Даудың түрі: салықтық даулар
Салық төлеушінің санаты: заңды тұлға
Салық түрі: КТС
Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі (бұдан әрі-уәкілетті орган) ірі кәсіпкерлік субъектілерінен және мұнай секторы ұйымдарынан түсетін түсімдерді қоспағанда, заңды тұлғалардан корпоративтік табыс салығын (КТС) есептеу туралы аумақтық мемлекеттік кірістер департаментінің (бұдан әрі – салық органы) тексеру нәтижелері туралы хабарламаға «S» Компаниясының апелляциялық шағымын алды.
Іс материалдарына сәйкес, салық органы 2018ж.12.04. бастап 2020ж.30.09. аралығындағы кезеңге салықтар мен бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдерді есептеудің дұрыстығы және уақтылы төлеу мәселесі бойынша тақырыптық тексеру жүргізді, оның нәтижелері бойынша ірі кәсіпкерлік субъектілерінен және мұнай секторындағы ұйымдардан түсетін түсімдерді қоспағанда заңды тұлғалардан корпоративтік табыс салығы (КТС) бойынша сомасы 221 079,6 мың теңге және өсімпұл сомасы 28 460,8 мың теңге, Қазақстан Республикасының аумағында өндірілген тауарларға, орындалған жұмыстарға және көрсетілген қызметтерге қосылған құн салығы (ҚҚС) бойынша салық сомасы 220 048,2 мың теңге және 15 788,8 мың теңге өсімпұл сомасын есептеу, 91 704,1 мың теңге сомасында залалды кеміту туралы хабарлама шығарылды.
«S» Компаниясы салық органының тұжырымдарымен келіспей, салық органы шешімінің күшін жоюды сұрап, апелляциялық шағыммен жүгінді.
Салық кодексінің 267-271-бабын бұзып, салықпен өсімпұл сомаларын есептелуі бойынша шағымдану тіркелген активтер мен құрылыс материалдарын сатып алу тауар-материалдық қорлар (ТМҚ) (№1300 шот) ретінде кіріске алынды және одан әрі №7010 «Сатылған өнімнің және көрсетілген қызметтердің өзіндік құны» шотынан есептен шығарылғаны негіз болған.
«S» Компаниясы салық органының бұл тұжырымымен келіспейді, өйткені төмен құны бар алынған ТМҚ бір жылдан астам уақыт пайдаланылмауы керек, сондықтан олар негізгі құралдарға жатпайды, бірақ олардың қызмет ету мерзімі бір жылдан асқанына қарамастан қорларға жатады.
«S» Компаниясының дәлелдерін тексеріп, салық органы ұсынған материалдарды зерттеп, уәкілетті орган мынадай қорытындыға келді.
«S» Компаниясы ҚХР резиденті болып табылатын «В» Компаниясының бейрезидентінің тұрақты мекемесі болып табылады және өз қызметін тапсырыс беруші «CC» Компаниясы болып табылатын, ал орындаушысы «B» Компаниясы (бас компания) болып табылатын Республикалық маңызы бар автожолдың учаскесін реконструкциялау бойынша қиыршық тас карьерлеріндегі өндірістік жұмыстардағы ынтымақтастық туралы шарт (бұдан әрі - шарт) шеңберінде жүзеге асырады.
Шартқа сәйкес Орындаушы атынан «S» Компаниясы карьерде қиыршық тас өнімдерін шығаруды жүзеге асырады, оның иесі Тапсырыс беруші болып табылады. Бұл ретте жұмыстар тапсырыс беруші ұсынған жабдықтар мен арнайы техникаларда, сондай-ақ «S» Компаниясының меншікті жабдықтарында жүргізіледі.
Салық кодексінің 266-бабы 1-тармағының ережесінде, егер осы бапта өзгеше көзделмесе, тіркелген активтерге: оның ішінде:
- осы тармақтың 2) тармақшасында көрсетілген активтерді қоспағанда, халықаралық қаржылық есептілік стандарттарына және (немесе) Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы заңнамасының талаптарына сәйкес салық төлеушінің бухгалтерлік есебіне түскен кезде есепке алынған және есепті және (немесе) болашақ кезеңдерде табыс алуға бағытталған қызметте пайдалануға арналған негізгі құралдар, жылжымайтын мүлікке инвестициялар, материалдық емес және биологиялық активтер;
- сенімгерлік басқарушы сенімгерлік басқаруға алған, табыс алуға бағытталған қызметте бір жылдан астам ішінде пайдалануға арналған қызмет мерзімі бір жылдан астам активтер;
- лизинг шартынан басқа мүліктік жалдау (жалға алу) шарты бойынша алынған мүлікке қатысты келтірілген және бухгалтерлік есепте ұзақ мерзімді актив ретінде танылған кейінгі шығыстар;
- жалға берушіде-лизинг шарты бойынша берілген мүліктен басқа, негізгі құралдар, жылжымайтын мүлікке инвестициялар, материалдық емес немесе биологиялық активтер ретінде осындай шарт бойынша берілгеннен кейін бухгалтерлік есепте ескерілмейтін мүліктік жалдау (жалға алу) шарты бойынша берілген мүлік.
