Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі (бұдан әрі – уәкілетті орган) «G» компаниясынан аумақтық мемлекеттік кірістер департаментінің (бұдан әрі – кеден органы) кедендік алымды, бажды, акцизді және ҚҚС есептеу туралы тексеру нәтижелері туралы хабарламаға шағым алды.
Іс материалдарынан көрініп тұрғандай, кеден органы тауарларды декларациялаудың дұрыстығы – «кальянға арналған темекі» мәселесі бойынша кедендік тексеру жүргізді, оның нәтижелері бойынша жалпы сомасы 181 424,2 мың теңгеге хабарлама шығарылды.
«G» компаниясы кеден органының тұжырымдарымен келіспей, апелляциялық шағыммен жүгінді, онда кеден органы шешімінің күшін жоюды сұрайды.
Мәселен, «G» компаниясы «Қазақстан Республикасындағы кедендік реттеу туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің (бұдан әрі – Кодекс) 508-бабына сәйкес кеден қоймасы иесінің декларанттармен немесе өзге де мүдделі тұлғалармен қарым-қатынасы шарттық негізде туындайтынын хабарлайды.
«А» компаниясы мен «G» компаниясы арасында жасалған 25.02.2020ж. және 02.06.2020ж. кедендік рәсім бойынша ресімделген тауарларға арналған декларациялар (бұдан әрі – ТД) бойынша «A» компаниясы, 25.02.2020ж. кеден қоймасында жүктерді өңдеу және сақтау жөніндегі қызметтер кешенін ұсыну туралы шарттың (бұдан әрі – шарт) негізінде «кеден қоймасы», «кальянға арналған темекі» тауары орналастырылды. Бұл тауар «G» компаниясының кеден қоймасына көліктік қаптамалардың (бірліктердің) саны, олардың тұтастығы бойынша орналастырылды, олардың жай-күйі сыртқы тексеру кезінде «G» компаниясында күмән тудырмады.
Шарттың мәні «G» компаниясының кеден қоймасында тиісті тауарларды сақтауға қабылдау және орналастыру, сондай-ақ «A» компаниясының өкімі бойынша онымен қажетті операцияларды жүргізу жөніндегі міндеттемелері болып табылады, мұнда соңғысы жүкті кеден қоймасына орналастыру үшін өз күшімен жеткізуге және шартта көрсетілген мөлшерде сақтау және орналастыру жөніндегі қызметтерге ақы төлеуге міндеттенеді.
Шарт талаптарына сәйкес кеден қоймасына тауарларды қабылдау кедендік жүк декларациясының, ерекшеліктердің, инвойстардың, шот-фактуралардың және т.б. негізінде жүргізіледі. Сондай-ақ шарттың талаптары бойынша «G» компаниясының орналастырылатын жүкті сәйкестендіруге (жүктің санын, салмағын, құнын және тауар партиясын сәйкестендіруге мүмкіндік беретін өзге де көрсеткіштерді растайтын) құқығы (міндеті емес) бар.
Кодекстің 236-бабының 1-тармағына сәйкес тауарларды кеден қоймасының кедендік рәсімімен орналастыру шарттары:
1) тауарлардың кеден қоймасының кедендік рәсіміне сәйкес оларды кедендік декларациялау күніне жарамдылық және (немесе) өткізу мерзімі күнтізбелік бір жүз сексен күннен астам мерзімді құрайды;
2) Кодекстің 8-бабына сәйкес тыйым салулар мен шектеулерді сақтау.
Кодекстің 238-бабында тауарларға қатысты өкілеттіктері бар тұлғалар немесе олардың өкілдері кеден қоймасының кедендік рәсіміне орналастырылған тауарлармен олардың сақталуын қамтамасыз ету үшін қажетті қарапайым операцияларды, оның ішінде сұрыптауды, таңбалауды және т.б. жасауға құқылы екендігі айқындалған.
Кедендік тексеру актісінде тексеру нәтижелері бойынша 21.04.2020ж. және 02.06.2020ж. ТД бойынша «кеден қоймасы» кедендік рәсімі бойынша мәлімделген 455 орын, 16 488 кг мөлшерінде «кальянға арналған темекі» – тауардың кем шығуы (жоғалуы) белгіленгені көрсетілген.
