Кедендік алымдар
Заңды тұлға
Тауарларды жіктеу
Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі (бұдан әрі – уәкілетті орган) «T» компаниясының аумақтық мемлекеттік кірістер департаментінің (бұдан әрі – кеден органы) кедендік төлемдер мен салықтарды есептеу туралы тексеру нәтижелері туралы хабарламасына шағымын алды.
Іс материалдарынан көрініп тұрғандай, кеден органы «Газохол Е – 5» тауарды жіктеудің дұрыстығы мәселесі бойынша кедендік тексеру жүргізді, оның нәтижелері бойынша жалпы сомасы 630 931,4 мың теңгеге хабарлама шығарылды.
«Т» компаниясы кеден органының тұжырымдарымен келіспей, апелляциялық шағыммен жүгінді, онда кеден органы шешімінің күшін жоюды сұрайды.
Осылайша, «Т» компаниясы тексерілетін кезеңде тауарларға арналған декларациялар (бұдан әрі – ТД) «АСТАНА-1» АЖ «жасыл дәлізде» тіркелгенін және шығарылғанын хабарлайды, оларға қатысты кодекстің 451, 452-баптарына және ҚР ҚМ 01.02.2018ж. №100 бұйрығына сәйкес тауарларды шығарғанға дейін де, шығарғаннан кейін де кедендік бақылау жүргізу көзделмеген.
Кеден органы кедендік қарауды тағайындау кезінде де, кедендік тексеруді жүргізу кезінде де кедендік бақылауды тағайындаудың негіздемесімен Кодекстің 416-418-баптарын және жоғары тұрған кеден органының хаттарын көрсетеді, бұл ЕАЭО Кеден кодексінің 310-бабында да, ҚР Кеден кодексінің 393-бабында да көзделмеген.
Бұл ретте «АСТАНА-1» АЖ тәуекелдерді басқару жүйесімен кедендік бақылау тағайындалмаған және оны «Т» компаниясына тағайындау туралы хабарлама берілмеген, осыған байланысты Кодекстің 416-418-баптары кедендік бақылауды тағайындау үшін негіз бола алмайды.
Кеден органының кедендік тексеруді тағайындау фактісі бойынша «Т» компаниясы прокуратураға өтініш берді, ол оны қарап, оны жою туралы ұсыныс жасады.
Атап айтқанда, кедендік тексеруді тағайындау туралы ұйғарымда Кодекстің 418 – бабы және жоғары тұрған кеден органының 14.08.2019ж. хаты көрсетілген, онда Тәжікстан Республикасы кеден қызметінің хаты және 04.03.2019ж. және 11.04.2019ж. тауарды сыныптау туралы алдын ала шешімдер негізінде тауарды анық емес декларациялау туралы «Газохол Е-5» (Биобензин Би-95) көрсетілген.
Кедендік тексеру актісінде кеден органы тауарды жіктеу туралы алдын ала шешімдердің, ЕЭК-тің 16.04.2019ж. шешімінің, кедендік сарапшылардың 21.05.2019ж. қорытындысының және Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігінің, Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің, жоғары тұрған кеден органының және ҚР ҚМ Қаржы мониторингі комитетінің хаттарының негізінде тауардың дұрыс жіктелмегенін көрсетеді.
«Т» компаниясы көрсетілген негіздер мынадай негіздер бойынша дәрменсіз болып табылады деп есептейді.
СЭҚ ТН 3811 тауар позициясында тауарды декларациялау кезінде «Т» компаниясы жоғары тұрған кеден органының түсіндірмелерін басшылыққа алды, олар ЕАЭО Кеден кодексінің 21-бабына сәйкес тауарларды жіктеу кезінде міндетті болып табылады.
