Кедендік алымдар
Заңды тұлға
Тауарлардың кедендік құны
Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі (бұдан әрі – уәкілетті орган) «L» компаниясынан кедендік әкелу бажын және ҚҚС есептеу туралы аумақтық мемлекеттік кірістер департаментінің (бұдан әрі – кеден органы) тексеру нәтижелері туралы хабарламаға шағым алды.
Іс материалдарынан көрініп тұрғандай, кеден органы тауардың кедендік құны – «құрылыс материалдары ассортименте» мәлімдемесінің дұрыстығы мәселесі бойынша кедендік тексеру жүргізді, оның нәтижелері бойынша жалпы сомасы 26 345,7 мың теңгеге хабарлама шығарылды.
«L» компаниясы кеден органының тұжырымдарымен келіспей, апелляциялық шағыммен жүгінді, онда шағымда келтірілген негіздер бойынша тауарлардың кедендік құнын айқындау әдістерін өзгерту бөлігінде кеден органы шешімінің күшін жоюды сұрайды.
Осылайша, «L» компаниясы «Қазақстан Республикасындағы кедендік реттеу туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің (бұдан әрі - Кодекс) 66-бабына сәйкес тауарлардың кедендік құны және оны айқындауға қатысты мәліметтер дұрыс, сандық жағынан айқындалатын негізге алынуы тиіс болғандықтан, кеден органы қаралатын тауарлардың нақты құнын белгілеу жөнінде шаралар қабылдаған жоқ деп есептейді және құжатпен расталған ақпарат.
Яғни, кеден органы шет мемлекеттердің кеден органдарымен қол жеткізілген келісімдер шеңберінде халықаралық сұрау салулар жіберу арқылы қажетті мәліметтерді алу жөніндегі шараларды жүзеге асырған жоқ.
Тексеру актісінде «L» компаниясының ақша қаражатының қозғалысына қатысты мәліметтер көрсетілмеген, демек, кедендік құнның кему фактісін куәландыратын негізгі сәттер анықталмаған, бұл ретте «L» компаниясы сыртқы экономикалық шарттар шеңберінде алынған тауарлар үшін ақша қаражатын дұрыс аударады.
«L» компаниясы 18.05.2020ж. және 23.04.2020ж. тауарларға арналған декларациялар (бұдан әрі - ТД) бойынша тауарлардың кедендік құнына заңсыз қайта түзету жүргізілді, өйткені кеден органы кедендік тазарту кезеңінде қолда бар бағалық ақпаратқа сүйене отырып, тауарлардың кедендік құнына түзету жүргізді.
«L» компаниясы мәлімделген кедендік құнды салыстыру және кедендік баждар мен салықтардың қосымша сомаларын есептеу 10 ТД 17 тауар позициясы бойынша ғана, ал 11.05.2020ж. ТД бойынша ғана ішінара жүргізілді деп пайымдайды. «L» компаниясы 5 тауар позициясын мәлімдеді, ал есептеу тек 1 тауар позициясы бойынша жүргізілді, бұл ретте кеден органы есептелген 10 ДТ бойынша қалған 97 тауар позициясын ескермеді, бұл факт тексеру материалдарын біржақты қарауда, яғни қалған тауар позициялары бойынша мәлімделген кедендік құн жоғары дегенді білдірмейді, демек, кеден позициясы бойынша орган тауарлардың кедендік құнын ұлғайту жағына да, азайту жағына да түзету жүргізуі қажет болды.
«L» компаниясының пікірінше, кеден органы баға көздерін заңсыз қолданған, өйткені қолданылған баға көздері «L» компаниясы мәлімдеген тауарлардан түбегейлі ерекшеленеді және осы тауарларды дайындау құрамы бойынша да бірін-бірі коммерциялық алмастыратын тауарлар болып табылмайды.
