Даудың түрі: салықтық даулар
Салық төлеушінің санаты: заңды тұлға
Салық түрі: ҚҚС
Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі (бұдан әрі – уәкілетті орган) мұнай секторы ұйымдарынан (КТС) түсетін түсімдерді, Қазақстан Республикасының аумағында өндірілген тауарларға, орындалған жұмыстарға және көрсетілген қызметтерге қосылған құн салығын (ҚҚС) қоспағанда, резидент заңды тұлғалардан алынатын корпоративтік табыс салығын есептеу туралы аумақтық мемлекеттік кірістер департаментінің (бұдан әрі – салық органы) тексеру нәтижелері туралы хабарламаға «Т» Компаниясының апелляциялық шағымын алды.
Іс материалдарынан көрініп тұрғандай, салық органы «Т» Компаниясына 2017ж.01.10. бастап 2020ж.31.12. дейінгі кезең ішінде қайтаруға ұсынылған қосылған құн салығы сомаларының дұрыстығын растау (бұдан әрі – ҚҚС бойынша асып кету) мәселесі бойынша тақырыптық салықтық тексеру жүргізді, оның нәтижелері бойынша 373 060,6 мың теңге сомасында бюджетке төленуге жатпайтын, қайтаруға расталмаған есептелген салық сомасынан есепке жатқызылатын ҚҚС асып кету сомасы туралы хабарлама шығарылды.
«Т» Компаниясының Салық кодексінің 136-бабын, 152-бабы 12-тармағының 1) тармақшасын бұзғаны үшін «Пирамида» талдамалық есебін талдау нәтижелері бойынша және басқа да себептер бойынша анықталған бұзушылықтарға байланысты ҚҚС-ның 373 060,6 мың теңге мөлшеріндегі асып кеткен сомасын қайтаруға расталмағаны шағымдалатын салық сомасын және өсімпұлдың тиісті сомасын есептеу үшін негіз болып табылды.
«Т» Компаниясы салық органының тұжырымдарымен келіспей, апелляциялық шағыммен жүгінді, онда салық органының ҚҚС асып кеткен сомасын қайтарудан бас тарту бөлігіндегі шешімінің күшін жоюды сұрайды.
Шағымда «Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» (Салық кодексі) Қазақстан Республикасының 2017ж.25.12. Кодексінің 429-бабы 2-тармағының мақсатында «Т» Компаниясы алғаш рет 2019 жылғы 1-тоқсан үшін салық есептілігіндегі ҚҚС артық сомасын қайтару туралы талап ұсынған болатын.
2017ж.01.10. бастап 2020ж.31.03. аралығындағы кезеңде өткен салықтық тексерулердің нәтижелері бойынша «Т» Компаниясына 654 313,5 мың теңге сомасында ҚҚС қайтарылды. Бұл ретте, 2021ж.17.03. жағдай бойынша шағымдалған салықтық тексеру басталған сәтте) дербес шоттағы ҚҚС-ның артуы 498 089,0 мың теңгені құрады. «Т» Компаниясы 373 060,6 мың теңге мөлшерінде, яғни салық заңнамасында белгіленген шекте ҚҚС қайтаруға талап қойды.
«Т» Компаниясының пікірінше, салықтық тексеру актісінің 2.14-тармағының 5) тармақшасында көрсетілген 131 583,9 мың теңге сомаға ҚҚС қайтарудан бас тарту себептерінің бірі - бұл компанияның пікірі бойынша негізсіз болып табылатын және Салық Кодексінің 429-бабының 2-тармағына қайшы келетін дербес шотта асып кетудің болмауы.
Шағымнан келіп шығатыны, Салық кодексінің 48-бабына сәйкес салық төлеуші (салық агенті) салықтар мен бюджетке төленетін төлемдерді, өсімпұлды есепке жатқызуды және (немесе) қайтаруды талап етуге құқылы. «Т» Компаниясы жер қойнауын пайдаланушы болғандықтан, талап қою мерзімі бес жылды құрайды. ҚҚС артық сомасын қайтару талабы 2017ж.01.10. бастап берілген, бұл салық заңнамасының нормасына сәйкес келеді.