СЭҚ ТН 3811 тауар позициясына түсініктемеге сәйкес «Газохол» – бұл мұнай өнімдері сияқты мақсаттарда пайдаланылатын басқа сұйықтықтарға жататын спирт негізіндегі отын. СЭҚ ТН 2710 тауар позициясына түсіндірмеге сәйкес осы позицияға 3824 тауар позициясының диэтилді эфирден, 70% массадан немесе одан да көп мұнай өнімдерінен, сондай-ақ басқа компоненттерден тұратын бензин қозғалтқыштарын іске қосуға арналған сұйықтық сияқты кейбір өнімдері енгізілмейді, бұл ретте негізгі компонент диэтилді эфир болып табылады.
Кеден одағының 013/2011 «автомобиль бензиніне, дизель және кеме отынына, реактивті қозғалтқыштарға арналған отынға және мазутқа қойылатын талаптар туралы» техникалық регламентін негізге ала отырып, СЭҚ ТН 2710 тауар позициясының отындарында этанолдың рұқсат етілген көлемдік шоғырлануы 5% - дан аспайды. Осылайша, «Газохолды» СЭҚ ТН 2710 тауар позициясына жатқызуға болмайды, өйткені этанолдың көлемдік концентрациясының мазмұны бойынша жоғарыда көрсетілген регламентке қайшы келеді.
Бұған дейін айтылғандай, «Т» компаниясы тауарды декларациялауды 2018 жылғы тамыздан бастап 2019 жылғы мамырға дейінгі кезеңде жүзеге асырған, осыған байланысты оларға ЕЭК-тің 16.04.2019ж. №65 шешімінің күші қолданылмайды.
Тауар кодын өзгерту үшін 21.05.2019ж. бұрын жүргізілген кедендік тексеру бойынша тағайындалған кедендік сарапшылардың 10.06.2019ж. қорытындысы негіз болды, ол басқа декларациялар бойынша және басқа уақыт кезеңінде декларацияланған «Газохол Е-5» тауар партиясының кодын өзгерту үшін негіз бола алмайды.
Бұдан басқа, кедендік сарапшылардың 21.05.2019ж. және 10.07.2019ж. қорытындылары ТД – да 17.04.2019ж. мәлімделген «Газохол Е-5» (Биобензин Би-95) тауар сынамаларының үлгілеріне қолданылады, тиісінше бұл қорытындылар басқа ТД-да мәлімделген тауарлардың басқа партияларына таралмайды.
«Т» компаниясы ҚР АШМ-нің 26.07.2019ж. хатында айтылған «Газохол» биоотын болып табылмайтынын және бұл мәселеде құзырлы емес орындаушы дайындағанын түсіндіреді.
Бұл ретте шығарылатын биоотын түрлерінің тізбесіне және «Т» компаниясының өндіріс паспортына сәйкес «Газохол Е – 5» (Биобензин Би-95) тауары биоотын болып табылады. Тізбе мен паспортты ҚР АШМ бекітті.
Осыған байланысты ҚР АШМ жауабы заңсыз болып табылады.
2018-2019 жылдар аралығында отандық МӨЗ-де «Газохол» тауары өндірілмегені көрсетілген ҚР ЭМ 29.08.2019 ж. хатқа қатысты «Т» компаниясы биоотын өндірісі саласындағы уәкілетті орган ҚР АШМ, ал ҚР ЭМ Мұнай өнімдерін өндіру саласындағы уәкілетті орган болып табылатынын атап өтті.
Тиісінше, ҚР ЭМ жауабы «Газохол Е-5» (Биобензин Би-95) тауар кодын өзгертуге негіз бола алмайды.
Бұл ретте «Т» компаниясы кеден органының электрондық базасында «Т» компаниясының «Газохол Е-5» (Биобензин Би – 95) тауар компоненттерін сатып алу фактісін растайтын электрондық шот-фактуралар және «Т» компаниясының мекенжайына компоненттерді жеткізу фактісін растайтын электрондық жүкқұжаттар бар екенін хабарлайды.