Қаралып отырған жағдайда шарт бойынша Тапсырыс беруші Орындаушыны жабдықпен қамтамасыз етеді. Осыған байланысты қабылдау-тапсыру актілерімен Орындаушыға тізбесі тексеру актісінде келтірілген экскаваторлар, өзі аударғыш тиегіштер, ұсатқыштар, таспалы конвейерлер сияқты жабдықтар берілді. Бұл жабдық пен техника бухгалтерлік есепте ескерілмеген және «S» Компаниясының балансында тұрмайды.
Салық кодексінің 267-бабының 2-5-тармақтарына сәйкес әрбір кіші топ (I топ), топ бойынша салық кезеңінің басында және соңында кіші топтың (I топтың), топтың құндық балансы деп аталатын қорытынды сомалар айқындалады.
I топтың құндық балансы негізгі құралдардың әрбір объектісі бойынша кіші топтардың құндық баланстарынан және осы Кодекстің 272-бабы 2-тармағының 2) тармақшасына сәйкес қалыптастырылған кіші топтың құндық балансынан тұрады.
I топтың тіркелген активтерінің қалдық құны осы Кодекстің 272-бабына сәйкес салық кезеңінде жүргізілген түзетулерді ескеретін салық кезеңінің басындағы кіші топтардың құн балансы болып табылады.
Тіркелген активтер ескеріледі:
1) I топ бойынша - әрқайсысы топтың құндық балансының жеке кіші тобын құрайтын тіркелген активтер объектілері бөлінісінде;
2) II, III және IV топтар бойынша - топтардың құндық баланстары бөлінісінде жүргізіледі.
Келіп түскен тіркелген активтер кіші топтардың (I топ бойынша), топтардың (қалған топтар бойынша) тиісті баланстарын осы бапта айқындалған тәртіппен осы Кодекстің 268-бабына сәйкес айқындалатын құнға арттырады.
Шығарылған тіркелген активтер кіші топтардың (I топ бойынша), топтардың (қалған топтар бойынша) тиісті баланстарын осы бапта айқындалған тәртіппен осы Кодекстің 270-бабына сәйкес айқындалатын құнға азайтады.
Салық кодексінің 271-бабының 1-3-тармақтарына сәйкес тіркелген активтердің құны осы Кодексте белгіленген тәртіппен және шарттарда амортизациялық аударымдарды есептеу арқылы шегерімге жатқызылады.
Әрбір кіші топ, топ бойынша амортизациялық аударымдар салық тіркелімінде көрсетілген тіркелген активтер топтарының (кіші топтарының) құндық теңгерімдерін айқындау және тіркелген активтер бойынша кейінгі шығыстар бойынша амортизация нормаларын қолдану арқылы айқындалады, олар осы тармақта белгіленген шекті нормалардан салық кезеңінің соңына кіші топтың, топтың құндық балансына аспауға тиіс.
Осы Кодекстің 267-бабының 10-тармағында көрсетілген топтардың (кіші топтардың) құндық теңгерімдері бойынша амортизациялық аударымдар салық кезеңінің соңына топтардың (кіші топтардың) осындай құндық теңгерімдеріне осы бапта белгіленген амортизацияның шекті нормаларын қолдану арқылы айқындалады.
Алайда, №3300 «қысқа мерзімді кредиторлық берешек» шотының карточкасынан көріп отырғанымыздай, «S» Компаниясы 2018-2019жж. кезеңінде бухгалтерлік есепте №1300 «қорлар» шоты бойынша есепке алынған тіркелген активтерді (Металл конструкцияларды, сорғыларды, жабдықтарды және басқаларды) сатып алды. Кейіннен тіркелген активтер 7010 «сатылған өнімнің және көрсетілген қызметтердің өзіндік құны» шоты бойынша есептен шығарылды және сатылған тауарлар бойынша шығыстар ретінде шегерімге жатқызылды, ал Салық кодексінің 267-бабына сәйкес тіркелген активтердің құны топтар бойынша жүзеге асырылады және Салық кодексінің 265, 271-баптарына сәйкес амортизациялық аударымдар және кейінгі шығыстар түрінде шегерімге жатады.