Тиісінше, «Т» Компаниясы көрсетіп отырғандай, тексеру актісінің 2.14-тармағының 4) тармақшасында көрсетілген 57 659, 4 мың теңге сомасына ҚҚС қайтарудан бас тарту себебі салық кодексінің 48-бабы 1-тармағының 3) тармақшасына және 3-тармағына сәйкес келмейді және заңсыз болып табылады.
Компания шағымда атап өткендей, салық кодексінің 152-бабының 5-тармағына сәйкес тауарлар экспорты жағдайында осы Кодекске сәйкес қайтаруға жататын ҚҚС сомасын айқындау кезінде кеден органының тауарларды Еуразиялық экономикалық одақтың кедендік аумағынан әкету фактісін растайтын мәліметтері экспорттың кедендік рәсімінде ескеріледі.
Мәселен, 2019ж.25.04. келісім-шарт бойынша кеден органы 44 тонна кремний көлемінде тауар экспортын растамады, ҚҚС расталмаған сомасы 3 338,6 мың теңге = (44*632313,18 (бір тоннаның орташа бағасы) *12%). Сонымен қатар, компания салықтық тексеру жүргізу кезінде кеден органына тауарларды кедендік аумақтан нақты әкетуді растау туралы сұрау жіберді, 2021ж.16.03. берілген жауап 2019ж01.07. және 2019ж.02.07. кедендік декларациялар бойынша тауарды кесіп өту күнін растады.
Тиісінше, «Т» Компаниясының пікірі бойынша 3 375,0 мың теңге сомаға ҚҚС қайтарудан бас тарту (экспорт күні бойынша бағам) «Т» Компаниясының пікірі бойынша тауарларды кедендік аумақтан әкету фактісін растаудың болмауы себебінен салықтық тексерумен заңсыз болып табылады.
«Т» Компаниясы 50 409,8 мың теңге сомасына ҚҚС қайтарудан бас тарту себептерінің бірі – «Пирамида» қалыптастырылған талдамалық есебінің болмауы және Қазақстан Республикасы заңнамасының нормаларына қайшы келетін салық төлеуден жалтару белгілерінің болуы екенін атап өтті.
Шағымнан 2.11-тармақта айтылған. Актіде аналитикалық есеп нәтижелері бойынша 2 жеткізуші бойынша 6 811,1 мың теңге сомасына тауарларды, жұмыстарды, қызметтерді жеткізушілерге қарсы тексеру жүргізуге жіберілген сұрау салулар бойынша бұзушылықтар анықталғаны көрсетілген. Алайда, актіге салық органының жауабы қоса берілмейді, «Т» Компаниясының тікелей жеткізушісінде қандай салық кезеңдерінде және сомаларда осы бұзушылықтар бар екендігі түсіндірілмеген.
ҚҚС қайтарудан бас тартудың көрсетілген себебімен «Т» Компаниясы келіспейді, өйткені осы жеткізушілермен салыстыру актілері жүргізілді, өзара есеп айырысуларда бұзушылықтар анықталған жоқ.
«Т» Компаниясы шағымында актіде жеткізушілерде 50 283,6 мың теңге сомасына бұзушылықтар, ал аналитикалық есептің 2 деңгейінен бастап 12 тікелей жеткізушіде Пирамида, яғни 1 деңгейдегі бұзушылықсыз бұзушылықтар көрсетілгенін атап өтті. Сондай-ақ, «Т» Компаниясының пікірі бойынша, «Пирамида» аналитикалық есебін қалыптастыру бөлігінде ҚҚС қайтару актімен дұрыс айқындалмаған, осы есептің 2 деңгейінен кейінгі жеткізушілерді бұзушылықтарға көшу дұрыс жүргізілмеген және т.б.
