Даудың түрі: салықтық даулар
Салық төлеушінің санаты: заңды тұлға
Салық түрі: КТС
Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі (бұдан әрі-уәкілетті орган) ірі кәсіпкерлік субъектілерінен және мұнай секторы ұйымдарынан (КТС) түсетін түсімдерді қоспағанда, заңды тұлғалардан корпоративтік табыс салығын есептеу туралы аумақтық мемлекеттік кірістер департаментінің (бұдан әрі – салық органы) тексеру нәтижелері туралы хабарламаға «D» Компаниясының апелляциялық шағымын алды.
Іс материалдарына сәйкес, салық органы 2017ж.01.01. бастап 31.12.2019ж. кезеңге салықтарды және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдерді есептеудің дұрыстығы және уақытылы төлеу мәселесі бойынша кешенді салықтық тексеру жүргізді, оның нәтижелері бойынша мұнай саласындағы ұйымдардан түсетін түсімдерді қоспағанда заңды тұлғалардан корпоративтік табыс салығы (КТС) бойынша 69 078,6 мың теңге және 13 858,8 мың теңге сомасында өсімпұл, Қазақстан Республикасының аумағында өндірілген тауарларға, орындалған жұмыстарға және көрсетілген қызметтерге қосылған құн салығы (ҚҚС) бойынша салық сомасы 29 721,4 мың теңге және 1 031,5 мың теңге өсімпұл сомасын есептеу туралы хабарлама шығарылды
«D» Компаниясы салық органының тұжырымдарымен келіспей, салық органы шешімінің күшін жоюды сұрап, апелляциялық шағыммен жүгінді.
2008ж.10.12. Салық кодексінің 115, 257-баптарын және 2017ж.25.12. Салық кодексінің 264, 402-баптарын «Р» Компаниясымен өзара есеп айырысулар бойынша 2017ж.01.01. – 2019ж.31.12. жылдарда негізсіз мүлікті жалға беру бойынша 345 392,9 мың теңге сомасында шығындарды шегерімге және 29 721,4 мың теңге ҚҚС есептесу негіз болды.
«D» Компаниясы салық органының бұл тұжырымымен келіспейді, өйткені 2015 жылғы 05 қаңтардағы №1 мүлікті жалға беру шартын тараптар орындаған, жабдықты жалға беру бойынша қызметтер іс жүзінде көрсетілген және заңды күші бар. «D» Компаниясы «D» Компаниясы құрылтайшыларының «Р» Компаниясына қатысуы бойынша тараптардың өзара байланыстылығы мәмілені жарамсыз деп тану үшін негіз болып табылмайды және азаматтық және салық кодекстерінің нормаларына қайшы келмейді деп бекітеді.
«D» Компаниясының дәлелдерін тексеріп, салық органы ұсынған материалдарды зерттеп, уәкілетті орган келесі қорытындыға келді.
Уәкілетті орган шағымды қарау барысында салық органына 2017ж.01.01. бастап 2019ж.31.12. аралығындағы кезеңде 2017-2019жж. КТС және ҚҚС есептеудің дұрыстығы мәселесі бойынша тақырыптық тексеру жүргізуді тапсырды, оның барысында жеткілікті негіздер болған жағдайда «D» Компаниясы мен «Р» Компаниясы арасында 05.01.2015ж. №1 мүлікті жалға беру шарты бойынша жабдықты жалға беру жөніндегі мәмілені жарамсыз деп тану мәселесін қарау тапсырылды, оның нәтижелері бойынша 2021ж.15.09. салықтық тексеріс актісі құрастырылған (бұдан әрі-тақырыптық тексеру актісі).
Тақырыптық тексеру актісінде көрсетілгендей.
Салық кодексінің 100-бабының 1 және 3-тармақтарына сәйкес салық төлеушінің табыс алуға бағытталған қызметті жүзеге асыруға байланысты шығыстары Салық кодексіне сәйкес шегерімге жатпайтын шығыстарды қоспағанда, салық салынатын кірісті айқындау кезінде шегерімге жатады.