Салықтық тексеру актісінде тауарлық-материалдық қорлардың құнына енгізілген тіркелген активтердің құны 2018-2019 жылдары 536 091,5 мың теңге сомасында анықталды, тиісінше жоғарыда көрсетілген тіркелген активтер бойынша амортизациялық аударымдардың есептелген сомасы 123 424,3 мың теңгені құрайды.
Осылайша, тіркелген активтердің құны өткізілген тауарлар (жұмыстар, қызметтер) бойынша шығыстардан 536 091,5 мың теңге сомасында алып тастауға жататындықтан, оның ішінде 2018 жылы - 106 802,9 мың теңге, 2019 жылы - 429 288,6 мың теңге, сонымен бірге тіркелген активтер бойынша шегерімдер 123 424,3 мың теңге мөлшерінде амортизациялық аударымдар сомасына, оның ішінде 2018 жылы –106 802,9 мың 21 607,5 мың теңге, 2019 жылы 101 816,8 мың теңге сомасына. Осыған байланысты Салық кодексінің 265-271-баптарының нормаларын ескере отырып, 2018-2019 жылдар кезеңінде өткізілген тауарлар (жұмыстар, қызметтер) бойынша шығыстарды шегеруден 536 091,5 мың теңге сомасында алып тастау және салықтық тексеру нәтижелері бойынша 123 424,3 мың теңге сомаға амортизациялық аударымдарды шегеруді ұлғайту негізделген деп танылды.
Салық кодексінің 242, 400-ді табыс алуға бағытталған қызметпен байланысты емес және салық салынатын айналым мақсатында шегерімге және ҚҚС есепке жатқызуға пайдаланылмайтын тауарларды сатып алу жөніндегі шығыстарды негізсіз жатқызу бөлігінде шағымдалатын салық сомасын және тиісті өсімпұл сомасын есептеу үшін негіз болып табылды.
«S» Компаниясы сатып алынған ТМҚ табыс алуға бағытталған кәсіпкерлік қызметте пайдаланылғандықтан және салық салынатын айналыммен байланысты болғандықтан, салық органының осы тұжырымымен келіспейді, бұл бастапқы құжаттармен расталады.
«S» Компаниясының дәлелдерін тексеріп, салық органы ұсынған материалдарды зерттеп, уәкілетті орган мынадай қорытындыға келді.
ҚР Салық кодексінің 242 - бабы 1 және 3-тармақтарының ережелеріне сәйкес салық төлеушінің табыс алуға бағытталған қызметті жүзеге асыруға байланысты шығыстары Салық кодексіне сәйкес шегерімге жатпайтын шығыстарды қоспағанда, осы бапта және Салық Кодексінің 243-263-баптарында белгіленген ережелер ескеріле отырып, салық салынатын кірісті айқындау кезінде шегерімге жатады.
Бұл ретте шегерімдерді салық төлеуші табыс алуға бағытталған оның қызметіне байланысты осындай шығыстарды растайтын құжаттар болған кезде нақты жүргізілген шығыстар бойынша жүргізеді.
Салық кодексінің 264-бабының 1) тармақшасына сәйкес: кіріс алуға бағытталған қызметпен байланысты емес шығындар шегерімге жатпайды.
Салық кодексінің 400-бабының 1-тармағында осы Кодекстің 367-бабы 1-тармағының 1) тармақшасына сәйкес қосылған құн салығын төлеуші болып табылатын тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді алушының есебіне жатқызылатын қосылған құн салығының сомасы, егер осы тармақтың 2) және 3) тармақшаларында көзделген жағдайларды қоспағанда, тауарлар, жұмыстар, көрсетілетін қызметтер сатып алынған жағдайда салық салынатын айналым мақсатында пайдаланылса немесе пайдаланылатын болса, алынған тауарлар, жұмыстар, көрсетілетін қызметтер үшін төленуге жататын қосылған құн салығының сомасы деп танылады.
Салық кодексінің 404-бабы 2-тармағының 1) тармақшасында есепке жатқызылатын қосылған құн салығының сомасын азайту салық салынбайтын айналым мақсатында пайдаланылғандарды қоспағанда, салық салынатын айналым мақсатында пайдаланылмаған тауарлар, жұмыстар, көрсетілетін қызметтер бойынша бұрын есепке жатқызылған тауарлар, жұмыстар, көрсетілетін қызметтер бойынша жүргізіледі, оның болуына байланысты салық төлеуші осы Кодекстің 407 және 408-баптарына сәйкес бара-бар әдіс қолданған.
«Бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы» 2007ж.28.02. №234 ҚР Заңының (бұдан әрі – бухгалтерлік есеп туралы Заң) 6-бабының 1-тармағына сәйкес бухгалтерлік есеп Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы заңнамасымен, сондай-ақ есеп саясатымен регламенттелген жеке кәсіпкерлер мен ұйымдардың операциялары мен оқиғалары туралы ақпаратты жинаудың, тіркеудің және жинақтаудың ретке келтірілген жүйесін білдіреді.
Операциялар мен оқиғалар бухгалтерлік есеп жүйесінде көрсетіледі, бұл ретте бухгалтерлік жазбаларды бастапқы құжаттардың түпнұсқаларымен барабар бекітуді және бухгалтерлік жазбаларда барлық операциялар мен оқиғаларды көрсетуді қамтамасыз етуге тиіс.
Осылайша, тауарлар (жұмыстар, қызметтер) бойынша шығыстарды шегерімге және ҚҚС бойынша есепке жатқызу операцияны не оқиғаны жасау фактісін тіркейтін осы шығыстарды растайтын бастапқы құжаттар болған кезде жүргізіледі.
Бухгалтерлік есеп туралы Заңның 6 және 4-баптарына сәйкес бухгалтерлік есеп жүйесіндегі операциялар мен оқиғалар бастапқы құжаттардың түпнұсқаларымен расталуға тиіс. Бастапқы құжаттар операция немесе оқиға жасалған кезде не олар тікелей аяқталғаннан кейін жасалуға тиіс.
Бұдан басқа, бухгалтерлік есеп туралы Заңның 7-бабының 6) тармақшасына сәйкес қағаз және электрондық жеткізгіштердегі бастапқы құжаттарда басқаларымен қатар операцияның жасалуына (оқиғаны растауға) және оның дұрыс ресімделуіне жауапты адамдар лауазымдарының атауын, тегін, аты-жөнін және қолтаңбасын көрсету көзделген міндетті деректемелер болуға тиіс.
Осылайша, тауарлар, жұмыстар, көрсетілетін қызметтер бойынша шығыстарды шегерімге жатқызу осы шығыстар кіріс алуға бағытталған жағдайда, операцияны не оқиғаны жасау фактісін тіркейтін бастапқы растайтын құжаттар болған кезде, сондай-ақ егер олар салық салынатын айналым мақсатында пайдаланылған немесе пайдаланылатын болса, осындай шығыстар бойынша есепке жатқызуға ҚҚС болған кезде жүргізіледі.
«Бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы» ҚР Заңының 7-бабына сәйкес бухгалтерлік құжаттама бастапқы құжаттарды, бухгалтерлік есеп тіркелімдерін, қаржылық есептілікті және есеп саясатын қамтиды.
Бухгалтерлік жазбалар бастапқы құжаттар негізінде жүргізіледі.
Операцияларды немесе оқиғаларды ресімдеу үшін қолданылатын бастапқы құжаттардың нысандарын немесе оларға қойылатын талаптарды Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес уәкілетті орган және (немесе) Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі бекітеді.
Қаралып отырған жағдайда №3300 «қысқа мерзімді кредиторлық берешек» шотының карточкасынан «S» Компаниясы 2019-2020 жылдары бухгалтерлік есепте №1300 «Корлар» шоты бойынша есепке алынған тауар-материалдық қорларды (автомашиналар мен жабдықтарға арналған қосалқы бөлшектер, жинақтардағы құрал-саймандар, электр-аспаптар, сомындар болттары, бұрандалар, қолғаптар, әртүрлі батарейлер, электр желдеткіштері және т. б.) сатып алғаны жөн. Жалпы сомасы 1 710 335,8 мың теңгеге сатып алынған тауар-материалдық қорлар, 205 240,3 мың теңге сомаға ҚҚС №7010 «сатылған өнімнің және көрсетілген қызметтердің өзіндік құны» шотына есептен шығару актілері мен жабдықтарға арналған қосалқы бөлшектер мен материалдарды сатып алу туралы өтінімдер негізінде есептен шығарылды.