«Т» Компаниясының дәлелдерін тексеріп, салық органы ұсынған материалдарды зерттеп, уәкілетті орган келесі қорытындыға келді.
Уәкілетті орган шағым бойынша дәлелді шешім шығару мақсатында. 2017ж.25.12. Салық кодексінің 181, 186-баптарына сәйкес «Т» Компаниясына қайтаруға ұсынылған қосылған құн салығы сомаларының дұрыстығын растау дұрыстығы мәселесі бойынша тақырыптық тексеру тағайындалды.
Мемлекеттік кірістер комитеті жүргізген тексеру нәтижелері бойынша тақырыптық тексеру актісі жасалды. Тақырыптық тексеру актісінен келіп шығатыны, 2017ж.01.10. бастап 2020ж.30.06. аралығындағы 2021ж.09.06. шағымданған салықтық тексеру нәтижелері бойынша қайтаруға жатпайтын ҚҚС асып кеткен сомасы 373 060,6 мың теңге мөлшерінде айқындалды.
Салық кодексінің 48-бабының 1) тармақшасына сәйкес салық органы салықтар мен бюджетке төленетін төлемдердің есептелген, есепке жазылған сомасын есептеуге, есепке жазуға немесе қайта қарауға құқылы уақыт кезеңі салық міндеттемесі мен талабы бойынша талап қою мерзімі болып танылады.
Бұл ретте, Салық кодексінің 48-бабының 3-тармағында салық төлеушілердің мынадай санаттары үшін осы бапта белгіленген ерекшеліктер ескеріле отырып, талап қою мерзімі бес жылды құрайтыны:
1) Салық кодексіне сәйкес салық мониторингіне жататыны;
2) қызметін жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшартқа сәйкес жүзеге асыратын заңды тұлғалар жататыны айқындалған.
Салық кодексінің 1 – бабының 22, 23 және 24-тармақтарына сәйкес (2020ж.01.01. бастап қолданыста болған редакцияда) жер қойнауын пайдаланушылар-бұл Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес Қазақстан Республикасының аумағында мұнай операцияларын қоса алғанда, жер қойнауын пайдалану және (немесе) су пайдалану жөніндегі операцияларды жүргізу құқығына ие жеке немесе заңды тұлғалар.
Тақырыптық тексеру барысында «T» Компаниясы 2015ж.04.02. жер қойнауын пайдалану жөніндегі операцияларды жүргізуге арналған келісімшартты және қатты пайдалы қазбаларды барлауға арналған лицензияны ұсынды, осылайша «T» Компаниясы қызметін жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшартқа сәйкес жүзеге асыратындықтан, салық органының салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдердің есептелген, есептелген сомаларын қайта қарауының талап қою мерзімі бес жылды құрайды.
2019 жылғы 4 - тоқсан және 2020 жылғы 1-тоқсан үшін ҚҚС бойынша декларацияға (300.00-нысан) «қайтаруға ұсынылған ҚҚС сомалары бойынша мәліметтер» 300.09-нысанын (бұдан әрі-9-қосымша) «T» Компаниясының дұрыс толтырмауы салықтың шағымданған сомасын және өсімпұлдың тиісті сомасын есептеу үшін негіз болып табылды.
Мәселен, 2019 жылғы 4-тоқсандағы ҚҚС декларациясының (300.00 Н.) деректеріне сәйкес. ҚҚС асып кеткен сомасы 229 078,1 мың теңгені құрады, бұл ретте, салықтық тексеру актілерінің деректері бойынша 20.05.2020 жылға, 13.11.2020 жылға 2019 жылдың 4-тоқсанына ҚҚС бойынша дайындалған (сомасы 199 496,9 мың теңге.