Құжаттарда көрсетілген сатып алынған компоненттердің пропорциясы ДТ-да мәлімделген өндірілген тауар сапасының «биоэтанолдың қауіпсіздігі туралы» ҚР техникалық регламентінің ҚР СТ 1908 МЕМСТ талаптарына сәйкестігін дәлелдейді.
Баяндалғанның негізінде, «Т» компаниясы 18.09.2020ж. тексеру нәтижелері туралы хабарламаның күшін жоюды сұрайды.
СЭҚ қатысушысының дәлелдерін қарап, кеден органы ұсынған материалдарды зерттеп, уәкілетті орган мынадай қорытындыға келді.
Кодекстің 40-бабына сәйкес тауарларды жіктеу деп қаралатын тауарларды СЭҚ ТН бойынша нақты тауар позицияларына, субпозицияларға және ішкі субпозицияларға кезең-кезеңімен жатқызу түсініледі.
Тауарларды жіктеу негізгі критерийлер негізінде жүзеге асырылады:
1) өнім орындайтын функция;
2) тауар жасалған материал.
Бұл ретте СЭҚ ТН интерпретациясының негізгі қағидаларын (бұдан әрі – ЖПҚ) және бөлімдерге, топтарға ескертпелерді (оның ішінде тауарлық позицияларға, субпозицияларға ескертпелерді), сондай-ақ ерекше сыныптау мәселелерін түсіндіретін қосымша ескертпелерді қолдану негізінде тауарларды өңдеу дәрежесін ескере отырып, тауарлық кіші субпозицияларға бір мәнді жатқызу қағидаты сақталады.
Тауарларды сыныптаудың дұрыстығын тексеруді кеден органы шығарғанға дейін де, шығарғаннан кейін де Кедендік бақылау жүргізу шеңберінде жүзеге асырады.
Қаралып отырған жағдайда «Т» компаниясы «I» компаниясымен (Тәжікстан) жасалған 01.02.2018 жылғы Келісімшарт және 20.03.2019ж. осы келісімшартқа қосымша шеңберінде Тәжікстан Республикасына «Газохол Е – 5» тауарын әкетуді жүзеге асырды.
«Экспорт» кедендік рәсімі шеңберінде тауарды декларациялау 07.08.2018ж. мен 17.05.2019ж. аралығында рәсімделген 17 ДТ бойынша жүргізілді.
Бұдан әрі тауарларды шығарғаннан кейін кеден органы «Т» компаниясының экспортталған тауар бойынша СЭҚ ТН кодын – «Газохол Е-5» мәлімдеуінің дұрыстығы мәніне кедендік тексеру жүргізді.
10.06.2019ж. алдыңғы кедендік тексеру нәтижелері бойынша анықталған фактілер мен мән-жайлар кедендік тексеруді тағайындау және жүргізу үшін негіз болды.
Мәселен, бұрын кеден органы ресімдеген 17.04.2019ж. кеден органының ТУД – ға қатысты Кодексінің 417-бабына сәйкес 01.02.2018ж. келісімшарт бойынша экспортталған «Е-5 Газохолы» тауарын сыныптау мәселесі бойынша кедендік тексеру тағайындалды және жүргізілді.
Алдыңғы кедендік тексеру барысында «Т» компаниясы декларациялаған «Газохол Е – 5» тауары іс жүзінде мұнай өнімі болып табылатыны анықталды, бұл орталық кедендік зертхананың (бұдан әрі - ОКЗ) 21.05.2019ж. қорытындысымен расталады.
Осы ОКЗ қорытындысының негізінде кеден органы 30.05.2019ж. тауарды жіктеу туралы шешім шығарды, кедендік тексеру актісі жасалды және 10.06.2019ж. бұзушылықтарды жою туралы хабарлама қойылды.