ҚР ҚМ 2012ж.02.12. №562 «бастапқы есепке алу құжаттарының нысандарын бекіту туралы» бұйрығымен бастапқы құжаттардың нысандары бекітілді:
- 14-қосымша активтің анықталған ақаулары туралы Акт, онда анықталған ақауларды жою үшін қажетті іс-шаралар немесе жұмыстар егжей-тегжейлі көрсетіледі;
- 15-қосымша жөндеу, реконструкциялау (жаңғырту) аяқталғаннан кейін ресімделетін, жөнделген, реконструкцияланған (жаңғыртылған) активтерді беруді қабылдау актісі актив пайдалануға берілді.
Қаралып отырған жағдайда, жоғарыда көрсетілген бастапқы құжаттардың болмауына байланысты тексеру барысында 2019 жылғы 2-4 тоқсан және 2020 жылғы 1-3 тоқсан үшін ҚҚС есепке алу шығыстары шегерімдерден алынып тасталды.
Сонымен қатар, «S» Компаниясына 2021ж.30.03. тексеру жүргізу үшін қажетті құжатты ұсыну туралы талап қойылды, атап айтқанда, ақаулы актілер, тексеру актілері (хаттамалары), қондырғылардың актілері, негізгі құралдарды тексеру кезінде және қосалқы бөлшектерді орнату және жөндеу кезінде жасалған негізгі құралдарды жөндеу бойынша орындалған жұмыстардың актілері.
«S» Компаниясы 2021ж.19.04. жауап берді, онда ақау актілері берілмейді деп көрсетілген, өйткені ТМҚ есептен шығару өтінімдер негізінде жүргізілген, қондырғылар актілері жоқ.
Осылайша, Салық кодексінің 264, 404-баптарының нормаларын ескере отырып, 2019 жылы операция жасау фактісін растайтын бастапқы құжаттары жоқ тауарлар бойынша шығыстарды шегеруден алып тастау және 2019 жылғы 2-4 тоқсан мен 2020 жылғы 1-3 тоқсан үшін есепке жатқызудан ҚҚС салықтық тексеру нәтижелері бойынша негізді деп танылды.
Салық кодексінің 264-бабын бұзу салықтың шағымдалған сомасын және өсімпұлдың тиісті сомасын есептеу үшін негіз болып табылады, шығыстар мен ҚҚС «С» және «Т» Компанияларымен өзара есеп айырысу бойынша есепке негізсіз жатқызылды.
Салық органының осы қорытындысымен «S» Компаниясы «С» және «Т» Компанияларымен өзара есеп айырысулардың іс жүзінде жүргізілгендігіне байланысты келіспейді, бұл бастапқы құжаттармен (шарттар, орындалған жұмыстардың актілері, шот-фактуралар) расталады және мәміле жасалған кезде аталған компанияларды сот жарамсыз деп танымады.
«S» Компаниясының дәлелдерін тексеріп, салық органы ұсынған материалдарды зерттеп, уәкілетті орган мынадай қорытындыға келді.
Салық кодексінің 400-бабының 1-тармағына сәйкес осы Кодекстің 367-бабы 1-тармағының 1) тармақшасына сәйкес қосылған құн салығын төлеуші болып табылатын тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді алушы есепке жатқызатын қосылған құн салығының сомасы, егер осы тармақтың 2) және 3) тармақшаларында көзделген жағдайларды қоспағанда, тауарлар, жұмыстар, көрсетілетін қызметтер сатып алынған жағдайда салық салынатын айналым мақсатында пайдаланылса немесе пайдаланылатын болса, алынған тауарлар, жұмыстар, көрсетілетін қызметтер үшін төленуге жататын қосылған құн салығының сомасы болып танылады.
Салық кодексінің 412-бабының 12 - тармағында егер осы тармақта өзгеше көзделмесе, қағаз жеткізгіште жазып берілген шот-фактура: заңды тұлғалар үшін-басшының және бас бухгалтердің қолдарымен, сондай-ақ егер аталған тұлғаның Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес мөрі болуға тиіс болса, атауы жазылған және ұйымдық-құқықтық нысаны көрсетілген мөрмен куәландырылады.
Шот-фактура салық төлеушінің бұйрығымен осыған уәкілеттік берілген қызметкердің қолымен куәландырылуы мүмкін. Бұл ретте бұйрықтың көшірмесі тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді алушылардың көзбен шолып танысуы үшін қолжетімді болуға тиіс.
Салық кодексінің 190-бабы 3-тармағына сәйкес салық есебі Бухгалтерлік есеп деректеріне негізделетінін атап өту қажет. Бухгалтерлік құжаттаманы жүргізу тәртібі Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы заңнамасында белгіленеді.