Сонымен қатар, 04.02.2021ж. үй-жайлар мен аумақтарды кедендік тексеру актісіне сәйкес кеден қоймасында орналастырылған тауарлардың саны мәлімделген санға толық сәйкес келеді.
Сондай-ақ, «G» компаниясы тауардың бір бөлігі оны кеден қоймасына орналастырғанға дейін «I» компаниясының уақытша сақтау қоймасында болғанын, осыған байланысты «I» компаниясының қоймасынан тауарды тасымалдау кезінде сәйкессіздіктер туындауы мүмкін екенін хабарлайды.
Бастапқыда тауар-көлік жүкқұжаттары негізінде «G» компаниясының қоймасына орналастырылды, содан кейін 18.02.2020ж. кедендік бақылау актісі және 14.02.2020ж. «A» компаниясының өтініші негізінде «I» компаниясының УСҚ аумағына көшірілді. Бұдан әрі тауар иесі ұсынған 21.04.2020ж. транзиттік декларация негізінде тауар «G» компаниясының кеден қоймасына 705 орын көлемінде орналастырылды, салмағы 27 300 кг.
Сондай–ақ, «G» компаниясының кеден қоймасына «I» компаниясының уақытша сақтау қоймасынан 02.06.2020ж. транзиттік декларация негізінде ұқсас тауар – «кальянға арналған хош иісті темекі» 592 орын, салмағы 21 312 кг өткізілді.
Осыған байланысты, «G» компаниясы жоғарыда көрсетілген дәлелдер «G» компаниясы тарапынан кедендік заңнаманы қандай да бір бұзушылықтардың жоқ екенін куәландырады деп есептейді. Бұдан басқа, сотқа дейінгі алдын ала іс жүргізу аяқталмаған және заңды күшіне енген сот актісі жоқ.
Сонымен қатар, құқық қорғау органы 03.07.2020ж. экономикалық контрабанда фактісі бойынша қылмыстық іс қозғады, оның шеңберінде тауарлар заттай дәлелдемелер деп танылып, «G» компаниясына сақтауға берілді, бұл туралы 28.12.2020ж. «кальянға арналған темекі» тауарына 1 336 орындық, салмағы 16 356 кг заттай дәлелдемелерді қабылдау-беру актісі жасалды. Бұл ретте аталған қылмыстық іс қазіргі уақытта аяқталған жоқ.
Сондай-ақ, «G» компаниясы кеден қоймасында сақталатын және қылмыстық қудалау органы «G» компаниясына сақтауға берген тауарлардың орын саны мен салмағын қосу кезінде 21.04.2020ж..және 02.06.2020ж. ТД-да мәлімделген деректерге сәйкес келетінін хабарлайды.
06.08.2021ж. хатымен «G» компаниясы сот тәртібінде кеден органының 17.06.2021ж. кедендік тексерудің алдын ала актісіне қарсылықты қараудан бас тарту туралы 31.05.2021ж. шешімі дауланғанын хабарлайды.
Бұл ретте «G» компаниясы шағымда баяндалған өз ұстанымын ұстанады және тексеру заңсыз деп танылуы тиіс деп санайды.
Бұдан басқа, «G» компаниясы кедендік тексеруді мұндай өкілеттіктер берілмеген тұлға жүргізді, сондай-ақ осы тұлға сынамалар мен үлгілерді іріктеуді декларанттың немесе куәгерлердің қатысуынсыз заңсыз жүзеге асырды деп санайды.
Жоғарыда баяндалғанның негізінде, «G» компаниясы 15.06.2021ж. тексеру нәтижелері туралы хабарламаның күшін жоюды сұрайды.
СЭҚ қатысушысының дәлелдерін тексеріп, кеден органы ұсынған материалдарды зерттеп, уәкілетті орган мынадай қорытындыға келді.
Кодекстің 508-бабына сәйкес Кодекстің 510-бабында айқындалған шарттарға жауап беретін Қазақстан Республикасының заңды тұлғасы кеден қоймасының иесі болып табылады.
Заңды тұлға кеден қоймалары иелерінің тізіліміне енгізілгеннен кейін кеден қоймасының иесі болып танылады.