«Т» компаниясының 27.05.2019ж. өтініші негізінде қайта кедендік сараптама жүргізілді және оның 10.07.2019ж. қорытындысына сәйкес этанолдың пайыздық құрамы бойынша сараптамаға ұсынылған тауардың 4,8% үлгісі «Газохол» сипаттамаларына сәйкес келмейді. Үлгі «жеңіл дистилляттар мен өнімдер» терминіне сәйкес келеді, бұл мұнай өнімдерін білдіреді, 90 айн. % немесе олардың одан астамы (ысыраптарды қоса алғанда) ЕАЭО СЭҚ ТН 27-тобының қосалқы позицияларына ескертпеде көрсетілген 2100С температураға дейін айдалады.
Кейіннен кедендік тексеру жүргізу барысында «Т» компаниясына 08.10.2019ж. құжаттарды және (немесе) мәліметтерді ұсыну бойынша талап қойылды.
«Т» компаниясы 09.10.2019ж. хатымен талапты орындау бойынша 60 күн мерзімге кейінге қалдыруды сұрады. Талапты орындау мерзімі аяқталғаннан кейін кейінге қалдыруды ескере отырып, «Т» компаниясы құжаттар мен мәліметтерді ұсынған жоқ. Осыған байланысты, «Т» компаниясы әкімшілік жауапкершілікке тартылды, ҚР «Әкімшілік құқық бұзушылық туралы» кодексінің 558-бабына сәйкес ескерту шығарылды (10.09.2020ж. хабарлама).
«Т» компаниясы 13.12.2019ж. мамандандырылған ауданаралық экономикалық сотқа (бұдан әрі - МАЭС) тексеруді тағайындауды заңсыз деп тану және нұсқаманы жою туралы талап арызбен жүгінді.
МАЭС 26.05.2020ж. шешімімен «Т» компаниясының талап-арыз талаптарын қанағаттандырудан бас тартылды.
Азаматтық істер жөніндегі сот алқасының 20.08.2020ж. қаулысымен бірінші сатыдағы соттың шешімі өзгеріссіз қалды, тексеру қайта басталды.
Тауарларды сыныптау кезінде кеден органдары, декларанттар немесе өзге де тұлғалар:
1) сыртқы экономикалық қызметтің тауар номенклатурасын түсіндірудің негізгі қағидалары;
2) бөлімдерге, топтарға, позицияларға ескертпелерді пайдаланады.
Сыртқы экономикалық қызметтің тауар номенклатурасын біркелкі қолдану мақсатында кеден органдары, декларанттар немесе өзге де тұлғалар сыртқы экономикалық қызметтің тауар номенклатурасын пайдалана алады:
1) сыртқы экономикалық қызметтің тауар номенклатурасына түсіндірмелер;
2) дүниежүзілік кеден ұйымының үйлестірілген жүйе жөніндегі комитетінің сыныптамалық Пікірлер компендиумы;
3) уәкілетті органның тауарларды сыныптау туралы алдын ала шешімдерінің электрондық базасын қамтиды;
4) Комиссияның және уәкілетті органның тауарлардың жекелеген түрлерін сыныптау туралы түсіндірмелерін қамтиды.
ЕАЭО СЭҚ ТН-ға түсіндірулерге сәйкес 2710 тауар позициясы «шикі тау жыныстарынан басқа, битуминозды жыныстардан алынған мұнай мен мұнай өнімдерін; басқа жерде аталмаған немесе енгізілмеген, құрамында 70 мас. битуминозды жыныстардан алынған мұнайдың немесе мұнай өнімдерінің % немесе одан да көп бөлігі, бұл ретте осы мұнай өнімдері өнімдердің негізгі құраушылары болып табылады; пайдаланылған мұнай өнімдері».
ЕАЭО СЭҚ ТН 2710 тауар позициясының тауарлары химиялық түрлендірулер, өңдеудің ерекше процестері үшін, отын ретінде жағу үшін пайдаланылатын мұнай өнімдері болып табылады.
