Даудың түрі: салықтық даулар
Салық төлеушінің санаты: заңды тұлға
Салық түрі: ҚҚС
Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі (бұдан әрі - уәкілетті орган) Қазақстан Республикасының аумағында өндірілген тауарларға, орындалған жұмыстарға және көрсетілген қызметтерге қосылған құн салығын (ҚҚС) есептеу туралы аумақтық мемлекеттік кірістер комитетінің (бұдан әрі - салық органы) тексеру нәтижелері туралы хабарламасына «К» Компаниясының апелляциялық шағымын алды.
Іс материалдарынан көрініп тұрғандай, салық органы «К» Компаниясына салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдерді, зейнетақы қорына түсетін түсімдерді, 2018ж.31.10. бастап 2020ж.31.12. дейінгі кезең үшін әлеуметтік аударымдар түсімдерін есептеудің дұрыстығы және уақтылы төлеу мәселесі бойынша кешенді тексеру жүргізді, оның нәтижелері бойынша (ҚҚС) 14 794,7 мың теңге және өсімпұлдар 388,9 мың теңге салық сомасын есептеу туралы хабарлама шығарылды.
«К» Компаниясы тексеру нәтижелері туралы осы хабарламамен келіспейді және бұл ретте мынадай дәлелдер келтіреді.
Шағымда жер қойнауын геологиялық зерттеуге арналған 2019 жылғы лицензияға, «КК» Компаниясының тапсырмасына, «Н» Компаниясымен жасалған 2019 жылғы жерүсті геофизикалық зерттеулер жүргізуге арналған Шартқа сәйкес «ООО» учаскесінде жерүсті геофизикалық зерттеулер жүргізілгені көрсетілген.
2019 жылғы лицензияны «К» Компаниясы түсіндіру нәтижелерінің болмауына және лицензиялық міндеттемелерді орындамау тәуекелдерін болдырмауына байланысты қайтару туралы шешім қабылдады, бұл туралы Қазақстан Республикасы Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігінің Геология комитетіне (бұдан әрі - Геология комитеті) хабарланды.
«К» компаниясы «Жер қойнауын геологиялық зерттеуге арналған жобаны» әзірледі және геологиялық-геофизикалық жұмыстар кешенін орындауды жалғастыру үшін 2019 жылғы лицензияда көрсетілген блоктарды қамтитын жаңа Лицензия алды, өйткені бұдан әрі түсіндіру нәтижелері 2019 жылғы лицензияда көрсетілген учаскелерден тыс перспективаны анықтаумен оң болды.
Сондай-ақ шағымда «К» Компаниясы талап қою мерзімінің шегінде жоғарыда көрсетілген шығындарды «КК» Компаниясының атына немесе осы учаскенің кенжатына қызығушылығы бар басқа да әлеуетті сатып алушыларға қайта ұсынатын болады не ескіру мерзімі өткеннен кейін бұрын есепке жатқызылған ҚҚС-ға түзету жүргізеді деп атап өтілді. Бұл ретте салық заңнамасында ҚҚС міндетті түзету мерзімі белгіленбеген.
Салықтық тексеру актісінен көрініп тұрғандай, «К» компаниясы 25.12.2017 ж. «Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің (Салық кодексі) 400, 404-баптарын бұза отырып, геологиялық зерттеуге арналған лицензияның қолданылуының тоқтатылуына байланысты 2020 жылғы 4-тоқсанда Қазақстан Республикасының Салық кодексі бойынша ҚҚС сомасына түзету (азайту) жүргізбеген бұрын есепке алынған ООО учаскесінде жер үсті геофизикалық зерттеулер жүргізу.
Шағымды қарау барысында мыналар анықталды.
Қаралып отырған жағдайда, «К» Компаниясы жер қойнауын геологиялық зерттеу жөніндегі операцияларды жүргізу мақсатында жер қойнауы учаскесін пайдалануға құқық беретін 2019 жылғы жер қойнауын геологиялық зерттеуге Лицензия (бұдан әрі - 2019 жылғы Лицензия) алды. Лицензияның мерзімі 2019 жылдан бастап - оны берген күннен бастап 3 жыл. Алып жатқан жер аумағы 471,146 км2 шамасында.