Кеден қоймасының иесі кеден қоймасының кедендік рәсімімен орналастырылған тауарларды не Кодексте белгіленген жағдайларда және шарттарда өзге де тауарларды кеден қоймасында сақтауды жүзеге асырады.
Кеден қоймасы иесінің декларанттармен немесе өзге де мүдделі тұлғалармен қарым-қатынасы шарттық негізде туындайды.
Кодекстің 514-бабына сәйкес кеден қоймасының иесі, оның ішінде кеден қоймасының кедендік рәсіміне сәйкес тауарларды пайдалану шарттарын сақтауға, тауарлардың кеден қоймасында болуы және кеден қоймасының кедендік рәсіміне орналастырылған тауарлармен операциялар жасау бөлігінде сақтауға, кеден қоймасындағы тауарлардың сақталуын қамтамасыз етуге, сақталатын тауарлардың есебін жүргізуге міндетті және кеден органдарына осындай тауарлар туралы есептілікті ұсынуға және кеден қоймасына бөгде адамдарды жібермеуге міндетті, кеден қоймасының қызметкерлері болып табылмайтын немесе кеден органдарының рұқсатынсыз кеден қоймасында сақталатын тауарларға қатысты өкілеттіктері жоқ.
«G» компаниясы кеден органының 29.12.2010ж. бұйрығының негізінде кеден қоймалары иелерінің тізіліміне енгізілген кеден қоймасының иесі болып табылады.
21.04.2020ж. және 02.06.2020ж. ТД негізінде «кеден қоймасы» кедендік рәсімімен «А» компаниясы «кальянға арналған темекі» тауарын орналастырды, онда жоғарыда аталған екі ТД бойынша жалпы саны 1 297 орынды құрады, салмағы 48 612 кг. 27.04.2020ж. және 05.06.2020ж. жүкқұжаттары негізінде бұл тауарлар кеден қоймасында орналастырылды «G» компаниясы.
Қылмыстық қудалау органы 14.06.2020ж. жедел-іздестіру іс – шараларын жүргізу кезінде «G» компаниясының кеден қоймасының аумағынан 21.04.2020ж. және 02.06.2020ж. ТД-да мәлімделген 1 297 орынның ішінен 455 орын – «кальянға арналған темекі» тауардың бөлігін заңсыз әкету фактісін анықтады.
Кедендік тексеру нәтижелері бойынша кеден органы жоғарыда көрсетілген екі ТД бойынша кедендік рәсім бойынша мәлімделген «кальянға арналған темекі» – «кеден қоймасы» тауарының 455 орындық кем шығуын (жоғалуын) анықтады және жалпы сомасы 181 424,2 мың теңгеге 15.06.2021ж. тексеру нәтижелері туралы хабарлама шығарылды.
Кодекстің 479-бабына сәйкес уәкілетті орган шағымды қарау кезінде жоспардан тыс көшпелі кедендік тексеруді тағайындауға құқылы.
15.06.2021ж. кедендік тексеру актісінде бар мәліметтер дәлелді шешім шығару үшін жеткіліксіз екенін ескере отырып, шағымды қарау барысында уәкілетті орган «G» компаниясына шағым жасалған кезең үшін көшпелі кедендік тексеруді (бұдан әрі – қосымша кедендік тексеру) тағайындады.
Қосымша кедендік тексеру қорытындысы бойынша кеден органы 25.11.2021ж. кедендік тексеру актісін шығарды.
25.11.2021ж. кедендік тексеру актісіне сәйкес шарттың талаптарына сәйкес «G» компаниясы «A» компаниясының (бұдан әрі – Клиент) тапсырмасы бойынша Клиенттің тауарларын сақтауға қабылдайды және кеден қоймасына орналастырады. Клиент тауарды сақтау және орналастыру бойынша көрсетілген қызметтерге осы шартта көрсетілген мөлшерде және мерзімде ақы төлеуге міндеттенеді.
Тауарларды кеден қоймасына қабылдау кеден қоймасының кедендік рәсімімен (тауарларға арналған декларация) тауарды орналастыруға құқық беретін құжаттардың, сондай-ақ жүктің санын, оның салмағын, құнын, сондай-ақ өзге де көрсеткіштерді растайтын тауарларға арналған декларацияға қоса берілетін құжаттардың (ерекшеліктер, инвойстар, шот-фактуралар және т. б.) негізінде жүргізілді, тауардың партиясын анықтауға мүмкіндік береді.