Тиісінше, тақырыптық тексерумен ҚҚС бойынша декларацияға 9-қосымшада (300.00 Н.) көрсетілуге жататын 2019 жылғы 4-тоқсандағы ҚҚС асып кету сомасы 29 581,2 мың теңге (2019 жылғы 24-тоқсан) сомасында айқындалды.229 078,1-199 496,9) немесе компания 131 583,9 мың теңге мөлшеріндегі ҚҚС артық сомасын қайтаруға ұсынды (161 165,1 - 29 581,2).
Сондай-ақ, тақырыптық тексеру актісінде ҚҚС бойынша декларацияның деректеріне сәйкес (300.00 Н.) 2020 жылдың 1 тоқсаны үшін ҚҚС артық сомасы 73 874,7 мың теңгені құрады, бұл ретте ҚҚС бойынша декларацияға 9-қосымшаға сәйкес (300.00 Н.) көрсетілген салық кезеңі үшін ҚҚС артық сомасы 73 872,5 мың теңге мөлшерінде немесе 2,2 мың теңге сомасына кем қайтарылуға ұсынылды.
Айта кету керек, бұған дейін «T» Компаниясына 2020 жылдың 1 тоқсанына 52 910,9 мың теңге сомасында ҚҚС қайтарылды.
Демек, тақырыптық тексерумен ҚҚС бойынша декларацияға 9-қосымшада (300.00 Н.) көрсетілуге жататын 2020 жылдың 1 тоқсаны үшін ҚҚС асып кету сомасы 20 963,8 мың теңге сомасында айқындалды (73 874,7 - 52 910,9) немесе «T» Компаниясы 52 908,7 мың теңге мөлшеріндегі ҚҚС артық сомасын қайтаруға ұсынды (73 872,5 - 20 963,8).
Осылайша, тақырыптық тексеру нәтижелері бойынша артық ұсынылуына байланысты қайтаруға жатпайтын ҚҚС асып кеткен сомасы 184 492,6 мың теңге мөлшерінде расталды (131 583,9 + 52 908,7).
Тақырыптық тексеру актісінен Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің 2018ж.02.02. №118 бұйрығымен бекітілген «қосылған құн салығының асып кеткен сомаларының және тәуекел дәрежесі критерийлерінің дұрыстығын растау мақсатында тәуекелдерді басқару жүйесін қолдану қағидаларының» (бұдан әрі - ТБЖ қағидалары) 10-тармағына сәйкес қайтаруға ұсынылған ҚҚС асып кеткен сомасын растау мақсатында бұдан әрі талдамалық есепті қалыптастыру, ірі салық төлеушілердің мониторингінде тұрған салық төлеушілерге келетін ҚҚС асып кеткен өз өндірісінің тауарларын өндіретін, оның ішінде салық төлеуші - ауыл шаруашылығы тауарын өндіруші (ұн өндірушілерді, ірі қара және ұсақ малдың терісін және түсті және қара металдардың сынықтарын қайта өңдейтін тұлғаларды қоспағанда) жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарт шеңберінде қызметін жүзеге асыратын тұлғалар жатады.
Тақырыптық тексеру актісінде көрсетілгендей, ҚҚС артуының жалпы сомасы тексерілетін кезеңде 978 204,2 мың теңгені құрайды, оның ішінде салықтық тексеру барысында жеткізушілер бойынша «Пирамида» аналитикалық есебін одан әрі қалыптастыру тоқтатылды, олар бойынша ҚҚС сомасы 822 054,4 мың теңгені құрайды:
- 5 609,2 мың теңге сомаға ҚҚС ірі салық төлеушілердің мониторингінде тұрған 19 салық төлеуші;
- 816 364,8 мың теңге сомасына ҚҚС өз өндірісінің тауарларын өндіретін 6 кәсіпорын;
- 80,4 мың теңге сомасына ҚҚС байланыс қызметтерін жеткізуді жүзеге асыратын 1 кәсіпорын.