Техникалық кеңес отырысының 2020 жылғы хаттамасына (бұдан әрі - 2020 жылғы Хаттама) сәйкес «ООО» жобасы бойынша жүргізілген геологиялық барлау жұмыстарының қорытындылары бойынша алынған нәтижелерді растау үшін Ұңғымаларды бұрғылау ұсынылды:
- Шығыс учаскеде-тереңдігі 700 м 2 тік ұңғыма;
- Батыс учаскесінде-4 Тереңдігі 1000 м тік ұңғымалар;
2019 жылғы Лицензия іздеу ұңғымаларын бұрғылауға құқық бермейтіндіктен, «К» Компаниясы 2019 жылғы лицензияны қайтаруға және барлауға лицензия алғаннан кейін бұрғылау жұмыстарын жүргізуге шешім қабылдады.
2020 жылғы хатқа сәйкес «К» Компаниясы геология комитетіне 2019 жылғы лицензияның қолданылуын тоқтату және тоқтатуды растау туралы жүгінді.
Геология комитеті 2020 жылғы хатпен «К» Компаниясын 2019 жылғы лицензияның қолданылуын тоқтату туралы хабардар етті.
2017ж.27.12. «Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы» ҚР Кодексінің (бұдан әрі - жер қойнауы туралы Кодекс) 92-бабының 5-тармағына сәйкес жер қойнауын пайдаланушы лицензияны қайтарып алу туралы хабарлама алған күннен бастап қайтарып алынатын лицензия бойынша жұмысты дереу тоқтатуға және геологиялық зерттеу учаскесінің аумағынан көрсетілген аумақтағы барлық құрылыстарды, материалдар мен жабдықтарды алып тастауға міндетті.
Жер қойнауы туралы Кодекстің 90-бабының 3-тармағына сәйкес лицензияның қолданылуы тоқтатылғаннан кейін оның иесі болып табылатын тұлға лицензияның қолданылуы тоқтатылған күннен бастап үш айдан кешіктірмей жер қойнауын зерттеу жөніндегі уәкілетті органға геологиялық зерттеу нәтижелері туралы түпкілікті есеп беруге міндетті.
Бұл жағдайда «К» Компаниясы өз қаражаты есебінен орындаған 2019 жылғы лицензия бойынша 2019-2020 жылдарға арналған «Учаскені геологиялық зерттеу жоспары» бойынша геологиялық барлау жұмыстарының нәтижелері туралы түпкілікті есеп «К» Компаниясының атқарушы директоры тұлғасында 2021ж бекітілді (бұдан әрі - 2021ж. Есеп) және уәкілетті органға ұсынылды (мем. тіркелім №0, инв. №0).
Сондай-ақ, «К» Компаниясы ООО ауданда орналасқан 2021-2022 жылдарға арналған кен ООО алаңы қапталдарында іздеу жұмыстарының жоспарын әзірледі және бекітті.
Көрсетілген операцияларды жүргізу мақсатында «К» Компаниясында 2021 жылғы жер қойнауын геологиялық зерттеуге арналған ГИН(ТПИ) лицензиясы (бұдан әрі - 2021 жылғы Лицензия) бар. Учаскенің жалпы ауданы-1 171,76 км2. 2021 жылғы лицензия бойынша жер қойнауы учаскесі аумағының шекаралары 2019 жылғы лицензияда көрсетілген блоктарды қамтиды.
Жер қойнауы туралы Кодекстің 29-бабының 2-тармағына сәйкес жер қойнауын пайдалануға арналған лицензия жер қойнауының бір ғана учаскесін пайдалану үшін беріледі.
Бұл ретте жер қойнауы туралы Кодекстің 21-бабының 2-тармағында жер қойнауын пайдалану құқығы жер қойнауын пайдалануға арналған лицензияның немесе келісімшарттың қолданылуы тоқтатыла отырып, тоқтатылатыны көзделген.