Мысалы: 01.09.2020ж. ТД сәйкес, фарфордан жасалған бұйымдардың баға «көзі жылтыратылған плиткалар» өнімге қолданылды, құрамы мен қасиеті бойынша бұл өнімдер салыстыруға келмейді, өйткені фарфордан жасалған бұйымдар жоғары беріктікке ие, соның арқасында ол керемет жүктемелерге төтеп бере алады. Механикалық әсер нәтижесінде жарықтар мен чиптердің пайда болу ықтималдығы, сондай-ақ сызаттардың пайда болу мүмкіндігі аз. Айырмашылығы кафель, мазмұны пор құрылымында керамогранит аз, сондықтан ол іс жүзінде өткізеді, ылғал, демек, және бұзылады, нәтижесінде оның қату және күрт температуралық айырмашылықтарын.
Ұқсас жағдай тауарлар бойынша да: «тунель қалыптары» «болат қалыптар» тауарымен салыстырылды, «пластмассадан жасалған қорап» «тарату қорабы» дайын өнімімен салыстырылды.
Баяндалғанның негізінде, «L» компаниясы тексеру нәтижелері туралы 16.09.2021ж. хабарламаны шағым жасалған бөлігінде жарамсыз деп тануды және оның күшін жоюды сұрайды.
СЭҚ қатысушысының дәлелдерін тексеріп, кеден органы ұсынған материалдарды зерттеп, уәкілетті орган мынадай қорытындыға келді.
Кодекстің 396-бабында кедендік декларациялау кезінде мәлімделген әкелінетін тауарлардың кедендік құнына Кедендік бақылау жүргізу кезінде кеден органы тауарлардың кедендік құнын айқындау мен мәлімдеудің дұрыстығын тексеруді жүзеге асыратыны белгіленген.
Қаралатын жағдайда «L» компаниясы түрік компанияларымен жасалған сыртқы экономикалық келісімшарттар негізінде Түркиядан Қазақстан Республикасының аумағына ішкі тұтыну үшін шығарудың кедендік рәсіміне орналастырып және әкелінетін тауарлармен мәміле құны бойынша әдіс бойынша кедендік құнды айқындай отырып, 10 ТД бойынша «құрылыс материалдары ассортименте» тауарларын әкелу және декларациялау жүзеге асырылды (1-әдіс).
Тауарларды кедендік тазарту кезеңінде тауардың кедендік құнын төмендету белгілерін көретін тәуекелдердің құндық бейіндері, «туннельдік қалып» тауарына 2 ТД бойынша іске қосылды.
Кеден органы декларациялау кезеңінде бір ТД бойынша кедендік құнды анықтау үшін біртекті тауарлармен мәміле құны бойынша әдіс (3-әдіс), ал басқа ТД бойынша резервтік әдіс (6-әдіс) қолданылды.
Бұдан әрі тауарларды шығарғаннан кейін кеден органы кедендік тексеру жүргізді, оның нәтижелері бойынша баға ақпаратының пайдаланылған көзін көрсете отырып, 10 ТД бойынша тауарлардың кедендік құнына түзетулер жүргізілді және тексеру нәтижелері туралы хабарлама шығару жолымен кедендік төлемдер мен салықтар есептелді.
Кеден органы ұсынған құжаттар мен мәліметтерді зерделеу кезінде «L» компаниясы кедендік тазарту кезеңінде өзгертілген кедендік құнды айқындау әдісі мен оның шамасын наразылықсыз қабылдағандығы, яғни декларант кедендік құнның ұлғайтылған мөлшерімен және есептелген кедендік төлемдер мен салықтармен келіскендігі анықталды.
Кеден органы тексеру іс-шаралары барысында «L» компаниясы, сондай-ақ СЭҚ өзге де қатысушылары әкелген ұқсас тауарлармен салыстырғанда «L» компаниясы импорттаған тауарлардың құнына мониторингті және талдауды жүзеге асырды.
Талдау нәтижелері бойынша «L» компаниясы ресімдеген тауарлардың мәлімделген және түзетілген кедендік құнының ұқсас тауарлар құнымен салыстырғанда ауытқулары анықталды.