Бұл ретте, ТБЖ қағидаларының 9-тармағына сәйкес тақырыптық тексерумен 123 салық төлеуші бойынша ҚҚС сомасы 156 149,9 мың теңгеге «Пирамида» есебінің нәтижелері талданып, олар бойынша ҚҚС ең аз сомасы 117 910,2 мың теңге мөлшерінде 52 салық төлеуші бойынша бұзушылықтар анықталды (кәсіпорындар тізбесі тақырыптық тексеру актісінде 2.11-бөлімде көрсетілген).
Сондай-ақ, тақырыптық тексеру актісінен ҚҚС бойынша декларацияда (300.00 Н.) өткізу бойынша ҚҚС сомасы мен жазып берілген шот-фактуралар бойынша «ЭШФ» АЖ деректері арасында 6 811,1 мың теңге сомасына айырмашылықтар анықталған 2 тікелей жеткізуші бойынша ҚҚС асып кеткен сомасы қайтаруға жатпайды.
Осылайша, тақырыптық тексеру нәтижелері бойынша ТБЖ қолдану нәтижесінде анықталған бұзушылықтардың болуына байланысты қайтаруға жатпайтын ҚҚС асып кету сомасы 124 721,3 мың теңгені құрайды (117 910,2 + 6 811,1).
Тақырыптық тексеру актісінен көрініп тұрғандай, 2021ж.09.06. шағымданған салықтық тексеру нәтижелері бойынша 30 027,0 мың теңге мөлшерінде тауарларды кедендік аумақтан әкету фактісін растаудың болмауына байланысты қайтаруға жатпайтын ҚҚС сомасы айқындалды.
Бұл ретте компания шағымда 3 338,6 мың теңге сомасында ҚҚС қайтаруға расталмаған тауарларға арналған декларация бойынша тауарларды кедендік аумақтан әкету фактісіне қатысты мән-жайларды баяндады.
Айта кету керек, тақырыптық тексеру барысында салық органына 2021ж.05.11. алынған жауапқа сәйкес 44 тонна көлемінде тауарлардың кедендік аумақтан әкетілгені расталды, қиылысу күні 2019ж.02.07.
Тиісінше, кедендік аумақтан тауарларды әкету фактісін растау себебі бойынша 3 338,6 мың теңге мөлшеріндегі ҚҚС сомасының асып кетуін қайтарудан бас тарту бөлігінде 2021ж.09.06. шағымдалған салықтық тексеру актісінің нәтижелері тақырыптық тексеру актісімен расталмады.
Экспортталған тауарлар бойынша валюталық түсімнің түспеуі себебінен ҚҚС асып кеткен сомаларын қайтарудан бас тартуға қатысты «T» Компаниясы шағымда мән-жайлар мен растайтын құжаттарды келтірмегенін атап өткен жөн, осыған байланысты тақырыптық тексеру актісімен 46,6 мың теңге сомасында қайтарудан бас тарту бөлігінде 2021ж.09.06. шағымдалған салықтық тексеру актісінің нәтижелері расталды.
Тиісінше, тақырыптық тексеру нәтижелері бойынша анықталған бұзушылықтарға байланысты қайтаруға жатпайтын ҚҚС сомасы 335 948,9 мың теңге мөлшерінде анықталды(184 492,6 + 124 721,3 + 26 688,4 + 46,6).
Жоғарыда баяндалғанның негізінде, тақырыптық тексерумен 37 111,7 мың теңге мөлшерінде ҚҚС артық сомасын қайтарудан бас тарту (373 060,6 - 335 948,9) салықтық тексеру нәтижелері бойынша 2021ж.09.06. негізсіз деп танылды.
Апелляциялық комиссия отырысының нәтижелері бойынша 37 111,7 мың теңге мөлшеріндегі ҚҚС асып кеткен сомасын қайтарудан бас тарту бөлігінде тексеру нәтижелері туралы шағым жасалған хабарламаның күшін жою, қалған бөлігінде өзгеріссіз қалдыру туралы шешім қабылданды.