Жер қойнауы туралы кодекстің 17-бабының 1-тармағына сәйкес жер қойнауын пайдалану құқығы жер қойнауы туралы Кодекспен қамтамасыз етілген, белгілі бір мерзім ішінде кәсіпкерлік мақсатта бөлінген учаске шегінде жер қойнауын ақылы негізде пайдалану мүмкіндігін білдіреді.
Жоғарыда айтылғандарды негізге ала отырып, 2019 жылғы лицензияның қолданылуының тоқтатылуына байланысты «К» Компаниясының 2019 жылғы лицензияда көрсетілген жер қойнауы учаскесін кәсіпкерлік мақсатта пайдалану құқығы да тоқтатылады.
Салық кодексінің 400-бабының 1-тармағына сәйкес, Салық кодексінің 367-бабы 1-тармағының 1) тармақшасына сәйкес ҚҚС төлеуші болып табылатын тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді алушының есепке жатқызылатын ҚҚС сомасы, егер олар салық кодексінің 367-бабы 1-тармағының 1) тармақшасына сәйкес тауарлар, жұмыстар және көрсетілетін қызметтер үшін пайдаланылса немесе олар осы мақсаттарға пайдаланылатын болса, төленуге жататын ҚҚС сомасы болып танылады. бойынша салық салынатын айналымның және осы тармақтың 1) - 4) тармақшаларында көрсетілген айналымның сомасы көрсетіледі.
Салық кодексінің 404 - бабының 2-тармағына сәйкес есепке жатқызылатын ҚҚС сомасын азайту осы тармақтың 1) - 6) тармақшаларында көрсетілген жағдайларда ҚҚС бұрын есепке жатқызылған тауарлар, жұмыстар, көрсетілетін қызметтер бойынша жүргізіледі.
Мәселен, салық кодексінің 404-бабы 2-тармағының 1) тармақшасында есепке жатқызылатын ҚҚС сомасын азайту салық салынбайтын айналым мақсатында пайдаланылғандарды қоспағанда, бұрын салық салынатын айналым мақсатында пайдаланылмаған тауарлар, жұмыстар, көрсетілетін қызметтер бойынша есепке жатқызылған тауарлар, жұмыстар, көрсетілетін қызметтер бойынша жүргізіледі деп белгіленген. оның болуына байланысты салық төлеуші Салық кодексінің 407 және 408-баптарына сәйкес бара-бар әдісті қолданған.
Салық кодексінің 404-бабының 4 және 5-тармақтарына сәйкес Салық кодексінің 404-бабының 2 және 3-тармақтарында белгіленген жағдайларда есепке жатқызылатын ҚҚС сомасын түзету осындай жағдайлар басталған салық кезеңінде жүргізіледі.
Қаралатын жағдайда, «К» Компаниясы (Тапсырыс беруші) және «Н» компаниясы (Орындаушы) 2019 жылғы Жерүсті геофизикалық зерттеулер жүргізуге шарт (бұдан әрі - 2019 жылғы шарт) жасасты. 2019 жылғы шарттың құны ҚҚС есебімен 134 236,7 мың теңгені құрады.
2019 жылғы Шарттың талаптары бойынша орындаушы («Н» компаниясы) тапсырыс берушінің тапсырмасы бойынша («К» Компаниясы) 2019 жылғы №1 Шартқа қосымша түрінде ресімделген техникалық ерекшелікке сәйкес ООО учаскесінде Жерүсті геофизикалық зерттеулер жүргізуге міндеттенеді. Барлық жұмыстарды орындау нәтижесі орындалған жұмыстарды қабылдау актісі бойынша Тапсырыс беруші қабылдаған жұмыстарды тиісінше орындау болып табылады. Жұмыстарды орындау мерзімі-2019 жылғы шарт жасалған сәттен бастап 2019 жылғы 30 желтоқсанға дейін.
