Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі (бұдан әрі-уәкілетті орган) ірі кәсіпкерлік субъектілерінен және мұнай секторы ұйымдарынан (КТС) түсетін түсімдерді қоспағанда, заңды тұлғалардан корпоративтік табыс салығын есептеу туралы аумақтық мемлекеттік кірістер департаментінің (бұдан әрі – салық органы) тексеру нәтижелері туралы хабарламаға «К» компаниясының апелляциялық шағымын алды.
Іс материалдарынан көрініп тұрғандай, салық органы салық төлеушінің (салық агентінің) камералдық бақылау нәтижелері бойынша анықталған бұзушылықтарды жою туралы салық органдарының хабарламасын 01.01.2014ж. бастап 13.05.2019ж. аралығындағы кезең үшін осы Кодекстің 115-бабында айқындалған тәртіппен орындамауы мәселесі бойынша тақырыптық салықтық тексеру жүргізді, оның нәтижелері бойынша БСК есептеу туралы хабарлама шығарылды: 101110 Мұнай секторы ұйымдарынан түсетін 3 662 916,0 мың теңге сомасындағы түсімдерді және 114 244,7 мың теңге сомасындағы өсімпұлды қоспағанда, заңды тұлғалардан алынатын корпоративтік табыс салығы.
«К» компаниясы салық органының тұжырымдарымен келіспей, апелляциялық шағыммен жүгінді, онда салық органы шешімінің күшін жоюды сұрайды.
Салық кодексінің 192, 193-баптарын бұзу «А» компаниясының атына қайырымдылық көмек төлемдері түріндегі табыстарға төлем көзінен түскен табыстан КТС салынбағаны шағымдалатын салық сомасын және тиісті өсімпұл сомасын есептеу үшін негіз болып табылады.
Салық органының бұл тұжырымымен «Т» компаниясы өтеусіз алынған мүліктен түсетін табысқа, оның ішінде қайырымдылық көмек түріндегі табысқа тек РФ-да ғана салық салынуы тиіс екендігіне байланысты келіспейді, тиісінше, төлем көзінен КТС салық салудан босату мақсатында Конвенцияның 21-бабының ережелерін заңды түрде қолданған.
«К» компаниясының дәлелдерін тексеріп, салық органы ұсынған материалдарды зерттеп, уәкілетті орган келесі қорытындыға келді.
Тексеру «А» компаниясының бейрезиденті (Ресей Федерациясы, Санкт – Петербург қ.) алатын Қазақстан Республикасындағы көздерден алынған табыстардан қосарланған салық салуды болдырмау туралы халықаралық шарттың (бұдан әрі-өтініш) негізінде төленген табыс салығын бюджеттен немесе шартты банк салымынан қайтаруға арналған өтініштің негізінде жүргізілді.
«Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің 192-бабы 1-тармағының 26) тармақшасына сәйкес өтеусіз алынған немесе мұраға қалдырылған мүлік, оның ішінде жұмыстар, көрсетілетін қызметтер түріндегі кіріс Қазақстан Республикасында резидент еместердің Қазақстан Республикасындағы көздерден кірістері болып табылады.
Салық кодексінің 193-бабының 1-тармағына сәйкес бейрезидент заңды тұлғаның салық кодексінің 192-бабында айқындалған, Қазақстан Республикасында тұрақты мекемемен байланысты емес табыстарына салық кодексінің 194-бабында айқындалған мөлшерлеме бойынша шегерімдерді жүзеге асырмай, төлем көзінен табыс салығы салынуға жатады.
Салық кодексінің 2-бабының 5-тармағына сәйкес, егер Қазақстан Республикасы ратификациялаған халықаралық шартта Салық кодексіндегі ережелерден өзгеше ережелер белгіленсе, халықаралық шарттың ережелері қолданылады.
Қазақстан Республикасының Үкіметі мен Ресей Федерациясының Үкіметі арасындағы Табыс пен капиталға қосарланған салық салуды жою және салық төлеуден жалтаруға жол бермеу туралы Конвенцияның (Мәскеу, 1996 жылғы 18 қазан) 2 – бабының 1-тармағына сәйкес (бұдан әрі-Конвенция) Уағдаласушы Мемлекет немесе оның әкімшілік-аумақтық бөлімшелері өндіріп алатын табыс пен капиталға салынатын салықтарға қолданылады немесе жергілікті билік органдары, оларды алу әдісіне қарамастан.