Бұл ретте, ЕАЭО СЭҚ ТН-ға түсіндірулерге сәйкес 3811 тауар позициясына «Антидетонаторлар, антиоксиданттар, шайыр түзуші ингибиторлар, Қоюландырғыштар, коррозияға қарсы заттар және мұнай өнімдеріне (бензинді қоса алғанда) немесе мұнай өнімдері сияқты мақсаттарда пайдаланылатын басқа да сұйықтықтарға дайын өзге де қоспалар» кіреді.
ЕАЭО СЭҚ ТН 3811 тауар позициясының тауарлары осы өнімдерге қажетті қасиеттерді беру үшін пайдаланылатын мұнай өнімдеріне немесе басқа сұйықтықтарға қоспалар түріндегі тауарлар болып табылады: оларды күшейту немесе жағымсыз қасиеттерді жою немесе азайту үшін, яғни осы тауарлар не мұнай өнімдерінің немесе басқа сұйықтықтардың қасиеттерін жақсартады/күшейтеді, не осындай қасиеттерді жояды/азайтады.
ЕАЭО СЭҚ ТН 3811 тауар позициясына түсіндірмелердің Б тармағының (а) тармақшасына сәйкес «Газохол» - спирт негізіндегі отын болып табылады.
Бұл ретте ҚР СТ ГОСТ Р 52808-2010 ұлттық стандартының 2.3-тармағына сәйкес мотор отынының биологиялық түрлерінің, оның ішінде «бензанол және газохол» тізбесі анықталды (2.3.1-тармақша).
2.3.1-тармақшаға 1-ескертпеде этанолдың көлемдік үлесі 5% - дан 10% - ға дейін құрайтын қоспалар «бензолдар» деп аталатыны айқындалған.
2.3.1-тармақшаға 2-ескертпеге сәйкес «газохол» термині АҚШ - та кеңінен таралған және Е әрпімен және спирттің проценттегі құрамын білдіретін санмен белгіленетін этанол концентрациясы 5,59%-дан 10%-ға дейінгі отынның әртүрлі маркаларының қоспасы ретінде айқындалады.
Осы стандарттың 2.3.2-тармағына сәйкес «Биоэтанол: қалдықтардың биомассасынан және (немесе) биологиялық ыдырайтын компоненттерінен дайындалатын және биоотын ретінде пайдаланылатын этанол» анықтамасы берілген.
Бұл ретте, 21.05.2019ж. және 10.07.2019ж. ЦТЛ-дың бұрын шығарылған қорытындыларына сәйкес тауар үлгісінде этанолдың (биоэтанолдың) пайыздық құрамы 5% - дан кем құрады және сол арқылы «Газохол» сипаттамаларына сәйкес келмейді.
«Т» компаниясы «I» компаниясының (Тәжікстан) атына экспорттаған 17 ТД бойынша «Газохол Е – 5» тауары бұдан бұрын алдыңғы кедендік тексеру шеңберінде кедендік сараптама тағайындалған және СЭҚ ТН кодын өзгерте отырып жіктемелік шешім шығарылған тауарға ұқсас екенін атап өткен жөн. Сондай-ақ, экспортталған тауардың көлемі - 17 ТД-дан «Газохол Е-5» және 10.06.2019ж. алдыңғы кедендік тексеру актісінде көрсетілген «Газохол Е-5», 01.02.2018ж. сол бір келісімшарт бойынша «Газохол Е-5» ретінде жеткізілгенін ескеру қажет.
ЕЭК 16.04.2019ж. шешіміне сәйкес №65 ұшқынмен тұтанатын поршеньді Іштен жану қозғалтқыштарында мотор отыны ретінде қолданылатын, соңғы өнімнің қасиеттерін жақсартатын коррозия тежегіштерін, тотығуға қарсы заттарды және антидетонациялық қоспаларды қоса отырып, мұнай шығу бензинінің (90-95%), биоэтанолдың немесе метанолдың (5-10%) қоспасы болып табылатын газохол сыртқы экономикалық қызметтің 1 тауар номенклатурасын интерпретациялаудың негізгі қағидаларына сәйкес Еуразиялық экономикалық одақтың сыртқы экономикалық қызметінің бірыңғай тауар номенклатурасының 2710 тауар позициясында сыныпталады.
Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің 21.12.2020ж. хатына сәйкес Қазақстан Республикасының Стратегиялық жоспарлау және реформалар жөніндегі агенттігі Ұлттық статистика бюросының «Талдау» Ақпараттық-талдау жүйесінің деректері бойынша (www.taldau.stat.gov.kz) 2018-2019 жылдар аралығындағы биоотын өндірісінің көлемі туралы ақпарат көрсетілмеген.
21.02.2020ж. станция бастығы ұсынған мәліметтерден «Т» компаниясы Тәжікстанға жіберетін вагон-цистерналар жол бойында басқа қазақстандық компаниялардың бұтақтарымен толтырылғаны, яғни газохолды құю мекенжай карточкасына сәйкес «Т» компаниясы жалға алатын өнеркәсіптік алаңда жүргізілмегені жөн.
Бұл фактілер «Газохол» өндірілмегенін және тиісінше экспортталмағанын көрсетеді.
Бұдан басқа, «Т» компаниясы сот органдарына тауарды ұстау және кедендік тексеруді жүзеге асыру бойынша іс-әрекеттерді, кедендік сараптаманы жүзеге асыру бойынша іс-әрекеттерді, 10.06.2019ж. бұзушылықтарды жою туралы хабарламаны және алдыңғы кедендік тексеру актісін, тауарды сыныптау туралы шешімді заңсыз деп тану туралы талап арызбен жүгінгенін атап өту қажет.
16.09.2019ж. МАЭС шешімімен талап қанағаттандырылды.
Азаматтық істер жөніндегі сот алқасының 04.12.2019ж.қаулысымен МАЭС-тің «Т» компаниясының кеден органының іс-әрекеттерін заңсыз деп тану туралы талап-арыз талаптарын қанағаттандыру туралы шешімі жойылды және талапкердің талаптарын қанағаттандырудан бас тарту туралы жаңа шешім шығарылды.
Бұл ретте екінші сатыдағы сот МАЭС шешімін өзгерте отырып және талапкердің талаптарын қанағаттандырудан бас тарта отырып, кеден органы іс-қимылының заңдылығын және «Т» компаниясының «Газохол» сипаттамасына сәйкес келмейтін тауарды тасымалдауының дәлелділігін көрсетті.
Кейіннен Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының азаматтық істер жөніндегі сот алқасының 24.06.2021ж. қаулысымен МАЭС-тің 16.09.2019ж. шешімі мен азаматтық істер жөніндегі сот алқасының 04.12.2019ж. қаулысының күші жойылды. Іс азаматтық істер жөніндегі сот алқасына өзге құрамда жаңа қарауға жіберілді.
Азаматтық істер жөніндегі сот алқасының 08.09.2021ж. қаулысымен «Т» компаниясының кеден органының іс-әрекеттерін заңсыз деп тану туралы талап арызын қанағаттандырудан бас тартылды.
Бұдан басқа, осы қаулының дәлелдеу бөлігінде «Т» компаниясы ұсынған жеке компания жүргізген 26.04.2019ж. сынақ хаттамасы назарға алынбайды, өйткені «Т» компаниясы оның өнімін тұтынушы болып табылады, осыған байланысты сынақ хаттамасының объективтілігі күмән туғызады.
Жоғарыда баяндалғанды ескере отырып, «Газохол Е – 5» тауар кодының дұрыс жіктелмеуіне байланысты кедендік тексеру нәтижелері бойынша әкету кедендік бажы мен өсімпұлды есептеу заңды болып табылады.
Апелляциялық комиссияның шешімімен әкелінген тауарды сыныптау бойынша кедендік тексеру нәтижелері заңды деп танылды.