Шарттың 2-тармағының 2.2.3 және 2.2.4-тармақшаларына сәйкес «G» компаниясы табиғи тозу немесе кему салдарынан болған өзгерістерді қоспағанда, кеден қоймасына орналастырылған тауарлардың толық сақталуын қамтамасыз етуге, тауарды қоймаға орналастыру кезінде көліктік қаптамалардың (бірліктердің) саны бойынша тауардың санын, сондай-ақ сыртқы тексеру арқылы олардың жай-күйін тексеруді жүргізуге міндеттенеді олардың тұтастығы. Тауардың іс жүзіндегі санының ілеспе құжаттарда көрсетілген мәлімделген санымен сәйкессіздігі немесе орамның (бірліктердің) бүтіндігінің бұзылуы анықталған кезде «G» компаниясы тиісті актілер жасауға міндеттенеді.
Қосымша кедендік тексеру жүргізу кезінде «G» компаниясының кеден қоймасындағы тауарлардың орны мен салмағының есебі жүргізілді, оның нәтижелері бойынша кеден органы бұрын тауар бойынша кедендік тексерудің алдыңғы актісінде – «банктердегі повидло 900 гр.» 455 орын көрсетілген, іс жүзінде «G» компаниясының кеден қоймасында 453 орын бар, яғни 2 орынға аз.
Тауар бойынша ұқсас жағдай – «кальянға арналған темекі, банкілерде». Бұрын кеден органы кедендік тексеру актісінде 389 орынды көрсеткен, іс жүзінде қоймада 390 орын бар, яғни 1 орынға артық (36 банка).
Тексеру барысында тексерушілердің қарамағына 27.09.2021ж. бөлігінде қылмыстық қудалауды тоқтату туралы қылмыстық қудалау органы тергеушісінің қаулысы берілді.
Осы қаулыға сәйкес «К» жеке тұлғасы «G» компаниясының кеден қоймасында тауарларды түсіру сәтінде, яғни оны «кеден қоймасы» рәсіміне нақты орналастырғанға дейін тауарларды алмастырды.
Осыған байланысты «А», «М», «Р», «Б» және «С» жеке тұлғаларына, сондай-ақ «G» компаниясының қызметкерлері мен басшылығына қатысты қылмыстық қудалау олардың әрекеттерінде қылмыс құрамының болмауына байланысты, яғни Қазақстан Республикасының Қылмыстық іс жүргізу кодексінің 35-бабы 1-тармағы 2-бөлігі бойынша тоқтатылды.
Сондай – ақ, тауарды ауыстыру фактісі сипатталған аудандық соттың 18.10.2021ж. үкіміне сәйкес сотталушы - «К» жеке тұлғасы Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 4,5-тармағы 2-бөлігінің 234-бабында көзделген қылмыстық құқық бұзушылық жасағаны үшін кінәлі деп танылды.
Кодекстің 242-бабының 6-тармағына сәйкес кедендік әкелу баждарын, салықтарды, арнайы, демпингке қарсы, өтемақы баждарын төлеу мерзімі кеден қоймасының иесінде авария немесе еңсерілмейтін күш әсерінің салдарынан жойылуды және (немесе) қайтарымсыз жоғалтуды не табиғи кему нәтижесінде қайтарымсыз жоғалтуды қоспағанда, мән-жайлар басталған кезде, оның ішінде тауарлар жоғалған жағдайда туындайды қалыпты сақтау жағдайында-тауарларды жоғалту күні, ал егер бұл күн белгіленбесе – тауарларды кеден қоймасына орналастыру күні.
Қылмыстық қудалауды тоқтату туралы қаулы мен аудандық соттың үкімін ескере отырып, 15.06.2021ж. кедендік тексеру актісінде жазылған дәлелдер расталмады.
Сонымен қатар, қосымша кедендік тексеру актісінде «G» компаниясының қоймаларында орналасқан орындар саны мен екі ТД – да мәлімделген тауар салмағы мен нақты орындар саны мен «кальянға арналған темекі» тауар салмағы арасында айырмашылық бар-жоғы туралы ақпарат жоқ.