Конвенцияның 4-бабына сәйкес «Уағдаласушы Мемлекеттің резиденті» термині осы Мемлекеттің заңнамасы бойынша оның тұрғылықты жері, тұрақты орналасқан жері, басқару, тіркеу немесе құру орны немесе осындай сипаттағы кез келген басқа өлшем негізінде салық салынуға жататын кез келген тұлғаны білдіреді.
Конвенцияның 4 - бабының ережесін неғұрлым дәл түсіну үшін экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымының 2008 жылғы 17 шілдедегі табыс пен капиталға салынатын салықтар жөніндегі Конвенция моделіне түсініктемелерін (бұдан әрі-Конвенция моделіне түсініктемелер) басшылыққа алу қажет.
Бұл ретте, ЭЫДҰ Конвенциясының моделіне түсініктемелер енгізудің 3-тармағына сәйкес мүше елдер екіжақты конвенцияларды жасасу немесе қайта қарау кезінде Конвенцияның түсіндірмелерінде жазылған баптарын ескере отырып, Конвенцияның осы моделін ұстануға және келтірілген ескертпелерді ескеруге тиіс, ал олардың салық органдары екіжақты салық конвенцияларының ережелерін қолдану және түсіндіру кезінде осы жаңартылатын және жария етілетін түсініктемелерді ұстануға тиіс, Конвенция моделіне негізделген.
Мәселен, Конвенция моделінің 4-бабына түсіндірмелердің 1(8)(5) - тармағына сәйкес көптеген мемлекеттерде Уағдаласушы мемлекет оған нақты салық салмаса да, тұлға толық салық салуға жатады деп есептеледі. Мысалы, зейнетақы қорлары, қайырымдылық қорлары және басқа ұйымдар салық салудан босатылуы мүмкін, бірақ бұл салық заңнамасында көрсетілген талаптарға сәйкес келген жағдайда ғана болады. Осылайша, бұл Уағдаласушы Мемлекеттің салық заңнамасында көзделеді. Сонымен қатар, егер талаптар сақталмаса, бұл ұйымдар салық төлеуге міндетті және көптеген мемлекеттер бұл кәсіпорындарды Конвенция мақсатында резидент ретінде қарастырады.
Конвенция моделінің 4-бабына түсіндірмелердің 1 (8) (6) - тармағына сәйкес кейбір мемлекеттер компанияларды, егер олар ішкі салық заңнамасына сәйкес салық салудан босатылған болса, салық салынатын ретінде қарастырмайды. Бұл мемлекеттер Конвенция компаниялардың осы түрлеріне біржақты әсер етпейінше, Конвенция мақсатында осы компанияларды резиденттер деп санамауы мүмкін. Уағдаласушы мемлекеттер бұл мәселеге екіжақты келіссөздер барысында жүгіне алады.
Осылайша, Конвенцияның 4-бабының және оған түсініктемелердің негізінде, егер коммерциялық емес ұйым мекеме елінде салық салуға жатпайтын болса, онда Уағдаласушы Мемлекет мұндай ұйымды Конвенция бойынша жеңілдіктерге құқығы бар резидент ретінде қарастырмауы мүмкін.
Тексеру барысында 03.06.2019ж. Ресей Қаржы министрлігінің орталықтандырылған деректерді өңдеу жөніндегі Федералды салық қызметінің аймақаралық инспекциясы (Ресей Федералды салық қызметі федералды салық қызметі федералды салық қызметі департаментінің ДӨО) сұрау жіберді. 04.07.2019ж. жауап алынды. Ресей Федералды салық қызметінің веб-сайтында орналасқан «жеке тұлға/жеке кәсіпкер туралы Жеке тұлға/жеке кәсіпкер туралы ақпаратты электрондық құжат түрінде беру» қызметін қолдана отырып, заңды тұлғалардың бірыңғай мемлекеттік тізілімінен және жеке кәсіпкерлердің бірыңғай мемлекеттік тізілімінен ақысыз алуға болатындығы туралы (www.nalog.ru).