Өз кезегінде «Н» Компаниясы «К» Компаниясының атына жалпы сомасы 134 236,7 мың теңгеге электрондық шот-фактуралар (ЭШФ) және орындалған жұмыстар актілері қойылды, оның ішінде ҚҚС 14 382,5 мың теңге.
Орындалған жұмыстардың (көрсетілген қызметтердің) актілеріне сәйкес «Н» Компаниясы ООО учаскесінде Жерүсті геофизикалық зерттеулер жүргізу бойынша қызметтер көрсетті.
«К» Компаниясы 2019-2020 жылдарға арналған айналым-сальдо ведомосының деректері бойынша 2019 жылғы лицензия шеңберінде ООО учаскесінде Жерүсті геофизикалық зерттеулер жүргізу бойынша жоғарыда көрсетілген шығыстарды 2610 «Барлау және бағалау активтері» бухгалтерлік шоты бойынша көрсетті.
Сонымен қатар, бұрын көрсетілгендей, «К» компаниясы 2020 жылғы уәкілетті органның 2019 жылғы лицензияның қолданылуын тоқтату туралы хабарламасын алды, соның салдарынан аталған лицензияда көрсетілген жер қойнауы учаскесін кәсіпкерлік мақсатта пайдалану құқығы да тоқтатылады.
Демек, бұрын есепке жатқызылған 2019 жылғы лицензия шеңберінде ООО учаскесінде жер үсті геофизикалық зерттеулер жүргізу қызметтері бойынша ҚҚС салық салынатын айналым мақсатында пайдаланылмаған.
Сонымен бірге, Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің 10-бабының 1-тармағына сәйкес кәсіпкерлік қызмет кәсіпкердің атынан, оның тәуекел етуімен және мүліктік жауапкершілігімен жүзеге асырылады.
Баяндалғанды ескере отырып, «Н» Компаниясы «К» Компаниясының атына көрсеткен ООО учаскесінде жер үсті геофизикалық зерттеулер жүргізу қызметтері бойынша бұрын есепке жатқызылған ҚҚС сомаларын 2020 жылғы 4-тоқсандағы түзету (азайту) бойынша салықтық тексеру нәтижелері негізделген болып табылады.
Шағымда «ҚР Мемлекеттік органдары үшін ЖЖМ шығыстарының және автокөлікті ұстауға арналған шығыстардың нормаларын бекіту туралы» ҚР Үкіметінің 2009ж.11.08. №1210 қаулысына (бұдан әрі - 2009ж.11.08. қаулы) сәйкес ЖЖМ бойынша шығыстардың нормалары тек мемлекеттік органдар үшін ғана қолданылады деп көрсетілген.
Салық кодексіне сәйкес кәсіпкерлік субъектілері үшін шегерімдер осындай шығыстарды растайтын тиісті құжаттар болған кезде кіріс алуға бағытталған қызметке байланысты жүргізілген нақты шығыстар бойынша айқындалады. ҚҚС салық салынатын айналым мақсатында пайдаланылған (пайдаланылатын) алынған тауарлар, жұмыстар мен қызметтер бойынша есепке жатқызылуға жатады.
Шағымда қызметкерлер, материалдық-жауапты тұлғалар тарапынан ЖЖМ үнемдеу және ұтымды жұмсауға ынталандыру, сондай-ақ «К» Компаниясы жұмысының тиімділігін арттыру мақсатында ЖЖМ шығыстарының нормалары бекітілгені атап өтілді.
Салықтық тексеру актісінен көрініп тұрғандай, «К» компаниясы Салық кодексінің 400, 404-баптарын бұза отырып, бұрын есепке жатқызылған, бекітілген нормалардан тыс жұмсалған ЖЖМ бойынша ҚҚС сомаларына түзету (азайту) жүргізбеген.
Шағымды қарау барысында мыналар анықталды.
ҚҚС төлеуші болып табылатын тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді алушының есепке жатқызуы Салық кодексінің 400-бабының талаптарымен регламенттелген.