Шегерімдерді салық төлеуші табыс алуға бағытталған оның қызметіне байланысты шығыстарды растайтын құжаттар болған кезде жүргізеді. Халықаралық қаржылық есептілік стандарттарына және ҚР Бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы заңнамасының талаптарына сәйкес айқындалатын болашақ кезеңдердің шығыстарын қоспағанда, осы шығыстар нақты жүргізілген салық кезеңінде шегерімге жатады.
Салық кодексінің 115-бабының 1-тармағына сәйкес табыс алуға бағытталған қызметке байланысты емес шығындар шегерімге жатпайды.
Салық кодексінің 256-бабының 1-тармағына сәйкес, егер Салық кодексінің 34-тарауында өзгеше көзделмесе, бюджетке жарнаға жататын салық сомасын айқындау кезінде салық кодексінің 228-бабы 1-тармағының 1) тармақшасына сәйкес ҚҚС төлеуші болып табылатын тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді алушы негізгі құралдарды, материалдық емес және биологиялық активтерді, жылжымайтын мүлікке инвестицияларды, жұмыстар мен көрсетілетін қызметтерді қоса алғанда, егер олар салық салынатын айналым мақсатында пайдаланылса немесе пайдаланылатын болса, сондай-ақ Салық кодексінің 228-бабы, осы тармақтың 1) -5) тармақшаларында көрсетілген.
Салық кодексінің 257-бабының 1-тармағына сәйкес салық салынатын айналым мақсатында пайдаланылмайтын қызметтер бойынша ҚҚС есепке жатқызуға жатпайды.
Салық кодексінің 256-бабына сәйкес шот-фактура ҚҚС есепке жатқызу үшін негіз болып табылатынын көрсеткен жөн.
Бұл ретте барлық ҚҚС төлеушілер үшін міндетті құжат болып табылатын шот-фактураны жазып беру Салық кодексінің 263-бабының талаптарына сәйкес жүзеге асырылады.
Осылайша, салық төлеушінің шығыстары тауарлар, жұмыстар, көрсетілетін қызметтер бойынша шығыстар кіріс алуға бағытталуы және салық салынатын айналым мақсатында пайдаланылуы тиіс, сондай-ақ басшы және бас бухгалтер немесе салық төлеушінің бұйрығымен осыған уәкілеттік берілген қызметкер қол қойған тиісті құжаттармен расталуы тиіс болған жағдайда ҚҚС бойынша шегерімге және есепке жатқызылуға жатады.
Салық кодексінің 56-бабы 2-тармағына сәйкес салық есебі Бухгалтерлік есеп деректеріне негізделетінін атап өту қажет. Бухгалтерлік құжаттаманы жүргізу тәртібі Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы заңнамасында белгіленеді.
Салық кодексінің 56-бабының 6-тармағында есептік құжаттама: бухгалтерлік құжаттаманы, салықтық нысандарды, салықтық есепке алу саясатын, салық салу объектілерін және (немесе) салық салуға байланысты объектілерді айқындау үшін, сондай-ақ салық міндеттемесін есептеу үшін негіз болып табылатын өзге де құжаттарды қамтиды деп айқындалған.
Осыған ұқсас нормалар «Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің (Салық кодексі) 2017ж.25.12. №120-VI ҚРЗ 190, 242, 264 және 400-баптарында белгіленген.
«Бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы» Қазақстан Республикасы Заңының (бұдан әрі – бухгалтерлік есеп туралы Заң) 6-бабының 1-тармағына сәйкес бухгалтерлік есеп Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы заңнамасында, сондай-ақ есеп саясатында регламенттелген дара кәсіпкерлер мен ұйымдардың операциялары мен оқиғалары туралы ақпаратты жинаудың, тіркеудің және жинақтаудың ретке келтірілген жүйесін білдіреді.
Бухгалтерлік есеп туралы Заңның 7-бабының 1-тармағына сәйкес бухгалтерлік құжаттама бастапқы құжаттарды, бухгалтерлік есеп тіркелімдерін, қаржылық есептілікті және есеп саясатын қамтиды.