Ресей Федералдық салық қызметі басқармасының қорытындысынан Ресей Федерациясының аумағында өтеусіз алынған мүлік түріндегі кірістерге Ресей Федерациясының Салық кодексінің 251-бабы 2-тармағының 4) тармақшасына сәйкес басқа ұйымдардан және (немесе) жеке тұлғалардан өтеусіз алынған коммерциялық емес ұйымдардың жарғылық қызметін ұстауға және жүргізуге арналған мақсатты түсімдер пайдаға салық салуға жатпайды коммерциялық емес ұйымдардың пайда салығы бойынша салық базасын айқындау кезінде аталған алушылар мақсаты бойынша пайдаланған тұлғалар есепке алынбайды. Яғни, коммерциялық емес ұйым алған және коммерциялық емес ұйымның шарттары мен жарғысында көзделген мақсаттарға жұмсалған демеушілік көмек сомалары ұйымдардың пайдасына салық салуға жатпайды.
Коммерциялық емес ұйымдарды ұстауға және олардың жарғылық қызметті жүргізуіне арналған нысаналы түсімдерге қайырымдылық қызметті жүзеге асыруға алынған қаражат және өзге де мүлік, мүліктік құқықтар жатады.
Сонымен бірге, Ресей Федерациясының қайырымдылық туралы Заңының 1-бабына сәйкес қайырымдылық қызметі азаматтар мен заңды тұлғалардың азаматтарға немесе заңды тұлғаларға мүлікті, оның ішінде ақшалай қаражатты, жұмысты риясыз орындау, Қызмет көрсету, басқа да қолдау көрсету бойынша ерікті қызметі деп түсініледі.
Ресей Федерациясының қайырымдылық туралы Заңының 2-бабына сәйкес қайырымдылық қызметі дене шынықтыру және бұқаралық спорт саласындағы қызметті насихаттау мақсатында жүзеге асырылады.
Осылайша, коммерциялық емес ұйымның салық агентінен қайырымдылық көмек түрінде алған кірісі Ресей Федерациясында салық салынбайды, сондықтан коммерциялық емес ұйым Конвенцияны қолдану мақсатында Ресей Федерациясының резиденті болып танылмайды. Осыған байланысты табысқа табыс көзі елінде, яғни Қазақстан Республикасында салық салынуға жатады.
Ұсынылған құжаттар бойынша Ресей Федерациясы резидентінің қызметі Қазақстан Республикасының аумағында тұрақты мекеме құрмайды.
07.12.2016ж. қайырымдылық көмек көрсету туралы шарттың негізінде Компания қайырымдылық көмек ретінде «А» (РФ) компаниясының бейрезидентіне балалар мекемелерін, дарынды балалар мен жастарды қолдау мақсатында 30 000 000 АҚШ доллары сомасында ақшалай қаражатты өтеусіз аударады.
01.07.2017ж. қайырымдылық көмек көрсету туралы шартқа және 02.04.2018ж. және 08.05.2019ж. №2 қосымша келісімдерге сәйкес «А» компаниясының бейрезидентіне балалар мекемелерін, дарынды балалар мен жастарды қолдау мақсатында жалпы сомасы 10 800 000,0 мың теңге ақшалай қаражат түрінде қайырымдылық көмек көрсетілді.
Салық кодексінің 211-бабы 5-тармағының 1) тармақшасына сәйкес, тақырыптық салықтық тексеру жүргізу кезеңінде тексерілетін салық кезеңі үшін тиісті салық есептілігіне өзгерістер мен толықтырулар енгізуге жол берілмейді.
Қаралып отырған жағдайда, компания 14.06.2019ж.тексеру жүргізу кезінде табыс етті, төлем көзінен есептелген КТС сомасы 1 933 620,0 мың теңге мөлшерінде көрсетіле отырып, 2017 жылғы 3-тоқсан үшін резидент еместің табысынан (101.04 Н.) төлем көзінен ұсталатын КТС қосымша есебі ұсынылды. Тиісінше, осы қосымша декларация қабылданбады деп есептеледі және тексеру барысында ескерілмеген.
Бастапқы құжаттарды тексеру барысында «К» компаниясының (салық агентінің) 07.12.2016 жылғы қайырымдылық көмек көрсету туралы Шартына сәйкес «а» компаниясының бейрезидентіне 09.12.2016ж. жалпы сомасы 10 580 000,0 мың теңге қайырымдылық көмек түріндегі ақшалай қаражат өтеусіз аударылғаны анықталды, бұл туралы төлем тапсырмасы куәландырады.