Тауарлардың мәлімделген кедендік құнын растау үшін кеден органы «L» компаниясының мекенжайына 22.06.2021ж. келесі құжаттарды ұсыну бойынша талап жолдады:
«L» компаниясы 02.06.2021ж. және 09.07.2021ж. хаттармен жөнелтуші елдің импорттық ТД, келісімшарттар, инвойстар, қаптама парақтары және экспорттық ТД ұсынылған.
«L» компаниясы кеден органына ұсынған құжаттардың ішінен 8 ТД бойынша «жеткізу шарттары» деген 20-бағанда «ҚР-дағы CIP елді мекені» мәлімделгені, яғни тауарларды ҚР-дағы елді мекенге дейін тасымалдауды сатушы жүзеге асырғаны және көлік шығыстары тауарлар бағасына енгізілгені анықталды.
Бұл ретте, «L» компаниясы ұсынған сатушылар қойған Е-фактураларда және жөнелту елінің (Түркия) экспорттық ТД-да жеткізу шарты «Түркиядағы FCA елді мекені» деп көрсетілген, яғни ИНКОТЕРМС 2010 сәйкес тауарларды берудің көрсетілген географиялық орнынан сатушының тауарларды сатып алушыға жеткізу шарттары кезінде тауарларды жеткізу пунктіне дейін тасымалдауды «L» компания жүзеге асырады.
«L» компаниясы тексеру барысында тауарларды тасымалдау бойынша жүргізілген қосымша шығыстар туралы құжаттар мен мәліметтер ұсынылмады, сондай-ақ шағымға қоса берілмеді.
2-ТД бойынша ресімделген «туннельдік қалып» тауары бойынша кедендік тазарту кезеңінде тәуекелдің құндық бейіні іске асырылды, осыған байланысты кедендік құн тиісінше алтыншы (резервтік) және үшінші (біртекті) әдістер бойынша айқындалды.
Бұл ретте 2-ТД бойынша жүргізілген түзетуді ескере отырып, «туннельдік қалып» – тауардың кедендік құны тиісінше 181 254,12 және 304 556,0 АҚШ долларын құрады, ал жөнелтуші елдің Е-фактуралары мен экспорттық ТД-да осы тауардың бағасы тиісінше 193 250,0 және 314 955,5 АҚШ долларын көрсетті, яғни тауардың түзетілген кедендік құнының шамасы тауарларды жеткізу бойынша көлік шығыстарын есепке алмағанда, тиісінше 11 995,88 және 10 399,5 АҚШ долларына (жалпы сомасы – 22 395,3$) аз.
Осылайша, «L» компаниясы 8 ДТ бойынша кедендік құнды кемітуге әкеп соқтырған тауарлардың құны туралы дәйексіз мәліметтерді мәлімдеді.
Кодекстің 67-бабы 1-тармағының 4) тармақшасына сәйкес әкелінетін тауарлардың кедендік құнын олармен жасалған мәміле құны бойынша айқындау кезінде осы тауарлар үшін іс жүзінде төленген немесе төленуге жататын бағаға әкелінетін тауарларды осындай тауарлар ЕАЭО кедендік аумағына келетін жерге дейін тасымалдауға (тасымалдауға) арналған шығыстар қосылады.
Кодекстің 67-бабының 3-тармағында 67-баптың 1-тармағында көрсетілген әкелінетін тауарлар үшін іс жүзінде төленген немесе төленуге жататын бағаға қосымша есепке жазулар дұрыс, саны айқындалған және құжатпен расталған ақпарат негізінде жүргізіледі деп көзделген. Мұндай ақпарат болмаған кезде әкелінетін тауарлармен жасалатын мәміле құны жөніндегі әдіс (1-әдіс) қолданылмайды.
«L» компаниясы тауарларды тасымалдау кезінде көлік шығыстары бойынша құжаттар мен мәліметтерді ұсынбағанын ескере отырып, әкелінетін тауарлармен мәміле құны бойынша әдіспен 8 ТД мәлімделген тауарлар бойынша кедендік құнды айқындау (1-әдіс) қолданылмайды.