Бухгалтерлік жазбалар бастапқы құжаттар негізінде жүргізіледі. Бастапқы құжаттар операция немесе оқиға жасалған кезде не олар тікелей аяқталғаннан кейін жасалуға тиіс.
Бұл ретте, бухгалтерлік есеп туралы Заңның 1 - бабына сәйкес бастапқы есепке алу құжаттары-бухгалтерлік есеп жүргізуге негіз болатын операцияның немесе оқиғаның жасалу фактісінің және оны жасауға құқықтың қағаз және электрондық жеткізгіштегі құжаттық куәлігі. Бухгалтерлік есеп тіркелімдері-бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік жүйесінде көрсету үшін есепке алынған бастапқы құжаттардағы ақпаратты жинақтауға, жүйелеуге және жинақтауға арналған нысандар
Бұдан басқа, бухгалтерлік есеп туралы Заңның 7-бабының 6) тармақшасына сәйкес қағаздағы, сол сияқты электрондық жеткізгіштердегі бастапқы құжаттарда басқаларымен қатар операцияның жасалуына (оқиғаны растауға) және оның дұрыс ресімделуіне жауапты адамдардың лауазымының атауын, тегін, аты-жөнін және қолын көрсету көзделген міндетті деректемелер болуға тиіс.
Осылайша, салық төлеушінің шығыстары тауарлар, жұмыстар, көрсетілетін қызметтер бойынша шығыстар кіріс алуға бағытталуы тиіс, ал ҚҚС салық салынатын айналым мақсатында пайдаланылған (пайдаланылатын) кезде есепке жатқызылуға тиіс болған жағдайда шегерімге жатқызылуға жатады. Бұл ретте бастапқы есепке алу құжаттамасын жүргізу бухгалтерлік есеп туралы Заңның, оның ішінде операцияның не оқиғаның жасалу фактісін тіркеу жөніндегі талаптарға сәйкес жүзеге асырылады.
Қаралып отырған жағдайда, жоғарыда көрсетілгендей, салықтық тексеру нәтижелері бойынша шегерімдерден 2017ж.01.01. бастап 2019ж.31.12. дейінгі кезең үшін 345 392,9 мың теңге сомасындағы шығыстар және «Р» Компаниясымен өзара есеп айырысу бойынша 29 721,4 мың теңге сомасындағы ҚҚС алынып тасталды.
ТБЖ санаты бойынша – 2019ж.01.01. бастап 2019ж.30.06. дейін тәуекелдің орташа дәрежесі, 2019ж.01.07. бастап қазіргі уақытқа дейін - тәуекелдің төмен дәрежесі.
Бұл ретте тақырыптық тексеру барысында мынадай құжаттар ұсынылды: шарттар, қосымша келісімдер, шот-фактуралар, орындалған жұмыстардың актілері, ұзақ мерзімді активтерді қабылдау-беру актісі, өзара есеп айырысуларды салыстыру актісі.
Бір жағынан «D» Компаниясы (сатушы) және жарғы негізінде әрекет ететін «Р» Компаниясы (сатып алушы) екінші жағынан 2014ж.29.12. жабдықтарды сатып алу-сату шартын жасады.
1.1-тармаққа сәйкес сатушы сатты, ал сатып алушы фрезерлік, бұранда кескіш станоктар/жабдықтар сатып алды (13 бірлік).
2.1-тармаққа сәйкес жабдықтың жалпы құны ҚҚС есебімен 8 870,4 мың теңгені құрайды.
2.2.тармақ. тараптардың келісімі бойынша сатылған мүлік үшін ақы төлеу қолма-қол және қолма-қол емес жолмен не шартқа қол қойылғаннан кейін есепке жатқызу әдісімен жүргізілетіні көзделген.