Сонымен қатар, 25.12.2017ж. Салық кодексінің 153-бабының 1-тармағына сәйкес тақырыптық тексеру резидент еместің салық агентіне қатысты бюджеттен табыс салығын қайтару мәселесі бойынша оның төлем көзінен табыс салығын есептеу, ұстап қалу және аудару бойынша салық міндеттемелерін орындауы бойынша салықтық өтініші негізінде осындай өтініш берген резидент еместің кезең ішіндегі табысынан осындай өтініш берген резидент еместің табысынан, осы Кодекстің 48-бабында айқындалған тәртіппен есептеледі.
Конвенцияның 4-бабына және түсініктеме ережелеріне сәйкес Қазақстан Республикасы «А» компаниясын Конвенцияның мақсаттары үшін РФ резиденті ретінде қарастырмайды, демек, салық агентінің резидент еместің жоғарыда көрсетілген кірістерін салық салудан босатуға құқығы жоқ.
Бұл ретте, 2016 жылғы 4-тоқсандағы резидент еместің табысынан (101.04 Н) төлем көзінен ұсталатын КТС бойынша есепке сәйкес салық агенті «А» компаниясының табысын қайырымдылық көмек түрінде төлеу кезінде салық салудан босатуды дербес қолданды. Қазақстан Республикасында табысқа салық салынуға жататындықтан, тиісінше төлем көзінен КТС есептеуге жатады. сомасы 2 116 020,0 мың теңге.
Бұдан басқа, 01.07.2017ж. қайырымдылық көмек көрсету туралы шартқа және 02.04.2018ж. қосымша келісімдерге сәйкес «А» компаниясы ақшалай қаражат түрінде жалпы сомасы 10 800 000,0 мың теңге қайырымдылық көмекті тегін көрсетті. 10.07.2017ж. төлем тапсырмасына сәйкес «К» компаниясы «а»компаниясының бейрезидентіне 7 734 480,0 мың теңге сомасын аударды.
2017 жылғы 3-тоқсандағы бейрезиденттің табысынан төлем көзінен ұсталатын КТС (101.04 Н.) есебіне сәйкес, салық агенті бейрезидентке табысты төлеу кезінде халықаралық шарт негізінде салық салудан босатуды қолданды. Қазақстан Республикасында табысқа салық салынатындықтан, тиісінше төлем көзінен 1 546 896,0 мың теңге сомасында КТС есептеуге жатады.
Сондай-ақ, 10.09.2014ж. ақысыз демеушілік, қайырымдылық көмек көрсету туралы шартқа және балалар-жасөспірімдер футбол мектептерінің жұмысын ұйымдастыру, футбол инфрақұрылымын қолдау және дамыту, кәсіби және әуесқой футболды дамыту үшін Шартқа сәйкес демеушілік көмекті төлеу бойынша төлем көзінен КТС есептеу және ұстап қалу бойынша міндеттеме Ресей Федерациясында және басқа да іс-шараларда 22.12.2014ж. 355 000,0 мың теңге сомада толық көлемде орындалды және 2014 жылдың 3, 4 тоқсандары үшін 101.04 сен-де және дербес шоттың деректерімен расталады. Бұл ретте, Салық кодексінің 672-бабы негізінде «А» компаниясының табыстарынан 2014 жылдың 3, 4 тоқсандары үшін бюджеттен төлем көзінен қайтаруға мәлімделген 1 163 000,0 мың теңге мөлшеріндегі табыс салығының сомасы тексеру актісі бойынша қайтаруға жатпайды деп танылды.
Осылайша, Компания 2016 жылғы 4-тоқсанда және 2017 жылғы 3-тоқсанда өтеусіз алынған қайырымдылық көмек түрінде «а» компаниясының бейрезидентінің табыстарынан төлем көзінен КТС ұстап қалудан босатуды негізсіз қолданды. Осыған байланысты, 2016 жылғы 4-тоқсандағы вѕплат көзі үшін 2 116 020,0 мың теңге сомасында және 2017 жылғы 3-тоқсанда 1 546 896,0 мың теңге сомасында КТС есептеу салықтық тексеру нәтижелері бойынша негізгі деп танылды.
11.08.2022ж. өткен апелляциялық комиссия отырысының нәтижелері бойынша шағымданған тексеру нәтижелері туралы хабарламаны толығымен алып тастау туралы шешім қабылданды.