Бағаланатын тауарлардың кедендік құнын айқындау үшін қолайлы баға ақпаратын анықтау мақсатында деректер базасын мынадай ТД бағандары бойынша сұрыптау жүргізілді: тауардың шығарылған елі (Түркия), тауарды жіберген ел (Түркия), бағыты (ИМ), СЭҚ ТН бойынша тауардың коды, тауардың атауы, кедендік құнды анықтау әдісінің коды, кедендік құнды түзету белгісінің коды (КО қабылданды).
Кеден органы нақты ақпарат көзін көрсете отырып және кеден органының иелігіндегі деректер негізінде жол берілетін икемділікпен резервтік әдісті (6-әдіс) қолдана отырып, 8 ТД бойынша ресімделген тауарлардың кедендік құнына түзету жүргізді.
Сондай-ақ, 30.04.2020 ж. (№11 тауар) және 11.05.2020 ж. (№3 тауар) ТД бойынша ресімделген тауарларға қатысты, сұратылған құжаттардың толық көлемде ұсынылмауына байланысты (экспорттық ТД, оларды сипаттай отырып, тауарлардың техникалық сипаттамалары және т. б.) кеден органының иелігіндегі ақпараттың негізінде резервтік құжаттарды қолдана отырып тексеретін тауарларға тауарлардың кедендік құнына түзету жүргізілді.
Бұдан басқа, тексерушілер тексеру барысында «L» компаниясына Кодекстің 65-бабы 9 және 10-тармақтарының талаптарына жауап беретін дұрыс, саны айқындалған және құжатпен расталған ақпаратты ұсыну мүмкіндігін беру үшін консультациялар өткізу туралы ұсыныспен 12.08.2021ж. хат жолдады.
«L» компаниясы кеден органының хабарламасына 18.08.2021ж. хатпен бағаланатын тауарлармен бірдей немесе біртекті мәмілелердің құны туралы құжатпен расталған мәліметтерді ұсына алмайтынын хабарлады.
Еуразиялық экономикалық комиссия Алқасының 10.12.2013ж. №289 шешімімен ТД – ға өзгерістер енгізу тәртібі мен жағдайлары көзделген тауарларға арналған декларацияда мәлімделген мәліметтерге өзгерістер (толықтырулар) енгізу тәртібі (бұдан әрі-Тәртіп) бекітілді.
Тәртіптің 11-тармағының б) тармақшасында тауарлар шығарылғаннан кейін ТД-да мәлімделген мәліметтерді өзгерту (толықтыру) жүргізілген кедендік бақылау нәтижелері бойынша ТД-да мәлімделген дұрыс емес мәліметтер анықталған жағдайда жүргізілетіні белгіленген.
Тәртіптің 21 және 22-тармақтарына сәйкес тауарлар шығарылғаннан кейін кеден органының бастамасы бойынша ТД-да мәлімделген мәліметтерге өзгерістер (толықтырулар) енгізу тауарлар шығарылғаннан кейін ТД-да мәлімделген мәліметтерге өзгерістер (толықтырулар) енгізу туралы кеден органының шешімі негізінде жүзеге асырылады және декларантқа қол қойғызып тапсырылады не тапсырыспен почта жөнелтімімен жіберіледі. қабылданған күнінен бастап 5 жұмыс күнінен аспайтын мерзімде табыс етілгені туралы хабардар ете отырып жүзеге асырылады.
Жоғарыда көрсетілген тәртіп нормаларын назарға ала отырып және кеден органы тауарларды шығарғаннан кейін «L» компаниясының кедендік құнды кемітуге әкеп соқтырған ТД-да дұрыс емес мәліметтерді мәлімдеу фактілерін анықтаса, кеден органы тауарлар шығарылғаннан кейін «L» компаниясы 21 ТД-да мәлімдеген мәліметтерге өзгерістер (толықтырулар) енгізу туралы шешім шығарды.
Жоғарыда баяндалғанды ескере отырып, кедендік тексеру нәтижелері бойынша кедендік әкелу бажын және ҚҚС есептеу заңды болып табылады.
Апелляциялық комиссияның шешімімен кедендік тексеру нәтижелері заңды деп танылды.