«D» Компаниясы «Р» Компаниясының атына 2015ж.05.01. бастап 8 870,4 мың теңге сомасына шот-фактура, ҚҚС 950,5 мың теңге сомасында (2015ж.10.01. №1 ұзақ мерзімді активтерді қабылдау-беру актісі, бастапқы құны 16 817,3 мың теңге) жазып берді.
«D» Компаниясы (С) мен «Р» Компаниясы (жалға беруші) арасында 2015ж.05.01. №1 жалдау шартын (бұдан әрі – шарт) жасасты.
1.1-тармаққа сәйкес шартты жалға алушы жалға берушінің балансында тұрған негізгі және айналым қаражатын (бұдан әрі-мүлік) осы шартта көрсетілген талаптармен жалға береді, ал жалға алушы жалға алады.
1.2-тармаққа сәйкес осы шартқа №1 қосымшада көрсетілген, оның ажырамас бөлігі болып табылатын мүлік тізбені және негізгі сипаттамаларды (Шығарылған жылы, зауыттық нөмірі, мақсаты, саны, құны және т. б.) көрсете отырып, шартты жалға береді.
2015ж.05.01. №1 мүлікті жалдау шартының 2.1-тармағының 2.2.4-тармақшасына сәйкес Жалға алушы мүлікті ағымдағы және күрделі жөндеуді жүргізуге және оны пайдалану процесінде туындаған ақаулықтарды немесе мүліктің зақымдануын өз күшімен жоюға міндеттенеді.
Бұдан әрі, «Р» Компаниясы мен «D» Компаниясы арасында 2017 жылғы 5 қаңтардағы №3, 2018 жылғы 5 қаңтардағы №4, 2019 жылғы 6 қаңтардағы №5 қосымша келісімдер жасалды, онда жалдау құны белгіленген:
- 2017 жылғы 5 қаңтардан бастап айына 11 400,0 мың теңге, оның ішінде ҚҚС;
- 2018 жылғы 1 мамырдан бастап айына 9 550,0 мың теңге, оның ішінде ҚҚС;
- 2019 жылғы 6 қаңтардан бастап 10 100,0 мың теңге.
«Р» Компаниясы «D» Компаниясының атына 2017 жылы 159 300,2 мың теңге сомасына, 2018 жылы 108 928,8 мың теңге сомасына, 2019 жылы 108 214,8 мың теңге сомасына шот-фактуралар жазып берді.
Бұл ретте «D» Компаниясы ұсынған бастапқы бухгалтерлік құжаттар бухгалтерлік және салықтық есептерде көрсетілген. Салық кодексінің 143-бабының 1 және 2-тармақтарына сәйкес қарсы тексеру осындай операциялар туралы қосымша ақпарат алу, көрсетілген салық төлеушіні (салық агентін) тексеру барысында туындайтын мәселелер бойынша операциялардың фактісі мен мазмұнын растау мақсатында оған қатысты салық органы кешенді немесе тақырыптық тексеру жүргізетін салық төлеушімен (салық агентімен) операцияларды жүзеге асырған тұлғаларды салық органының тексеруі болып табылады.
Салықтық тексеру жүргізу барысында «Р» Компаниясына қатысты 2020ж.06.11. қарсы салықтық тексеру жүргізуге сұраныс жіберілді.
2020ж.09.11. «Р» Компаниясында өткізілген қарсы салықтық тексеру актісіне сәйкес, «Р» Компаниясы 2017-2019жж. кезеңінде «D» Компаниясының атына жалпы сомасы 380 000,0 мың теңгеге мүлікті жалға алу бойынша қызметтер көрсеткені анықталды. Сальдо (кредиторлық берешек) 2019ж.31.12. соңында 384 770,4 мың теңгені құрайды.
2021 жылғы 15 қыркүйектегі хатпен «Р» Компаниясының атына «D» Компаниясының жалпы сомасы 101 800,0 мың теңгеге төлемі расталды.
Тиісінше, «Р» Компаниясы салық және бухгалтерлік есептерде «D» Компаниясымен өзара есеп айырысу сомасын көрсетті, бұл ретте 2019ж.31.12. жағдай бойынша кредиторлық берешек 384 770,4 мың теңгені құрайды.