Осылайша, Салық кодексінің 400-бабында, егер олар сату бойынша салық салынатын айналым мақсатында пайдаланылса немесе пайдаланылатын болса, алынған тауарлар, жұмыстар мен қызметтер үшін төленуге жататын және осы баптың 1-тармағының 1)-6) тармақшаларында көрсетілген ҚҚС сомасы есепке жатқызу болып танылатыны белгіленген.
Салық кодексінің 404-бабының 1-тармағына сәйкес есепке жатқызылатын ҚҚС сомасын түзету салық кодексінің 404-бабында және 405-бабында белгіленген жағдайларда есепке жатқызылатын ҚҚС сомасын ұлғайту немесе азайту болып табылады.
Салық кодексінің 404-бабы 2-тармағына сәйкес есепке жатқызылатын ҚҚС сомасын азайту бұрын есепке жатқызылған тауарлар, жұмыстар, көрсетілетін қызметтер бойынша мынадай жағдайларда жүргізіледі:
1) Салық кодексінің 407 және 408-баптарына сәйкес салық төлеуші бара-бар әдісті қолдануына байланысты салық салынбайтын айналым мақсатында пайдаланылғандарды қоспағанда, салық салынатын айналым мақсатында пайдаланылмаған тауарлар, жұмыстар, көрсетілетін қызметтер бойынша;
2) тауарлар бойынша олар бүлінген, жоғалған жағдайда (төтенше жағдайлар нәтижесінде туындаған жағдайларды қоспағанда);
3) табиғи монополия субъектісі шеккен нормативтен тыс шығындар бойынша;
4) жарғылық капиталға салым ретінде берілген мүлік бойынша;
5) салық міндеттемесін заттай нысанда орындау есебіне жер қойнауын пайдаланушы беретін пайдалы қазбалардың көлемі бойынша;
6) Салық кодексінің 383-бабының 2-тармағында көзделген жағдайлар басталған кезде тоқтатылады.
Осылайша, Салық кодексінің нормаларымен есепке жатқызылатын ҚҚС түзету жүргізілетін жағдайлардың нақты тізбесі айқындалды.
Қаралып отырған жағдайда, салықтық тексеру актісінен және тексеру жүргізген қызметкер ұсынған материалдардан (1310 шоты бойынша айналым-сальдолық ведомостар мен материалдық ведомостар, дизель отынының артық жұмсалу себептері туралы актілер, ЖЖМ нормаларын бекіту туралы бұйрықтар) «К» Компаниясы өндірістік қажеттілікке байланысты 2019 жылғы бұйрық шығарғаны жөн. «ЖЖМ нормаларын бекіту туралы».
«К» Компаниясының қызметкерлері (бұрғылау партиясының бастығы, бас механик және т.б.) қол қойған дизель отынының артық шығуының себептері туралы актілерден дизель отынының артық шығуының себептері ауа-райы жағдайлары, қозғалтқыш форсункаларының тозуы, бұрғылау агрегатына электр энергиясын беру, тұрғын вагон және дәнекерлеу жұмыстары болып табылғаны келіп шығады.
Сонымен қатар, «К» Компаниясы бекіткен нормативтерден артық ЖЖМ артық шығыны Салық кодексінің 404-бабының 2-тармағында көрсетілген, ҚҚС түзету жүргізілетін жағдайларға жатпайды.
Бұдан басқа, салықтық тексеру актісінде «К» компаниясының ЖЖМ бойынша нормативтен тыс шығыстарды салық салынатын айналым мақсатында емес жұмсағаны туралы құжатпен расталған фактілер жоқ.
Осылайша, компания бекіткен «К» нормаларынан артық шеккен және бұрын есепке жатқызылған ЖЖМ бойынша ҚҚС сомаларын түзету (азайту) бойынша салықтық тексеру нәтижелері негізсіз болып табылады.
2022 жылы өткен Апелляциялық комиссия отырысының нәтижелері бойынша салық органының бекітілген нормалардан тыс шеккен ЖЖМ бойынша ҚҚС сомаларын түзету (азайту) бөлігінде тексеру нәтижелері туралы шағым жасалған хабарламаның күшін жою туралы шешім қабылданды.