіс.
Бұл ретте Келісім-шарттын 4.6. бабымен тауарды жіберушілер мыналар Өзбекстан Республикасының компаниялары (ӨР) болуы мүмкін екендігі белгіленген:.
Келісімшартқа қосымша келісімдерге сәйкес ТҚ-мен тауарларды жүк жөнелтушілердің көрсетілген тізімі толықтырылды.
Тақырыптық тексеру барысында «С» Компаниясының «K» (ӘР) Компаниясымен және РФ жоғарыда аталған тауар жөнелтушілерімен өзара есеп айырысуларын растау мақсатында салық органы МКК-ға сұрау салулар жіберді:
- 2022ж.00.00. мәліметтер алу және сұранысты ӘР СМ жіберу үшін;
- 2022ж.00.00. мәліметтер алу және сұранымды ТБ ГНК жолдау үшін.
Тексеру аяқталған сәтте сұраулар бойынша жауаптар алынған жоқ.
Салық кодексінің 155-бабы 1-тармағының 2), 5) тармақшаларына сәйкес салық органының лауазымды адамдарының салықтық тексеруді жүргізу кезінде: мемлекеттік органдардан тексеруді жүргізу үшін қажетті, оның ішінде Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес коммерциялық, банктік, салықтық және өзге де заңмен қорғалатын құпияны құрайтын құжаттар мен мәліметтерді сұратуға және алуға; салықтық тексеруді жүргізу барысында туындаған мәселелер бойынша мемлекеттік және шет мемлекеттердің өзге де органдарына (ұйымдарына) сұрау салулар жіберуге құқықтары бар.
Салық Кодексінің 429-бабының 10-тармағына сәйкес ҚҚС асып кетуін қайтару қағидаларын уәкілетті орган бекітетінін көрсету қажет.
ҚР Қаржы министрінің 2018ж.19.03.№391 бұйрығымен ҚҚС асып кетуін қайтару қағидалары (бұдан әрі - №391 Қағидалар) бекітілді.
Салық кодексінің 152-бабының 12-тармағына сәйкес тақырыптық тексеру аяқталған күнге ҚҚС артуын қайтару сомасы шегінде №391 Қағидалардың 14-тармағына сәйкес жүргізілмейді:
1) өнім берушімен өзара есеп айырысулардың дұрыстығын растау үшін қарсы тексерулер жүргізуге сұрау салуларға жауаптар алынбаса;
2) тексерілетін салық төлеушінің өнім берушілері бойынша «Пирамида»талдамалық есебін талдау нәтижелері бойынша бұзушылықтар анықталса;
3) ҚҚС сомаларының дұрыстығы расталмаған;
4) қарсы тексеру жүргізудің мүмкін еместігіне байланысты, оның ішінде себеп бойынша ҚҚС сомаларының анықтығы расталмаған:
орналасқан жері бойынша өнім берушінің болмауы;
жеткізушінің есепке алу құжаттамасын жоғалту.
Салықтық тексеру актісінде ҚҚС қайтармау негізі көрсетіледі.
Баяндалғанды ескере отырып, «С» Компаниясы ұсынған 1 026 661,1 мың теңге сомасындағы ҚҚС артуын қайтаруға растамау бойынша салықтық тексеру нәтижелері негізделген болып табылады.
Сонымен қатар, №391 Қағидалардың 6-тармағына сәйкес ҚҚС төлеуші ҚҚС асып кеткен сомасын қайтару туралы талапты Салық кодексінің 48-бабында белгіленген талап қою мерзімі ішінде қайтаруға қоятынына назар аударамыз.
2022 жылы өткен Апелляциялық комиссия отырысының нәтижелері бойынша салық органының тексеру нәтижелері туралы шағымданған хабарламаны өзгеріссіз, ал шағымды қанағаттандырусыз қалдыру туралы шешім қабылданды.