Салық кодексінің 190-бабының 2-тармағында есепке алу құжаттамасы: бухгалтерлік құжаттаманы, салықтық нысандарды, салықтық есепке алу саясатын, салық салу объектілерін және (немесе) салық салуға байланысты объектілерді айқындау үшін, сондай-ақ салық міндеттемесін есептеу үшін негіз болып табылатын өзге де құжаттарды қамтиды деп айқындалған.
«Бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы» 28.02.2007ж. №234 ҚР Заңының (бұдан әрі – бухгалтерлік есеп туралы Заң) 6-бабының 1-тармағына сәйкес бухгалтерлік есеп Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы заңнамасымен, сондай-ақ есеп саясатымен регламенттелген жеке кәсіпкерлер мен ұйымдардың операциялары мен оқиғалары туралы ақпаратты жинаудың, тіркеудің және жинақтаудың ретке келтірілген жүйесін білдіреді.
Операциялар мен оқиғалар бухгалтерлік есеп жүйесінде көрсетіледі, бұл ретте бухгалтерлік жазбаларды бастапқы құжаттардың түпнұсқаларымен барабар бекітуді және бухгалтерлік жазбаларда барлық операциялар мен оқиғаларды көрсетуді қамтамасыз етуге тиіс.
Осылайша, тауарлар (жұмыстар, қызметтер) бойынша шығыстарды шегерімге және ҚҚС бойынша есепке жатқызу операцияны не оқиғаны жасау фактісін тіркейтін осы шығыстарды растайтын бастапқы құжаттар болған кезде жүргізіледі.
Бухгалтерлік есеп туралы Заңның 7-бабының 1-тармағына сәйкес бухгалтерлік құжаттама бастапқы құжаттарды, бухгалтерлік есеп тіркелімдерін, қаржылық есептілікті және есеп саясатын қамтиды. Бухгалтерлік жазбалар бастапқы құжаттар негізінде жүргізіледі.
Бухгалтерлік есеп туралы Заңның 6 және 4-баптарына сәйкес бухгалтерлік есеп жүйесіндегі операциялар мен оқиғалар бастапқы құжаттардың түпнұсқаларымен расталуға тиіс. Бастапқы құжаттар операция немесе оқиға жасалған кезде не олар тікелей аяқталғаннан кейін жасалуға тиіс.
Бұдан басқа, бухгалтерлік есеп туралы Заңның 7-бабының 6) тармақшасына сәйкес қағаз және электрондық жеткізгіштердегі бастапқы құжаттарда басқаларымен қатар операцияның жасалуына (оқиғаны растауға) және оның дұрыс ресімделуіне жауапты адамдар лауазымдарының атауын, тегін, аты-жөнін және қолтаңбасын көрсету көзделген міндетті деректемелер болуға тиіс.
Осылайша, тауарлар, жұмыстар, көрсетілетін қызметтер бойынша шығыстарды шегерімге жатқызу осы шығыстар кіріс алуға бағытталған жағдайда, операцияны не оқиғаны жасау фактісін тіркейтін бастапқы растайтын құжаттар болған кезде, сондай-ақ егер олар салық салынатын айналым мақсатында пайдаланылған немесе пайдаланылатын болса, осындай шығыстар бойынша есепке жатқызуға ҚҚС болған кезде жүргізіледі.
Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 29.06.2017ж. нормативтік қаулысының 18-тармағына сәйкес «Салық заңнамасын қолданудың сот практикасы туралы» № 4 қаулысында Салық кодексінің 571-бабы 4-тармағының 5), 5-1) тармақшаларымен және 6-тармағының 3), 3-1) тармақшаларымен дара кәсіпкерді немесе заңды тұлғаны тіркеуді жарамсыз деп тану, сондай-ақ заңды күшіне енген сот шешімі негізінде заңды тұлғаны қайта тіркеуді жарамсыз деп тану кезінде көрсетілген тұлғаларды ҚҚС бойынша тіркеу есебінен шығару осындай есепке қойылған күннен не қайта тіркелген күннен бастап
Бұл ережелер Мемлекеттік кіріс органы шешім шығарған немесе әрекет (әрекетсіздік) жасаған кезде қолданысқа енгізілген заң нормаларына сәйкес жүзеге асырылатын салықтық әкімшілендіруге жатады.
Салық кодексінің 256-бабының 1-тармағынан келіп шығатыны, тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді алушыда ҚҚС сомаларын есепке жатқызу құқығы туындауы үшін өнім беруші ҚҚС төлеуші болуы қажет.