Департамент Салық кодексінің 19-бабы 1-тармағының 10) тармақшасына сәйкес мамандандырылған ауданаралық экономикалық сотқа (МАЭС) «D» Компаниясы мен «Р» Компаниясы арасындағы мәмілелерді жарамсыз деп тану туралы талап арыз бергенін атап өту қажет.
2021 жылғы 3 тамыздағы МАЭС ұйғарымымен «Р» Компаниясының мәмілелерді жарамсыз деп тану туралы азаматтық ісі бойынша іс жүргізу тоқтатылды.
МАЭС анықтамасынан «D» Компаниясына салықтық тексеру жүргізу кезінде 2021 жылғы 11 желтоқсандағы №124 тексеру актісіне сәйкес «D» Компаниясы 2017-2019 жылдар үшін шегерімге 345 392 857 теңге, ҚҚС 2015 жылғы 5 қаңтардағы №1 мүлікті (станоктар, жабдықтар) жалдау шарты бойынша «Р» Компаниясымен өзара есеп айырысу бойынша 34 607 147 теңге жатқызылғаны анықталды.
Сот іс бойынша іс жүргізуді келесі негіздер бойынша тоқтату әділетті деп санайды:
- талапкердің пікірі бойынша»D» ми Компаниясы арасындағы айналымдар бойынша жалған шот-фактураларды жазып берген адамды (адамдарды) тартудың мүмкін еместігінің дәлелдемелері ұсынылмаған, тиісінше олардың жалғандығы әкімшілік немесе қылмыстық сот ісін жүргізу процесінде дәлелденбеген;
- талап қоюшы жауапкерлерді нақты тексеру нәтижелері бойынша салық органының іс-әрекеттеріне сотта дербес шағым жасау мүмкіндігінен айырады, бұл салық заңнамасының ережелерінде және Қазақстан Республикасына әкімшілік Әділет енгізуде көзделгендей, қарсы агенттердің заңды құқықтары мен мүдделерін қорғау нысаны болып табылады.
АІЖК-нің 160-бабының талаптарына сәйкес іс бойынша іс жүргізу тоқтатылған, талап арыз қараусыз қалдырылған, сондай-ақ талап арыз қайтарылған жағдайларда талап қоюды қамтамасыз ету жөніндегі қабылданған шаралар сот ұйғарымы заңды күшіне енгенге дейін өз күшін сақтайды.
2021ж.03.08. азаматтық іс бойынша іс жүргізуді тоқтату туралы ұйғарым 2021ж.18.08. заңды күшіне енді.
Экономикалық тергеу департаментінің ақпаратына сәйкес, «D» Компаниясы мен «Р» Компаниясының басшыларына қатысты қылмыстық істер тіркелген жоқ.
«Р» Компаниясы Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 280-бабы бойынша (жалған шот-фактураны жазып беру) Департаменттің 2021 жылғы 13 қыркүйектегі №МКД-УА-1-10348 хатына сәйкес әкімшілік жауапкершілікке тартылған жоқ.
Жоғарыда баяндалған фактілер мен мән-жайларды ескере отырып, 2020ж.11.12. тексеру актісі бойынша «Р» Компаниясымен өзара есеп айырысудан шегерімдер мен ҚҚС-тан шығыстарды алып тастау расталмайды.
Осылайша, тақырыптық тексеру нәтижелері бойынша 2020ж.11.12. салықтық тексеру актісінің нәтижелері расталмады, осыған байланысты 2017ж.01.01. бастап 2019ж.31.12. аралығындағы кезеңде мүлікті жалдау бойынша шығыстарды шегеруден 345 392,9 мың теңге сомасында және «Р» Компаниясымен өзара есеп айырысулар бойынша 29 721,4 мың теңге сомасында ҚҚС алып тастау негізсіз деп танылды.
Апелляциялық комиссия отырысының нәтижелері бойынша шағымданған тексеру нәтижелері туралы хабарламасының толық күшін жою туралы шешім қабылданды.