Сондай-ақ соттың қаулысы мен шешімінде ақпарат жоқ:
- «К» жеке тұлғасы кім болып табылады («G» компаниясының немесе «A» компаниясының қызметкері не бөгде тұлға), тиісінше ол «G» компаниясының кеден қоймасы мен УСҚ аумағында қандай негізде болды;
– «G» компаниясының кеден қоймасы аумағынан заңсыз әкетілген 455 орындық «кальянға арналған темекі» тауарына қатысты кеден органы есептеген 141 173,9 мың теңге мөлшерінде кедендік төлемдер мен салықтарды төлеу бойынша міндеті тоқтала ма, нетто салмағы 16 380кг.
Тексеру актісінде бар мәліметтердің шағым бойынша дәлелді шешім шығару үшін жеткіліксіз екенін ескере отырып, «G» компаниясы 479 – баптың 2-тармағының және 10-тармақтың 13) тармақшасының ережелерін басшылыққа ала отырып, уәкілетті орган «G» компаниясына шағым жасалған кезең үшін көшпелі кедендік тексеруді (бұдан әрі - қайталама кедендік тексеру) қайтадан тағайындады.
Кеден органы жүргізген қайта кедендік тексеру барысында «G» компаниясының кедендік және коммерциялық қоймаларындағы тауарларға кедендік тексеру жүргізілді және өлшеу жүргізілді. Өлшеу және қайта есептеу қорытындылары бойынша «G» компаниясының кедендік және коммерциялық қоймаларында «кальянға арналған темекі» – тауары бар, брутто салмағы – 57 269 кг, нетто салмағы – 55 413 кг (тауарды тұтынғанға дейін және (немесе) тұтынғанға дейін тауардан ажырамайтын, тек бастапқы орамасын ескере отырып декларацияланатын тауардың массасы) екендігі анықталды таза салмағы - 47 936 кг (бастапқы қаптамасын есепке алмағанда), ал «A» компаниясы «кеден қоймасы» кедендік рәсімімен екі ТД бойынша «кальянға арналған темекі» тауары орналастырылған, брутто салмағы – 58 013 кг, нетто салмағы – 48 612 кг және таза салмағы - 48 612 кг.
Осылайша, өлшеу нәтижелері бойынша «G» компаниясының кедендік және коммерциялық қоймаларында тауардың нақты болуы мен екі ТД бойынша мәлімделген арасында брутто салмағы бойынша – 744 кг және таза салмағы бойынша – 676 кг айырмашылық анықталды.
Бұл ретте тексеруші тұлға «G» компаниясының коммерциялық қоймасындағы тауар орындарының есебін қайта тексеруді жүргізу мүмкін болмады, себебі тауардың бір бөлігі зауыттық орамада емес, басқа орамаларға қайта оралған.
Аудандық соттың үкіміне және қылмыстық қудалау органы тергеушісінің 27.09.2021ж. қаулысына сәйкес тауарларды ауыстыру кеден қоймасының аумағында орналастырылғанға дейін жүзеге асырылғанын ескере отырып, кедендік әкелу баждарын, салықтарды, арнайы, демпингке қарсы, өтемақы баждарын төлеу бойынша міндет декларантта, яғни «A» компаниясында туындайды.
Бұл ретте қайталама кедендік тексеру барысында «К» жеке тұлғасының қызметкер болмағаны және «G» компаниясымен азаматтық-құқықтық міндеттемелерге байланысты болмағаны және сотқа дейінгі тергеп-тексеру материалдарына сүйене отырып, «К» жеке тұлғасының еш жерде жұмыс істемейтіні анықталды.
27.09.2021ж. тергеуші «G» компаниясының қызметкерлері мен басшылығына қатысты олардың әрекеттерінде қылмыс құрамының болмауына байланысты «қылмыстық қудалауды ішінара тоқтату туралы қаулы» шығарды.
Жоғарыда көрсетілген мән-жайларды ескере отырып, кеден органының кедендік тексеру нәтижелері бойынша кедендік алымдарды, кедендік бажды, акцизді және ҚҚС есептеу заңсыз болып табылады.
Апелляциялық комиссияның шешімімен кедендік тексеру нәтижелері заңсыз деп танылды.