Осылайша, жоғарыда көрсетілген тұлғамен жасалған мәмілелер бойынша ҚҚС сомасы, егер мемлекеттік кірістер органының осындай есепке қойылған күннен бастап не қайта тіркелген күннен бастап ҚҚС бойынша тіркеу есебінен шығару туралы шешімі болса, есептен шығаруға жатады.
Осындай өзара есептер бойынша КТС құжаттық салықтық тексерулердің нәтижелері бойынша есептелуі мүмкін. Бұл ретте салықтық тексеру актісі салық заңнамасының тиісті нормасына сілтеме жасай отырып, салықтық бұзушылықтың егжей-тегжейлі сипаттамасы көрсетіле отырып жасалады. Салық төлеушінің контрагентін тіркеуді не қайта тіркеуді жарамсыз деп тану туралы заңды күшіне енген сот шешімінен басқа, сомаларды есептеу үшін негіздер ретінде осы тұлғалар арасындағы Қаржы-шаруашылық операциялардың жарамсыздығын куәландыратын мән-жайлар көрсетіледі.
Қаралып отырған жағдайда «S» Компаниясы тіркеуі 2018-2019 жж.кезеңінде жарамсыз деп танылған салық төлеушілермен өзара есеп айырысулар жүргізді.
Бұл ретте МАЭС шешімдерімен 2018ж.13.11. «С» Компаниясын қайта тіркеу туралы бұйрық 2017ж.29.08. жарамсыз деп танылды және жойылды, қайта тіркеуді жарамсыз деп тануға байланысты қайта тіркеу туралы бұйрығы жарамсыз деп танылуына байланысты 2018ж.13.11. бастап ҚҚС бойынша есептен шығарылды. «Т» Компаниясы бойынша 13.02.2019ж. бастап ҚҚС бойынша есептен шығарылды және күші жойылды.
Қазақстан Республикасының Азаматтық-процестік кодексінің 21-бабының 2-бөлігіне сәйкес, заңды күшіне енген сот шешімдері, ұйғарымдары, қаулылары мен бұйрықтары, сондай-ақ соттар мен судьялардың заңды өкімдері, талаптары, тапсырмалары, шақырулары мен басқа да өтініштері барлық мемлекеттік органдар, жергілікті өзін-өзі басқару органдары, қоғамдық бірлестіктер, басқа да заңды тұлғалар, лауазымды адамдар мен азаматтар үшін міндетті және Қазақстан Республикасының бүкіл аумағында мүлтіксіз орындалуға жатады.
Осылайша, заңды күшіне енген «С» және «Т» компанияларының қайта тіркеулерін жарамсыз деп тану туралы сот шешімі міндетті болып табылады және басқалармен қатар Қазақстан Республикасының мемлекеттік органдары, заңды тұлғалары мен азаматтары орындауға тиіс.
Жоғарыда баяндалғанды ескере отырып, «S» Компаниясы сатып алған тауарлар, жұмыстар, қызметтер бойынша шығыстарды «С» және «Т» Компанияларынан шегерімдерден және ҚҚС есепке жатқызудан алып тастау және тиісінше салықтық тексеру нәтижелері бойынша КТС пен ҚҚС есептеу негізді деп танылды.
«S» Компаниясы бухгалтерлік есепке сәйкес 2019 жылы бағамдық айырма 13 761,4 мың теңгені құрағанын көрсетеді. Демек, «S» Компаниясы тексеру актісі бойынша бағамдық айырманың сомасы дұрыс емес деп есептейді.
Салық кодексінің 262-сі 2019 жылғы оң бағамдық айырма сомасынан теріс бағамдық айырманың асып кету сомасын шегерімдерден алып тасталды.
«S» Компаниясы салық органының бұл тұжырымымен келіспейді, себебі тексеру актісі бойынша бағамдық айырма сомасы дұрыс айқындалмаған және 2019 жылғы бухгалтерлік есеп деректеріне сәйкес келмейді.
«S» Компаниясының дәлелдерін тексеріп, салық органы ұсынған материалдарды зерттеп, уәкілетті орган мынадай қорытындыға келді.
Салық кодексінің 192-бабына сәйкес бағамдық айырманы есепке алу, оның ішінде бағамдық айырманың сомасын айқындау Салық салу мақсатында Халықаралық қаржылық есептілік стандарттарына және (немесе) Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы заңнамасының талаптарына сәйкес жүзеге асырылады.
Салық кодексінің 262-бабына сәйкес теріс бағамдық айырма сомасы оң бағамдық айырма сомасынан асып кеткен жағдайда, асып кету шамасы шегерімге жатады.
«Бағамдық айырмадан түскен кірістер» №6250 шоты және «бағамдық айырма бойынша шығыстар» №7430 шоты бойынша салыстыру кезінде бухгалтерлік есеп деректеріне - айналым-сальдо ведомосіне сәйкес теріс бағамдық айырманың оң сомадан асып кету сомасы 4 622,9 мың теңгені құрады. Алайда, «S» Компаниясы шегерімге 13 761,4 мың теңге сомасында асырып жіберді, алшақтық 9 138,5 мың теңгені (13761,4 - 4622,9) құрады.
Осылайша, теріс бағамдық айырма сомасының 4 622,9 мың теңге мөлшеріндегі оң бағамдық айырма сомасынан асып кету шамасы туындайтындықтан, тиісінше салықтық тексеру нәтижелері бойынша шегерімдердің 9 138,5 мың теңге сомасына азаюы негізді деп танылды.
Салық және бюджетке төленетін басқа да төлемдер бойынша артық төлемдерді есепке алмағанда КТС есептеу салықтың шағымдалатын сомасын және өсімпұлдың тиісті сомасын есептеу үшін негіз болып табылды.
Салық органының осы қорытындысымен "S" Компаниясы салықтық тексеру барысында салықтар және бюджетке төленетін басқа да төлемдер бойынша артық төлем толық есепке алынбағандықтан келіспейді.
"S" Компаниясының дәлелдерін тексеріп, салық органы ұсынған материалдарды зерттеп, уәкілетті орган мынадай қорытындыға келді.
Салық кодексінің 97-бабының 1, 2 және 7-тармақтарына сәйкес салықтар мен бюджетке төленетін төлемдердің, әлеуметтік төлемдердің, айыппұлдар мен өсімпұлдардың есептелген, есепке жазылған, төленген сомаларын есепке алуды салық органдары салық төлеушінің дербес шотын жүргізу арқылы жүзеге асырады.
Салық төлеушінің дербес шотын жүргізу тәртібін уәкілетті орган айқындайды.
Салықтар, бюджетке төленетін төлемдер, әлеуметтік төлемдер, айыппұлдар, өсімпұлдар бойынша салық төлеушінің дербес шотындағы есеп-қисаптар сальдосы уәкілетті орган айқындаған тәртіппен есептеледі.
Салық кодексінің 263-бабына сәйкес есепті салық кезеңінде Қазақстан Республикасының немесе өзге мемлекеттің бюджетіне төленген салықтар мен бюджетке төленетін төлемдер шегерімге жатады:
1) есепті салық кезеңінде, есепті салық кезеңі және (немесе) есепті салық кезеңінің алдындағы салық кезеңдері үшін есепке жазылған және (немесе) есептелген шектерде;
2) есепті салық кезеңінің алдындағы салық кезеңдерінде есепті салық кезеңі үшін есепке жазылған және (немесе) есептелген шектерде жүргізіледі.
Бұдан басқа, Дербес шоттарды жүргізу қағидаларының 6 және 159 - тармақтарына сәйкес артық төлеу-бұл ағымдағы жылдың алдындағы жылдың дербес шотынан есеп айырысулар сальдосын ескере отырып, ағымдағы жыл үшін дербес шотта көрсетілген төленген (есепке жатқызылған, қайтарылған) және есептелген, есептелген (азайтылған шегеріммен) салық, бюджетке төленетін төлем, әлеуметтік төлемдер сомалары арасындағы оң айырма.
Есепке жатқызуға және (немесе) қайтаруға жатпайтын салықтың, төлемнің, өсімпұлдың артық төленген сомасы салықтың, төлемнің, өсімпұлдың осы түрі бойынша алдағы төлемдердің есебіне есептеледі.
Қаралып отырған жағдайда, дербес шоттардың деректеріне сәйкес "S" Компаниясы 2018-2019 жылдар үшін салықтар және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер бойынша шегерімдерді көтерді.
Осылайша, есепті салық кезеңінде, есепті салық кезеңі үшін есептелген шекте төленген салықтар мен бюджетке төленетін төлемдер шегерімге жататынын ескере отырып, тиісінше салықтық тексеру нәтижелері бойынша салықтар мен төлемдерді шегерімдерден алып тастау негізді деп танылды.
Апелляциялық комиссия отырысының нәтижелері шағымданған тексеру нәтижелері туралы хабарламаны өзгеріссіз, ал шағымды қанағаттандырусыз қалдыру туралы шешім қабылданды.